شنیدن صدای خس خس، خرخر یا سوت هنگام نفس کشیدن نوزاد و کودک یکی از شایعترین نگرانیهای والدین است. مجاری تنفسی نوزادان و کودکان خردسال بسیار باریک، ظریف و انعطافپذیر است؛ از این رو حتی مقدار کمی ترشحات مخاطی، تورم دیواره راههای هوایی یا انقباض عضلات برونش میتواند جریان طبیعی هوا را مختل کرده و صداهای تنفسی غیرطبیعی ایجاد کند. اگرچه بسیاری از این صداها ناشی از گرفتگیهای ساده بینی یا عفونتهای ویروسی خودمحدودشونده است، اما در برخی موارد خس خس سینه میتواند نشانه بیماریهای جدیتری مانند برونشیولیت، آسم اطفال، کروپ (خروسک) یا ورود جسم خارجی به ریه باشد.
بسیاری از والدین صدای احتقان مجاری فوقانی بینی را با خس خس سینه اشتباه میگیرند:
خس خس سینه واقعی (ویژینگ): یک صدای سوتمانند ممتد، زیر و موسیقایی است که بیشتر هنگام بازدم (خروج هوا) و از عمق قفسه سینه شنیده میشود و نشاندهنده تنگی مجاری هوایی کوچک و تحتانی (برونشیولها) است.
صدای خرخر یا خُرناس بینی: صدایی خشن و بم است که به علت تجمع ترشحات خشک در سوراخهای باریک بینی نوزاد ایجاد میشود و ارتباطی با بافت ریه ندارد. معمولاً با شستوشوی بینی این صدا برطرف میشود.
استریدور (صدای حنجرهای): صدای تیز و خشن که اغلب در زمان دم (ورود هوا) شنیده میشود و ناشی از انسداد یا تنگی راههای هوایی فوقانی مانند حنجره یا نای است.
علل زمینهای ایجاد خس خس سینه بر اساس سن کودک، سابقه بیماری و علائم همراه متفاوت است:
برونشیولیت شایعترین علت خس خس سینه در نوزادان و شیرخواران زیر ۲ سال است که اغلب توسط ویروس سینسیشیال تنفسی (RSV) ایجاد میشود. این بیماری با علائم سرماخوردگی ساده مانند آبریزش بینی و تب خفیف شروع شده و پس از چند روز با درگیری مجاری کوچک ریوی به سرفههای مکرر، تنفس تند و خس خس بازدمی تبدیل میشود.
لارنگومالاسی شایعترین ناهنجاری مادرزادی حنجره در نوزادان است که در آن غضروفهای حنجره هنوز نرم و تکاملنیافته هستند و هنگام نفس کشیدن به سمت داخل فرو میروند. این وضعیت معمولاً باعث ایجاد صدای خرخر و خس خس در حالت طاقباز، هنگام گریه یا تغذیه میشود و در اکثر موارد تا ۱۸ تا ۲۴ ماهگی به صورت خودبهخود بهبود مییابد.
برگشت اسید و محتویات معده به مری و گلو در شیرخواران میتواند به ریهها نفوذ کرده (میکروآسپیراسیون) و با ایجاد التهاب در مجاری تنفسی، سرفه شبانه و خس خس سینه ایجاد کند. این حالت بیشتر بعد از شیر خوردن یا در حالت درازکشیده رخ میدهد.
در کودکان بزرگتر، آلرژی به گرده گیاهان، گرد و غبار، موی حیوانات، دود سیگار یا سابقه خانوادگی آتوپی میتواند سبب اسپاسم عضلات مجاری تنفسی و حملات خس خس متناوب و سرفههای خشک شود.
در کودکان نوپا که دسترسی به اشیای ریز، اسباببازیهای کوچک، آجیل یا تکههای غذا دارند، ورود ناگهانی جسم خارجی به نای یا برونشها میتواند باعث شروع ناگهانی خس خس سینه یکطرفه و سرفه شدید شود که نیازمند مداخله فوری اورژانسی است.
در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر همراه با خس خس سینه، باید بدون اتلاف وقت کودک را به نزدیکترین مرکز درمانی برسانید:
تنگی نفس شدید و تنفس بسیار تند و پیدرپی.
تورفتگی پوست زیر دندهها، بین دندهها یا بالای قفسه سینه هنگام نفس کشیدن (رتراکسیون).
تغییر رنگ لبها، زبان یا نوک انگشتان به رنگ کبود، آبی یا خاکستری (سیانوز).
حرکت پرههای بینی به سمت بیرون با هر بار نفس کشیدن (پره زدن بینی).
بیحالی شدید، خوابآلودگی غیرعادی یا ناتوانی در مکیدن شیر و نوشیدن مایعات.
شنیده شدن صدای ناله هنگام بازدم.
درمان قطعی خس خس سینه مستقیماً به علت ایجادکننده آن بستگی دارد:
۱. مرطوبسازی هوا: استفاده از دستگاه بخور سرد در اتاق کودک ترشحات مجاری هوایی را رقیقتر کرده و تنفس را تسهیل میکند.
۲. شستوشوی بینی با سرم فیزیولوژیک: ریختن ۲ تا ۳ قطره قطره کلرید سدیم (سالین) در هر سوراخ بینی و تخلیه ملایم ترشحات با پوار بینی پیش از شیردهی و خواب، مسیر تنفسی را باز نگه میدارد.
۳. هیدراتاسیون کافی: مصرف منظم شیر مادر یا مایعات ولرم مانع از غلیظ شدن خلط و ترشحات تنفسی میشود.
۴. وضعیت نیمهنشسته در خواب: بالا بردن ملایم بالاتنه نوزاد بعد از شیردهی به کاهش رفلاکس و تسهیل جریان هوا کمک میکند.
۵. پرهیز از محرکها: از قرار دادن کودک در مجاورت دود سیگار، قلیان، اسپریهای خوشبوکننده هوا و عود جداً خودداری کنید.
داروهای بازکننده برونش (برونکودیلاتورها): مانند اسپری سالبوتامول که از طریق دمیار (آساننفس) توسط پزشک برای کاهش اسپاسم راههای هوایی در موارد برونکواسپاسم تجویز میشود.
کورتیکواستروئیدها: در موارد التهاب حاد مجاری هوایی مانند خروسک یا تشدید آسم با دوز مشخص تجویزی استفاده میشوند.
آنتیبیوتیکها: تنها در صورتی تجویز میشوند که پزشک عفونت باکتریایی اولیه یا ثانویه (مانند پنومونی باکتریایی) را تایید کند؛ عفونتهای ویروسی به آنتیبیوتیک پاسخ نمیدهند.
اکسیژندرمانی و بستری: در موارد افت اکسیژن خون یا دیسترس تنفسی حاد در بیمارستان انجام میپذیرد.
https://www.mayoclinic.org/symptoms/wheezing/basics/causes/sym-20050764
https://www.rch.org.au/clinicalguide/guideline_index/Bronchiolitis/
https://kidshealth.org/en/parents/bronchiolitis.html
https://www.nhs.uk/conditions/bronchiolitis/
تاریخ آخرین بررسی و بهروزرسانی علمی: ۵ مهر ۱۴۰۵ (۲۷ سپتامبر ۲۰۲۶)
بله
ایتا
روبیکا
سروش پلاس
05138438232 
info@gahvarak.com