آنفلوآنزا و RSV در نوزاد؛ علائم خطر و زمان مراجعه به پزشک

خلاصه مطلب

آنفلوآنزا و RSV هر دو ویروس‌های تنفسی هستند، اما علائمشان همیشه به‌راحتی از هم تشخیص داده نمی‌شود. RSV در نوزادان ممکن است با آبریزش بینی، کاهش شیر خوردن و سرفه شروع شود و بعد به تندنفسی یا سختی تنفس برسد. گاهی در نوزادان خیلی کوچک تب دیده نمی‌شود. آنفلوآنزا معمولاً ناگهانی‌تر شروع می‌شود و می‌تواند با تب، سرفه، بی‌حالی و بدن‌درد همراه باشد.

اگر نوزاد زیر ۳ ماه دمای ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر دارد، یا در هر سنی دچار سختی تنفس، وقفه تنفسی، کبودی لب‌ها، تشنج یا بی‌حالی شدید شده است، باید فوراً ارزیابی پزشکی شود.

پدر در کنار نوزاد

RSV و آنفلوآنزا چه بیماری‌هایی هستند؟

RSV مخفف ویروس سین‌سیشیال تنفسی است. این ویروس راه‌های تنفسی را درگیر می‌کند و در بعضی نوزادان باعث التهاب راه‌های هوایی کوچک یا عفونت ریه می‌شود. نوزادان کم‌سن، به‌ویژه نوزادان زیر ۶ ماه، نوزادان نارس و کودکان دارای بیماری‌های زمینه‌ای ممکن است بیشتر در معرض بیماری شدید باشند.

آنفلوآنزا نیز یک عفونت ویروسی تنفسی است که معمولاً با شروع ناگهانی‌تر علائم همراه می‌شود. تب، سرفه، گلودرد، آبریزش یا گرفتگی بینی، بی‌حالی و کاهش فعالیت از علائم احتمالی آن هستند. بعضی کودکان ممکن است استفراغ یا اسهال هم داشته باشند.

علائم RSV و آنفلوآنزا با سرماخوردگی و سایر عفونت‌های تنفسی همپوشانی دارد. بنابراین فقط با مشاهده علائم نمی‌توان همیشه تشخیص قطعی داد. اگر نوزاد کم‌سن است، شیر نمی‌خورد یا حال عمومی خوبی ندارد، پزشک باید او را ارزیابی کند.

علائم RSV در نوزاد چیست؟

RSV ممکن است در ابتدا شبیه سرماخوردگی باشد. علائم رایج آن عبارت‌اند از:

آبریزش یا گرفتگی بینی
سرفه
کاهش شیر خوردن یا کم شدن اشتها
بی‌قراری یا کاهش فعالیت
تب؛ اگرچه بعضی نوزادان، به‌ویژه نوزادان خیلی کوچک، ممکن است تب نداشته باشند
خس‌خس یا تند شدن تنفس
سختی تنفس در صورت شدیدتر شدن بیماری

در نوزادان کم‌سن، گاهی کاهش شیر خوردن، بی‌حالی یا وقفه تنفسی مهم‌تر از تب و سرفه است. علائم ممکن است طی چند روز تغییر کنند یا شدیدتر شوند. بنابراین تنفس، میزان شیر خوردن و تعداد پوشک‌های خیس را زیر نظر داشته باشید.

علائم آنفلوآنزا در نوزاد چیست؟

آنفلوآنزا معمولاً با شروع ناگهانی‌تر علائم همراه است. نوزاد نمی‌تواند درد عضلانی، سردرد یا گلودرد خود را توضیح دهد؛ بنابراین تغییر رفتار، خواب و تغذیه اهمیت زیادی دارد.

علائم احتمالی شامل موارد زیر است:

تب یا احساس داغی بدن
سرفه
گرفتگی یا آبریزش بینی
بی‌حالی و کاهش تعامل
کم شدن شیر خوردن
تحریک‌پذیری یا خواب‌آلودگی بیشتر از معمول
استفراغ یا اسهال در بعضی کودکان

نداشتن تب، آنفلوآنزا یا RSV را به‌طور کامل رد نمی‌کند. در نوزادان، تغییر تنفس و تغذیه ممکن است از عدد تب مهم‌تر باشد.

فرق RSV، آنفلوآنزا و سرماخوردگی در نوزاد چیست؟

بیماری	الگوی معمول علائم
سرماخوردگی	آبریزش یا گرفتگی بینی و سرفه؛ شروع علائم معمولاً تدریجی است
آنفلوآنزا	شروع معمولاً ناگهانی‌تر است و ممکن است با تب و بی‌حالی واضح همراه باشد
RSV	ممکن است با علائم شبیه سرماخوردگی شروع شود و بعد با تندنفسی، خس‌خس یا سختی تنفس همراه شود

این جدول فقط یک راهنمای کلی است و جای تشخیص پزشک یا آزمایش را نمی‌گیرد. اگر نوزاد سخت نفس می‌کشد، شیر نمی‌خورد یا بی‌حال شده است، برای تشخیص بیماری منتظر نمانید.

چه زمانی علائم نوزاد اورژانسی است؟

در صورت مشاهده هرکدام از علائم زیر، فوراً به اورژانس مراجعه کنید یا با خدمات اورژانسی محل زندگی تماس بگیرید:

سختی تنفس، نفس‌نفس زدن یا تندنفسی واضح
فرورفتن پوست زیر دنده‌ها یا بین دنده‌ها هنگام تنفس
باز شدن پره‌های بینی با هر نفس
ناله هنگام بازدم
وقفه تنفسی، به‌ویژه اگر تکرار شود
آبی یا خاکستری شدن لب‌ها، زبان یا صورت
ناتوانی در شیر خوردن به علت مشکل تنفس
بی‌حالی شدید، دشواری در بیدار شدن یا واکنش نداشتن به اطراف
تشنج
نداشتن پوشک خیس برای حدود ۸ ساعت یا بیشتر، خشکی دهان یا سایر نشانه‌های کم‌آبی
بدتر شدن ناگهانی حال نوزاد

اگر نوزاد برای نفس کشیدن تقلا می‌کند، کبود شده یا وقفه تنفسی دارد، او را برای وقت ویزیت معمولی منتظر نگذارید.

تب در نوزاد چه زمانی نیاز به بررسی فوری دارد؟

اگر نوزاد کمتر از ۳ ماه یا کمتر از ۱۲ هفته دارد و دمای بدن او ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر است، فوراً برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید؛ حتی اگر ظاهراً حال خوبی داشته باشد.

در این سن، منتظر پایین آمدن تب با دارو نمانید و پیش از راهنمایی پزشک داروی تب‌بر ندهید. برای اندازه‌گیری دما از دماسنج دیجیتال استفاده کنید و روش اندازه‌گیری را به پزشک بگویید.

برای نوزادان بزرگ‌تر نیز اگر تب با سختی تنفس، کاهش شیر خوردن، بی‌حالی، کم‌آبی، تشنج یا بدتر شدن حال عمومی همراه است، با پزشک تماس بگیرید.

برای آشنایی بیشتر با روش برخورد با تب، می‌توانید مقاله وقتی کودکم تب دارد را بخوانید.

چه زمانی همان روز با پزشک تماس بگیریم؟

حتی اگر نشانه اورژانسی وجود ندارد، همان روز با پزشک تماس بگیرید اگر:

نوزاد به‌طور محسوسی کمتر از معمول شیر می‌خورد
تعداد پوشک‌های خیس کم شده است
سرفه یا تنفس رو به بدتر شدن است
خس‌خس یا تنفس سریع دیده می‌شود
نوزاد کم‌سن تب دارد
نوزاد نارس است یا بیماری قلبی، ریوی، عصبی یا بیماری زمینه‌ای دارد
علائم پس از بهتر شدن دوباره برگشته یا شدیدتر شده‌اند
احساس می‌کنید نوزاد مثل همیشه نیست

در کودکان مبتلا به بیماری زمینه‌ای، آستانه تماس با پزشک باید پایین‌تر باشد.

مراقبت از نوزاد مبتلا به علائم تنفسی در خانه

مراقبت خانگی فقط زمانی مناسب است که نوزاد مشکل تنفسی ندارد، می‌تواند شیر بخورد و پزشک توصیه دیگری نکرده است.

شیر را در دفعات کوتاه‌تر پیشنهاد دهید

گرفتگی بینی ممکن است شیر خوردن را برای نوزاد دشوار کند. شیر مادر یا شیر خشک را در دفعات کوچک‌تر و متناسب با تحمل کودک پیشنهاد دهید. مقدار شیر خوردن و تعداد پوشک‌های خیس را زیر نظر بگیرید.

اگر نوزاد نمی‌تواند شیر بخورد یا بیشتر شیر را بالا می‌آورد، با پزشک تماس بگیرید.

بینی را با روش مناسب تمیز کنید

برای گرفتگی بینی می‌توان از قطره یا اسپری سالین استریل مناسب نوزاد و مکش ملایم با وسیله مخصوص استفاده کرد؛ به‌ویژه پیش از شیر خوردن، اگر گرفتگی بینی مانع تغذیه شده است.

مکش را بیش از حد یا با فشار انجام ندهید، زیرا ممکن است مخاط بینی را تحریک کند. درباره روش مناسب از پزشک یا داروساز راهنمایی بگیرید.

برای اطلاعات بیشتر می‌توانید مقاله سه دلیل مهم عطسه و گرفتگی بینی نوزاد را مطالعه کنید.

محیط را بدون دود نگه دارید

نوزاد را از دود سیگار و قلیان، عطر، اسپری و سایر محرک‌ها دور نگه دارید. از دستگاه بخور کثیف یا بخار داغ استفاده نکنید؛ بخار داغ می‌تواند باعث سوختگی شود.

دارو را خودسرانه شروع نکنید

برای نوزاد داروی سرماخوردگی، ضدسرفه، ضداحتقان، آنتی‌بیوتیک یا داروی گیاهی را بدون تجویز پزشک استفاده نکنید.

آنتی‌بیوتیک روی ویروس‌هایی مانند RSV و آنفلوآنزا اثر ندارد، مگر اینکه پزشک عفونت باکتریایی جداگانه‌ای را تشخیص دهد.

برای تب‌بر نیز در نوزاد کم‌سن، به‌ویژه زیر ۳ ماه، ابتدا باید پزشک راهنمایی کند. مقدار دارو به سن، وزن و غلظت فرآورده بستگی دارد. از دوز حدسی یا قاشق آشپزخانه استفاده نکنید و هرگز به کودک آسپرین ندهید.

خواب ایمن را تغییر ندهید

برای خواب، نوزاد را به پشت و روی سطح صاف و سفت بخوابانید. بالش، شیب دادن تشک یا قرار دادن وسیله زیر سر برای باز کردن راه تنفس ایمن نیست.

آیا برای RSV یا آنفلوآنزا داروی اختصاصی وجود دارد؟

درمان به سن کودک، علت بیماری و شدت علائم بستگی دارد و باید توسط پزشک تعیین شود.

RSV

بیشتر درمان‌ها حمایتی هستند؛ مانند کمک به تنفس و حفظ آب بدن در مواردی که نوزاد به مراقبت پزشکی نیاز دارد. داروهای ضدویروس آنفلوآنزا برای درمان RSV مؤثر نیستند.

آنفلوآنزا

پزشک ممکن است برای بعضی کودکان داروی ضدویروس تجویز کند. این تصمیم به سن، شرایط کودک، بیماری‌های زمینه‌ای و زمان شروع علائم بستگی دارد. داروی ضدویروس را خودسرانه تهیه یا مصرف نکنید.

اگر پزشک به آنفلوآنزا مشکوک است و نوزاد کم‌سن یا دارای بیماری زمینه‌ای است، زود تماس بگیرید و منتظر شدیدتر شدن علائم نمانید.

برای مراقبت‌های بیشتر می‌توانید مقاله چگونه سرماخوردگی و سرفه در نوزادان را تسکین دهیم را بخوانید.

چگونه از نوزاد در برابر RSV و آنفلوآنزا محافظت کنیم؟

هیچ روشی خطر ابتلا را کاملاً از بین نمی‌برد، اما اقدامات زیر می‌توانند احتمال انتقال ویروس را کاهش دهند:

پیش از لمس نوزاد و وسایل تغذیه دست‌ها را با آب و صابون بشویید.
از افراد بیمار بخواهید نوزاد را نبوسند و به او نزدیک نشوند.
اگر یکی از اعضای خانواده بیمار است، تماس نزدیک خود را با نوزاد محدود کند.
هنگام مراقبت از نوزاد، بهداشت دست و آداب سرفه را رعایت کنید.
حضور نوزاد را در فضاهای بسته و شلوغ تا حد امکان محدود کنید.
سطوحی را که زیاد لمس می‌شوند تمیز نگه دارید.
هنگام سرفه یا عطسه، دهان و بینی را بپوشانید.
درباره واکسیناسیون آنفلوآنزا برای مادر، کودک و اعضای خانواده با پزشک یا مرکز بهداشت مشورت کنید.

واکسن و محافظت در برابر RSV

در برخی کشورها برای کاهش خطر بیماری شدید RSV در نوزادان، واکسن در دوران بارداری یا فرآورده‌های آنتی‌بادی برای نوزاد استفاده می‌شود. واجد شرایط بودن، زمان مناسب، دسترسی و دستورالعمل استفاده از این روش‌ها به کشور و شرایط مادر و نوزاد بستگی دارد.

در ایران یا هر کشور دیگر، درباره امکان استفاده از این روش‌ها فقط با پزشک زنان، پزشک اطفال یا مرکز بهداشت مشورت کنید. توصیه‌های مربوط به یک کشور را نمی‌توان بدون بررسی شرایط، به همه خانواده‌ها تعمیم داد.

آیا واکسن آنفلوآنزا برای نوزاد مناسب است؟

برنامه واکسیناسیون به سن کودک و دستورالعمل‌های محل زندگی بستگی دارد. نوزادان خیلی کوچک ممکن است هنوز واجد شرایط دریافت واکسن آنفلوآنزا نباشند.

درباره واکسن مناسب مادر باردار، مادر شیرده، کودک و اعضای خانواده با پزشک یا مرکز بهداشت مشورت کنید. واکسن آنفلوآنزا از RSV پیشگیری نمی‌کند و روش‌های پیشگیری از این دو ویروس یکسان نیستند.

مادر در کنار نوزاد

پرسش‌های متداول

آیا RSV در نوزاد خطرناک است؟

بیشتر موارد ممکن است با علائم شبیه سرماخوردگی همراه باشند، اما RSV در بعضی نوزادان، به‌ویژه نوزادان کم‌سن یا دارای بیماری زمینه‌ای، می‌تواند به درگیری شدیدتر تنفسی منجر شود.

سختی تنفس، وقفه تنفسی، کبودی و ناتوانی در شیر خوردن از علائم نیازمند اقدام فوری هستند.

آیا نوزاد مبتلا به RSV حتماً تب می‌کند؟

خیر. بعضی نوزادان، به‌ویژه نوزادان خیلی کوچک، ممکن است بدون تب بیمار باشند. کاهش شیر خوردن، کاهش فعالیت یا تغییر در تنفس را نیز جدی بگیرید.

آیا RSV و آنفلوآنزا با آزمایش مشخص می‌شوند؟

پزشک بر اساس علائم و وضعیت کودک تصمیم می‌گیرد که آیا آزمایش لازم است یا نه. در بعضی شرایط، آزمایش می‌تواند به تشخیص کمک کند؛ اما اقدام فوری نباید به‌دلیل انتظار برای نتیجه آزمایش به تأخیر بیفتد.

اگر نوزاد سرفه دارد ولی خوب شیر می‌خورد، چه کار کنم؟

تنفس، میزان شیر خوردن، فعالیت و تعداد پوشک‌های خیس را زیر نظر بگیرید. برای دارو با پزشک مشورت کنید. اگر تنفس سخت شد، تغذیه کم شد، نوزاد بی‌حال شد یا حال او رو به بدتر شدن رفت، با پزشک تماس بگیرید.

RSV چند روز طول می‌کشد؟

مدت و شدت بیماری در کودکان متفاوت است. بعضی علائم ممکن است پس از شروع بیماری تغییر کنند. اگر حال نوزاد بدتر می‌شود، برای گذشت تعداد مشخصی از روزها منتظر نمانید و برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید.

آیا می‌توان برای RSV به نوزاد آنتی‌بیوتیک داد؟

خیر. آنتی‌بیوتیک روی خود ویروس RSV اثر ندارد. پزشک فقط در صورت تشخیص عفونت باکتریایی ممکن است آنتی‌بیوتیک تجویز کند.

آیا شیر مادر از نوزاد در برابر RSV و آنفلوآنزا محافظت می‌کند؟

شیر مادر برای تغذیه و سلامت نوزاد مفید است، اما محافظت کامل در برابر این ویروس‌ها ایجاد نمی‌کند. در صورت امکان تغذیه با شیر مادر را ادامه دهید و در کنار آن، بهداشت دست و توصیه‌های پزشکی را رعایت کنید.

جمع‌بندی

RSV و آنفلوآنزا ممکن است در ابتدا شبیه سرماخوردگی باشند، اما نوزادان کم‌سن می‌توانند سریع‌تر بدحال شوند. تنفس دشوار، فرورفتن پوست زیر دنده‌ها، وقفه تنفسی، کبودی، بی‌حالی شدید و شیر نخوردن از نشانه‌های هشدار هستند.

هر دمای ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر در نوزاد زیر ۳ ماه یا زیر ۱۲ هفته، نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.

در خانه، شیر را در دفعات مناسب پیشنهاد دهید، گرفتگی بینی را با روش ایمن و ملایم کاهش دهید و دارو را فقط با راهنمایی پزشک مصرف کنید. درباره واکسن آنفلوآنزا یا روش‌های پیشگیری از RSV، شرایط فردی و دستورالعمل‌های محل زندگی را با پزشک یا مرکز بهداشت بررسی کنید.