دررفتگی مادرزادی مفصل ران (DDH) در نوزادان و کودکان؛ علائم، تشخیص و درمان

بررسی و تأیید پزشکی: دکتراحمدشاه فرهت

تخصص: فوق‌تخصص نوزادان

تاریخ آخرین بررسی پزشکی: 22 آبان 1405 (13 نوامبر 2026)

خلاصه مطلب:

دیسپلازی تکاملی مفصل ران (DDH) یکی از مشکلات ارتوپدی نوزادان است که در آن کاسه مفصل ران به‌اندازه کافی رشد نکرده یا سر استخوان ران به‌درستی داخل آن قرار نگرفته است. این مشکل معمولاً در نوزادان درد ایجاد نمی‌کند و ممکن است در ابتدا هیچ علامت مشخصی نداشته باشد. به همین دلیل، معاینه منظم مفصل ران توسط پزشک اهمیت زیادی دارد.

تشخیص زودهنگام به درمان مؤثرتر کمک می‌کند. در بسیاری از نوزادان، به‌ویژه در ماه‌های اول زندگی، می‌توان با استفاده از بریس مخصوصی به نام هارنس پاولیک و بدون جراحی مشکل را درمان کرد. اگر DDH دیر تشخیص داده شود، ممکن است کودک به روش‌های درمانی پیچیده‌تری مانند جااندازی، گچ‌گیری یا جراحی نیاز پیدا کند.

دررفتگی تکاملی مفصل ران چیست؟

مفصل ران یک مفصل توپ و کاسه‌ای است. سر گرد استخوان ران مانند یک توپ داخل حفره‌ای در استخوان لگن قرار می‌گیرد. این ساختار به کودک کمک می‌کند پاهای خود را آزادانه حرکت دهد و بعد از رشد، راه برود.

در دیسپلازی تکاملی مفصل ران یا DDH، این ساختار به‌درستی شکل نگرفته یا سر استخوان ران در موقعیت طبیعی خود قرار ندارد. شدت این مشکل می‌تواند متفاوت باشد:

• دیسپلازی خفیف: کاسه مفصل ران کم‌عمق است، اما سر استخوان ران همچنان داخل آن قرار دارد.

• نیمه‌دررفتگی: سر استخوان ران تا حدی از موقعیت طبیعی خود خارج شده است.

• دررفتگی کامل: سر استخوان ران به‌طور کامل از کاسه مفصل خارج شده است.

در گذشته بیشتر از اصطلاح «دررفتگی مادرزادی مفصل ران» استفاده می‌شد، اما امروزه اصطلاح «دیسپلازی تکاملی مفصل ران» رایج‌تر است؛ زیرا این مشکل ممکن است از بدو تولد وجود داشته باشد یا در روند رشد کودک آشکار شود.

DDH ممکن است یک یا هر دو مفصل ران را درگیر کند و در بسیاری از موارد، مفصل ران چپ بیشتر تحت تأثیر قرار می‌گیرد.

چرا بعضی نوزادان به DDH مبتلا می‌شوند؟

علت دقیق ایجاد دیسپلازی تکاملی مفصل ران هنوز به‌طور کامل مشخص نیست. بااین‌حال، برخی شرایط می‌توانند احتمال بروز آن را افزایش دهند.

مهم‌ترین عوامل خطر عبارت‌اند از:

• وضعیت بریچ در دوران بارداری: قرارگرفتن نوزاد با باسن یا پا به سمت پایین، به‌ویژه در سه‌ماهه سوم بارداری.

• سابقه خانوادگی: وجود DDH در پدر، مادر یا خواهر و برادر کودک.

• جنسیت دختر: این مشکل در نوزادان دختر شایع‌تر است.

• محدودشدن حرکت پاها: قنداق‌کردن محکم با پاهای صاف و چسبیده به هم می‌تواند خطر دیسپلازی مفصل ران را افزایش دهد.

نکته مهم این است که بسیاری از نوزادان مبتلا به DDH هیچ‌کدام از عوامل خطر شناخته‌شده را ندارند. بنابراین، نداشتن سابقه خانوادگی یا سایر عوامل خطر به معنی بی‌نیازی از معاینه‌های دوره‌ای نیست.

پزشک چگونه DDH را تشخیص می‌دهد؟

تشخیص زودهنگام DDH اهمیت زیادی دارد؛ زیرا در ماه‌های اول زندگی، مفصل ران انعطاف‌پذیری بیشتری دارد و معمولاً درمان آن ساده‌تر است.

پزشک برای بررسی وضعیت مفصل ران از معاینه بالینی و در صورت نیاز، روش‌های تصویربرداری استفاده می‌کند.

معاینه بالینی مفصل ران

معاینه فیزیکی مهم‌ترین بخش غربالگری دیسپلازی تکاملی مفصل ران است. پزشک در معاینات بدو تولد و ویزیت‌های دوره‌ای، وضعیت حرکت و پایداری مفصل ران نوزاد را بررسی می‌کند.

دو مانور مهم در این معاینه عبارت‌اند از:

• مانور بارلو (Barlow): پزشک بررسی می‌کند که آیا سر استخوان ران با حرکت کنترل‌شده از داخل کاسه مفصل خارج می‌شود یا خیر.

• مانور ارتولانی (Ortolani): پزشک بررسی می‌کند که آیا سر استخوان ران که از موقعیت طبیعی خارج شده، با حرکت ملایم به داخل کاسه مفصل بازمی‌گردد یا خیر.

این مانورها باید توسط پزشک آموزش‌دیده و با ملایمت انجام شوند. با افزایش سن نوزاد، به‌ویژه بعد از حدود سه‌ماهگی، محدودیت بازشدن ران‌ها اهمیت بیشتری در معاینه پیدا می‌کند.

حتی اگر معاینه بدو تولد طبیعی باشد، بررسی مفصل ران باید در ویزیت‌های بعدی نیز ادامه پیدا کند.

سونوگرافی مفصل ران نوزاد

سونوگرافی یکی از روش‌های اصلی بررسی مفصل ران در نوزادان کم‌سن است. این روش بدون استفاده از اشعه ایکس، وضعیت سر استخوان ران و کاسه مفصل را نشان می‌دهد.

سونوگرافی معمولاً در شرایط زیر درخواست می‌شود:

• معاینه مفصل ران مشکوک یا غیرطبیعی باشد.

• نوزاد در سه‌ماهه سوم بارداری وضعیت بریچ داشته باشد.

• سابقه خانوادگی DDH وجود داشته باشد.

• پزشک به دلیل شرایط بالینی کودک انجام تصویربرداری را ضروری بداند.

در نوزادان دارای عوامل خطر که معاینه طبیعی دارند، سونوگرافی معمولاً از حدود شش‌هفتگی در نظر گرفته می‌شود. انجام زودهنگام سونوگرافی، به‌خصوص پیش از شش‌هفتگی، ممکن است تغییرات طبیعی و موقتی مفصل را به‌اشتباه غیرطبیعی نشان دهد.

سونوگرافی برای همه نوزادان به‌صورت همگانی توصیه نمی‌شود و پزشک بر اساس معاینه و عوامل خطر درباره ضرورت آن تصمیم می‌گیرد.

رادیوگرافی لگن

با افزایش سن نوزاد و استخوانی‌ترشدن سر استخوان ران، رادیوگرافی لگن می‌تواند برای بررسی وضعیت مفصل مناسب‌تر باشد.

معمولاً از حدود چهار تا شش‌ماهگی، رادیوگرافی لگن در تشخیص DDH کاربرد بیشتری پیدا می‌کند.

انتخاب بین سونوگرافی و رادیوگرافی به سن کودک، شرایط بالینی و نظر پزشک بستگی دارد.

علائم دررفتگی مفصل ران در نوزادان و کودکان

DDH در بسیاری از نوزادان هیچ علامت مشخصی ندارد و معمولاً باعث درد نمی‌شود. به همین دلیل، والدین نباید فقط به ظاهر پاهای کودک برای تشخیص این مشکل تکیه کنند.

بااین‌حال، برخی نشانه‌ها می‌توانند نیاز به بررسی پزشکی داشته باشند.

علائم در نوزادان

• نامتقارن‌بودن چین‌های پوستی ران یا باسن

• محدودیت در بازشدن یکی از ران‌ها هنگام تعویض پوشک

• تفاوت در حرکت پاهای راست و چپ

• تفاوت طول ظاهری پاها

• قرارگرفتن غیرقرینه پاها در بعضی وضعیت‌ها

نامتقارن‌بودن چین‌های پوستی به‌تنهایی نشانه قطعی DDH نیست و در بسیاری از نوزادان سالم نیز دیده می‌شود.

علائم در کودکان نوپا

اگر DDH در دوران نوزادی تشخیص داده نشود، ممکن است هنگام شروع راه‌رفتن علائم واضح‌تری ایجاد کند، از جمله:

• لنگیدن هنگام راه‌رفتن

• راه‌رفتن روی پنجه یک پا

• راه‌رفتن اردکی یا حرکت‌کردن بدن به طرفین

• تفاوت طول پاها

• محدودیت حرکت مفصل ران

در صورت مشاهده این علائم، کودک باید توسط متخصص ارتوپدی کودکان بررسی شود.

درمان دررفتگی مادرزادی مفصل ران بر اساس سن کودک

روش درمان DDH به سن کودک، شدت دیسپلازی، میزان جابه‌جایی سر استخوان ران و وضعیت پایداری مفصل بستگی دارد.

همه نوزادان مبتلا به DDH به درمان یکسان نیاز ندارند. بعضی تغییرات خفیف در سونوگرافی ممکن است با رشد کودک به‌تدریج برطرف شوند و فقط به پیگیری منظم نیاز داشته باشند.

این محدوده‌های سنی تقریبی هستند و مرز قطعی انتخاب روش درمان محسوب نمی‌شوند. ارتوپد کودکان با توجه به شرایط هر کودک، مناسب‌ترین روش را انتخاب می‌کند.

هارنس پاولیک چیست و چگونه عمل می‌کند؟

هارنس پاولیک (Pavlik Harness) یک وسیله حمایتی نرم و مخصوص نوزادان است که برای نگه‌داشتن مفصل ران در وضعیت مناسب استفاده می‌شود.

این وسیله پاهای نوزاد را در وضعیت خم‌شده و کمی باز قرار می‌دهد؛ به‌طوری‌که سر استخوان ران بتواند در موقعیت مناسب داخل کاسه مفصل قرار بگیرد.

با حفظ این وضعیت، شرایط برای رشد بهتر کاسه مفصل ران فراهم می‌شود.

هارنس پاولیک معمولاً برای نوزادان کم‌سن که شرایط مناسب برای این روش درمانی دارند، استفاده می‌شود.

مدت استفاده از هارنس در بسیاری از موارد حدود ۶ تا ۱۲ هفته است، اما ممکن است با توجه به شدت مشکل و پاسخ مفصل به درمان تغییر کند.

در طول درمان، پزشک با معاینه و تصویربرداری‌های دوره‌ای، وضعیت مفصل و نحوه پاسخ آن به هارنس را بررسی می‌کند. تنظیم بندهای هارنس باید فقط توسط فرد آموزش‌دیده انجام شود.

مراقبت از نوزاد هنگام استفاده از هارنس

اگر پزشک برای نوزاد شما هارنس پاولیک تجویز کرده است، رعایت نکات زیر اهمیت دارد:

• هارنس را بدون اجازه پزشک باز نکنید یا تنظیم نکنید.

• پوست اطراف بندها را به‌طور منظم بررسی کنید.

• در صورت مشاهده قرمزی ماندگار، زخم یا تاول پوستی، با تیم درمانی تماس بگیرید.

• اگر تورم پا، تغییر رنگ پا یا سردشدن آن را مشاهده کردید، فوراً ارزیابی پزشکی دریافت کنید.

• برای انتخاب لباس مناسب، از لباس‌های آزاد و متناسب با وجود هارنس استفاده کنید.

• درباره حمام‌کردن، تعویض پوشک، خواب و استفاده از کریر از تیم درمانی راهنمایی بگیرید.

در طول درمان، مراجعه به ویزیت‌های تعیین‌شده اهمیت زیادی دارد؛ زیرا هارنس باید متناسب با رشد نوزاد و وضعیت مفصل تنظیم شود.

اگر هارنس پاولیک مؤثر نباشد چه می‌شود؟

در بعضی نوزادان، مفصل ران با وجود استفاده صحیح از هارنس به وضعیت طبیعی بازنمی‌گردد یا کودک در سنی تشخیص داده می‌شود که هارنس انتخاب مناسبی نیست.

در چنین شرایطی، پزشک ممکن است روش‌های دیگری را پیشنهاد کند:

جااندازی بسته و گچ‌گیری: در این روش، پزشک سر استخوان ران را بدون ایجاد برش جراحی به موقعیت مناسب بازمی‌گرداند. این کار معمولاً تحت بیهوشی انجام می‌شود و پس از آن برای ثابت‌ماندن مفصل از گچ مخصوص استفاده می‌کنند.

جااندازی باز و جراحی: اگر مفصل با روش بسته در موقعیت مناسب قرار نگیرد یا شدت مشکل زیاد باشد، ممکن است جراحی لازم شود. نوع جراحی به سن کودک و شرایط استخوان‌ها و مفصل بستگی دارد.

انتخاب روش درمانی به معنی شکست درمان قبلی یا تقصیر والدین نیست؛ بلکه بخشی از تصمیم‌گیری پزشکی برای رسیدن به بهترین نتیجه است.

آیا می‌توان از دررفتگی مفصل ران پیشگیری کرد؟

همه موارد DDH قابل پیشگیری نیستند؛ زیرا بخشی از عوامل ایجادکننده آن به شرایط رشد و ساختار مفصل مربوط می‌شوند.

بااین‌حال، رعایت بعضی نکات می‌تواند از واردشدن فشار نامناسب به مفصل ران نوزاد جلوگیری کند.

قنداق‌کردن صحیح نوزاد

قنداق‌کردن به‌خودی‌خود ممنوع نیست، اما روش نادرست آن می‌تواند برای مفصل ران مشکل‌ساز باشد.

هنگام قنداق‌کردن:

• قسمت بالاتنه را می‌توانید به‌اندازه لازم محکم ببندید.

• اطراف ران و پاهای نوزاد باید فضای کافی داشته باشد.

• اجازه دهید زانوها خم شوند و پاها به‌راحتی از هم باز شوند.

• پاهای نوزاد را صاف و محکم کنار یکدیگر قرار ندهید.

قنداق باید به‌گونه‌ای باشد که حرکت طبیعی مفصل ران محدود نشود.

انتخاب آغوشی و کریر مناسب

هنگام استفاده از آغوشی یا کریر، وسیله‌ای انتخاب کنید که اندازه آن با بدن نوزاد متناسب باشد و اجازه دهد پاها آزادانه خم شوند و از هم باز بمانند.

از وسایلی که پاهای نوزاد را برای مدت طولانی صاف و به هم چسبیده نگه می‌دارند، بهتر است استفاده نشود.

بر اساس اطلاعات مؤسسه بین‌المللی دیسپلازی مفصل ران، شواهد موجود نشان نمی‌دهد که یک مدل کریر به‌تنهایی بتواند باعث ایجاد یا پیشگیری از DDH شود. نکته اصلی، محدودنکردن حرکت طبیعی مفصل ران است.

هیچ نوع کریر، آغوشی یا وسیله نگهدارنده‌ای جایگزین معاینه پزشکی نیست.

چه زمانی باید کودک را نزد پزشک ببریم؟

در صورت مشاهده هرکدام از موارد زیر، بهتر است برای بررسی مفصل ران کودک با پزشک اطفال یا متخصص ارتوپدی کودکان مشورت کنید:

• بازنشدن کامل یکی از ران‌ها

• نامتقارن‌بودن واضح حرکت پاها

• تفاوت طول ظاهری پاها

• سابقه خانوادگی DDH و انجام‌نشدن بررسی‌های لازم

• سابقه قرارگرفتن نوزاد در وضعیت بریچ در سه‌ماهه سوم بارداری

• لنگیدن کودک هنگام راه‌رفتن

• راه‌رفتن اردکی یا حرکت غیرطبیعی لگن

• مشاهده زخم، تورم یا تغییر رنگ پا در زمان استفاده از هارنس

اگر کودک پس از گچ‌گیری یا جراحی دچار تب، ترشح از محل جراحی یا گچ، قرمزی فزاینده یا درد شدید شود، باید فوراً توسط تیم درمانی ارزیابی شود.

سؤالات متداول درباره دررفتگی مادرزادی مفصل ران

۱. دررفتگی مادرزادی ران با دیسپلازی تکاملی مفصل ران فرق دارد؟

خیر. اصطلاح DDH به طیفی از مشکلات رشد مفصل ران گفته می‌شود که می‌تواند از کم‌عمق‌بودن کاسه مفصل تا نیمه‌دررفتگی و دررفتگی کامل را شامل شود. اصطلاح دررفتگی مادرزادی بیشتر برای موارد شدیدتر استفاده می‌شد.

۲. آیا دررفتگی مفصل ران در نوزاد درد دارد؟

معمولاً خیر. بسیاری از نوزادان مبتلا به DDH هیچ درد یا ناراحتی مشخصی ندارند. به همین دلیل، معاینه‌های دوره‌ای حتی در نوزادانی که ظاهراً مشکلی ندارند اهمیت دارد.

۳. آیا ابتلای نوزاد به DDH تقصیر مادر است؟

خیر. علت دقیق این مشکل مشخص نیست و عوامل مختلفی در ایجاد آن نقش دارند. مادر نمی‌تواند از بروز تمام موارد DDH جلوگیری کند. مهم‌ترین اقدام، انجام معاینات منظم و پیگیری به‌موقع است.

۴. کدام نوزادان بیشتر در معرض دررفتگی مفصل ران هستند؟

نوزادانی که در سه‌ماهه سوم بارداری وضعیت بریچ داشته‌اند یا سابقه خانوادگی DDH دارند، بیشتر در معرض خطر هستند. این مشکل در نوزادان دختر نیز شایع‌تر است. بااین‌حال، بسیاری از نوزادان مبتلا هیچ عامل خطر مشخصی ندارند.

۵. آیا صدای کلیک مفصل ران نشانه دررفتگی است؟

خیر. هر صدایی که هنگام حرکت پاهای نوزاد شنیده می‌شود به معنی دررفتگی نیست. کلیک ساده‌ای که با جابه‌جایی سر استخوان ران همراه نباشد، معمولاً اهمیت کمتری دارد. تشخیص نهایی با معاینه پزشک انجام می‌شود.

۶. آیا همه نوزادان باید سونوگرافی مفصل ران انجام دهند؟

خیر. سونوگرافی همگانی برای تمام نوزادان توصیه نمی‌شود. پزشک بر اساس معاینه بالینی، سابقه خانوادگی و عوامل خطر درباره ضرورت تصویربرداری تصمیم می‌گیرد.

۷. بهترین زمان سونوگرافی ران نوزاد چه موقع است؟

در نوزادان دارای عوامل خطر که معاینه طبیعی دارند، معمولاً سونوگرافی از حدود شش‌هفتگی در نظر گرفته می‌شود. در صورت وجود معاینه مشکوک یا شرایط خاص، زمان تصویربرداری ممکن است متفاوت باشد.

۸. اگر معاینه بدو تولد طبیعی باشد، دیگر نیازی به بررسی نیست؟

خیر. معاینه طبیعی در بدو تولد احتمال ابتلا به DDH را کاملاً رد نمی‌کند. به همین دلیل، پزشک باید مفصل ران را در ویزیت‌های دوره‌ای کودک نیز بررسی کند.

۹. آیا قنداق‌کردن باعث دررفتگی مفصل ران می‌شود؟

قنداق‌کردن محکم با پاهای صاف و چسبیده به هم می‌تواند خطر دیسپلازی مفصل ران را افزایش دهد. در قنداق صحیح باید فضای کافی برای خم‌شدن و بازشدن پاهای نوزاد وجود داشته باشد.

۱۰. آیا استفاده از کریر باعث دررفتگی مفصل ران می‌شود؟

شواهد موجود نشان نمی‌دهد که کریر به‌تنهایی عامل ایجاد DDH باشد. بااین‌حال، بهتر است از وسیله‌ای استفاده کنید که حرکت طبیعی پاهای نوزاد را محدود نکند و متناسب با اندازه بدن او باشد.

۱۱. هارنس پاولیک باید چه مدت استفاده شود؟

مدت درمان به شدت مشکل و پاسخ مفصل به هارنس بستگی دارد. در بسیاری از موارد، استفاده از هارنس حدود ۶ تا ۱۲ هفته طول می‌کشد. زمان دقیق و نحوه استفاده را پزشک مشخص می‌کند.

۱۲. اگر هارنس پاولیک جواب ندهد چه اتفاقی می‌افتد؟

در صورت مؤثرنبودن هارنس، پزشک ممکن است از روش‌هایی مانند جااندازی بسته و گچ‌گیری یا در موارد خاص جراحی استفاده کند. انتخاب روش بعدی به سن کودک و وضعیت مفصل بستگی دارد.

۱۳. اگر دررفتگی مفصل ران دیر تشخیص داده شود، قابل درمان است؟

بله. DDH حتی در سنین بالاتر نیز قابل درمان است، اما ممکن است به روش‌های پیچیده‌تری مانند جااندازی یا جراحی نیاز داشته باشد. تشخیص زودهنگام معمولاً درمان را آسان‌تر می‌کند.

۱۴. آیا پوشک دوتایی یا سه‌تایی در درمان دررفتگی مفصل ران مؤثر است؟

خیر. پوشک دوتایی یا سه‌تایی درمان اثبات‌شده‌ای برای دیسپلازی مفصل ران نیست و نباید جایگزین معاینه، تصویربرداری یا درمان تجویزشده توسط متخصص ارتوپدی کودکان شود.

۱۵. آیا کودک بعد از درمان DDH می‌تواند رشد و راه‌رفتن طبیعی داشته باشد؟

بسیاری از کودکانی که DDH آن‌ها به‌موقع تشخیص داده و به‌درستی درمان می‌شود، می‌توانند رشد حرکتی و راه‌رفتن طبیعی داشته باشند. بااین‌حال، نتیجه درمان به شدت مشکل، سن تشخیص و پاسخ کودک به درمان بستگی دارد. پیگیری‌های بعد از درمان نیز اهمیت زیادی دارند.

جمع‌بندی

دیسپلازی تکاملی مفصل ران یا DDH یکی از مشکلات ارتوپدی نوزادان است که ممکن است بدون علامت مشخصی آغاز شود. به همین دلیل، معاینه منظم مفصل ران در بدو تولد و ویزیت‌های دوره‌ای اهمیت زیادی دارد.

اگر این مشکل در ماه‌های اول زندگی تشخیص داده شود، در بسیاری از موارد می‌توان با روش‌هایی مانند استفاده از هارنس پاولیک آن را درمان کرد. در موارد شدیدتر یا تشخیص‌های دیرهنگام، ممکن است جااندازی، گچ‌گیری یا جراحی لازم باشد.

والدین باید به علائمی مانند محدودیت بازشدن ران‌ها، تفاوت حرکت پاها و لنگیدن کودک توجه کنند؛ اما تشخیص قطعی فقط با معاینه پزشک و در صورت نیاز تصویربرداری انجام می‌شود.

قنداق‌کردن صحیح، آزادگذاشتن حرکت پاهای نوزاد و پیگیری معاینات دوره‌ای از اقدامات مهم برای مراقبت از سلامت مفصل ران هستند.

بررسی و تأیید پزشکی: دکتراحمدشاه فرهت

تخصص: فوق‌تخصص نوزادان

تاریخ آخرین بررسی پزشکی: 22 آبان 1405 (13 نوامبر 2026)

منابع علمی :

۱. American Academy of Pediatrics (AAP). Evaluation and Referral for Developmental Dysplasia of the Hip in Infants. Pediatrics. 2016;138(6).
https://publications.aap.org/pediatrics/article/138/6/e20163107/52541/Evaluation-and-Referral-for-Developmental

۲. American Academy of Orthopaedic Surgeons (AAOS). Detection and Nonoperative Management of Pediatric Developmental Dysplasia of the Hip in Infants up to Six Months of Age. 2022.
https://www.aaos.org/quality/quality-programs/pediatric-developmental-dysplasia-of-the-hip/

۳. NHS. Developmental Dysplasia of the Hip.
https://www.nhs.uk/conditions/developmental-dysplasia-of-the-hip/

۴. International Hip Dysplasia Institute (IHDI). Hip-Healthy Swaddling.
https://hipdysplasia.org/infant-child/hip-healthy-swaddling/

۵. International Hip Dysplasia Institute (IHDI). Baby Carriers and Related Products.
https://hipdysplasia.org/infant-child/baby-carriers-related-products/

۶. PrevInfad. Screening for Developmental Dysplasia of the Hip.
https://previnfad.aepap.org/recomendacion-en/screening-developmental-dysplasia-hip

۷. Boston Children's Hospital. Pavlik Harness – Hip Fact Sheet.
https://www.childrenshospital.org/sites/default/files/2022-04/HipFactSheet_Pavlik.pdf

۸. Leeds Teaching Hospitals NHS Trust. Developmental Dysplasia of the Hip.
https://www.leedsth.nhs.uk/?p=5750