آسم کودکان چیست؟

آسم بیماری‌ای است که در آن راه‌های هوایی ریه ملتهب و حساس می‌شوند. هنگام تماس کودک با محرک‌ها، عضلات اطراف راه‌های هوایی ممکن است منقبض شوند و عبور هوا کاهش پیدا کند. در نتیجه، کودک دچار خس‌خس سینه، سرفه، تنگی نفس یا احساس فشار در قفسه سینه می‌شود.

علائم آسم معمولاً ثابت نیستند و ممکن است در بعضی روزها کاهش پیدا کنند. برخی کودکان فقط هنگام ورزش یا سرماخوردگی دچار علائم می‌شوند و برخی دیگر به درمان منظم نیاز دارند.

علائم آسم در کودکان

علائم آسم می‌توانند از کودکی به کودک دیگر متفاوت باشند. شایع‌ترین نشانه‌ها عبارت‌اند از:

• خس‌خس یا صدای سوت هنگام بازدم
• سرفه‌های مکرر، به‌ویژه شب‌ها یا صبح زود
• تنگی نفس یا نفس‌نفس‌زدن
• احساس فشار یا سنگینی در قفسه سینه
• خستگی زودرس هنگام بازی و فعالیت
• بیدار شدن کودک به علت سرفه یا دشواری تنفس
• کاهش توانایی دویدن، بازی یا ورزش مانند گذشته

کودکان کم‌سن ممکن است نتوانند احساس تنگی قفسه سینه را توضیح دهند. در این سن، توقف مکرر هنگام بازی، سرفه طولانی، تنفس سریع یا دشواری هنگام خوردن و نوشیدن می‌تواند نشانه‌ای از مشکل تنفسی باشد.

چه عواملی علائم آسم را تشدید می‌کنند؟

محرک‌های آسم در همه کودکان یکسان نیستند. والدین بهتر است زمان بروز علائم و شرایط اطراف کودک را یادداشت کنند تا محرک‌های احتمالی با کمک پزشک شناسایی شوند.

• عفونت‌های ویروسی مانند سرماخوردگی
• دود سیگار، قلیان و مواد دخانی
• آلودگی هوا
• گردوغبار و برخی آلرژن‌های محیطی
• ع بوها و بوهای تند
• هوای سرد یا خشک
• فعالیت بدنی شدید در کودک کنترل‌نشده
• تماس با حیوانات یا مواد حساسیت‌زا در صورت وجود آلرژی
• استرس و هیجان درکودکان

حذف محرک‌ها می‌تواند علائم را کمتر کند، اما نباید جایگزین داروهای تجویزشده یا برنامه درمانی پزشک شود.

آسم چگونه تشخیص داده می‌شود؟

پزشک برای تشخیص آسم درباره زمان شروع علائم، دفعات بروز آن‌ها، سابقه خانوادگی، آلرژی‌ها، عفونت‌های قبلی و واکنش کودک به داروها سؤال می‌کند. همچنین ممکن است معاینه ریه و بررسی الگوی تنفس انجام شود.

در کودکان بزرگ‌تر، آزمایش‌هایی مانند اسپیرومتری می‌تواند به ارزیابی عملکرد ریه کمک کند. کودکان کم‌سن معمولاً نمی‌توانند همه آزمایش‌های تنفسی را به‌درستی انجام دهند؛ بنابراین پزشک ممکن است بر اساس علائم، معاینه و روند بیماری تصمیم‌گیری کند.

یک بار خس‌خس کردن یا سرفه پس از سرماخوردگی به‌تنهایی برای تشخیص آسم کافی توسط پزشک تشخیص نهایی باید توسط پزشک انجام شود.

درمان و کنترل آسم در کودکان

هدف درمان آسم این است که کودک بتواند خواب، بازی و فعالیت روزانه طبیعی داشته باشد و تعداد حمله‌ها و مراجعه‌های اورژانسی کاهش پیدا کند. برنامه درمانی بر اساس سن، شدت علائم، دفعات حمله و عملکرد ریه تنظیم می‌شود.

داروهای کنترل‌کننده

این داروها برای کاهش التهاب راه‌های هوایی و پیشگیری از بروز علائم استفاده می‌شوند. ممکن است لازم باشد کودک آن‌ها را طبق برنامه، حتی در روزهایی که علامتی ندارد، مصرف کند. قطع یا تغییر مقدار دارو باید فقط با نظر پزشک انجام شود.

داروهای تسکین‌دهنده

بعضی داروهای استنشاقی برای تسکین سریع علائم حاد تجویز می‌شوند. مقدار مصرف، فاصله بین دوزها و زمان مراجعه به پزشک باید در برنامه اختصاصی آسم کودک نوشته شود. استفاده از اسپری کودک دیگر یا مصرف خودسرانه دارو توصیه نمی‌شود.

روش صحیح استفاده از اسپری و محفظه نگهدارنده

بسیاری از کودکان با اسپری دوزسنج به‌تنهایی نمی‌توانند دارو را به‌درستی وارد ریه کنند. استفاده از محفظه نگهدارنده یا spacer می‌تواند به رسیدن بهتر دارو به راه‌های هوایی کمک کند. کودکان کوچک‌تر ممکن است به محفظه دارای ماسک نیاز داشته باشند.

1. اسپری را طبق دستور تکان دهید و به محفظه متصل کنید.
2. لب‌های کودک را دور دهانه محفظه قرار دهید؛ در صورت استفاده از ماسک، ماسک باید کاملاً روی بینی و دهان قرار بگیرد.
3. یک پاف از دارو آزاد کنید.
4. کودک باید چند نفس آرام و معمولی از محفظه بکشد.
5. برای پاف بعدی، فاصله زمانی تعیین‌شده توسط پزشک را رعایت کنید.
6. پس از مصرف کورتیکواستروئید استنشاقی، دهان کودک شسته شود

بهتر است پزشک یا پرستار یک بار روش استفاده را مشاهده کند. تکنیک نادرست می‌تواند باعث شود دارو به اندازه کافی به ریه نرسد و والدین تصور کنند درمان مؤثر نیست.

چه زمانی حمله آسم اورژانسی است؟

اگر کودک دچار دشواری شدید تنفس است، منتظر نمانید تا علائم خودبه‌خود برطرف شوند. داروی تسکین‌دهنده را فقط طبق برنامه اختصاصی پزشک استفاده کنید و برای دریافت کمک فوری با اورژانس تماس بگیرید.

علائم هشدار عبارت‌اند از:

• کودک به علت تنگی نفس نمی‌تواند درست صحبت کند، راه برود یا غذا بخورد.
• لب‌ها، زبان یا ناخن‌ها آبی، خاکستری یا بسیار رنگ‌پریده به نظر می‌رسند.
• پوست بین دنده‌ها یا بالای قفسه سینه هنگام نفس کشیدن به داخل کشیده می‌شود.
• تنفس کودک بسیار سریع یا به‌وضوح دشوار شده است.
• کودک دچار خواب‌آلودگی شدید، گیجی یا ضعف غیرعادی شده است.
• پس از مصرف داروی تسکین‌دهنده طبق برنامه، بهبودی ایجاد نمی‌شود.
• کودک نمی‌تواند جمله کامل بگوید یا شیر و مایعات را به علت تنگی نفس دریافت کند.

چگونه از تشدید آسم پیشگیری کنیم؟

• کودک را از دود سیگار و قلیان دور نگه دارید.
• داروها را دقیقاً طبق برنامه پزشک مصرف کنید.
• همیشه داروی تجویزشده و محفظه اسپری را در دسترس داشته باشید.
• برنامه مکتوب کنترل آسم را با مدرسه، مهدکودک و مراقبان کودک در میان بگذارید.
• تاریخ انقضا و مقدار باقی‌مانده دارو را بررسی کنید.
• محرک‌های شناخته‌شده کودک را کاهش دهید.
• واکسیناسیون کودک را طبق برنامه رسمی و نظر پزشک پیگیری کنید.
• ویزیت‌های دوره‌ای را حتی در زمان کنترل علائم ادامه دهید.

بیشتر کودکان مبتلا به آسم می‌توانند فعالیت بدنی داشته باشند. اگر ورزش باعث بروز علائم می‌شود، پزشک باید برنامه مناسب پیشگیری و کنترل علائم را تنظیم کند.

برنامه مکتوب کنترل آسم چیست؟

هر کودک مبتلا به آسم بهتر است یک برنامه مکتوب و اختصاصی از پزشک داشته باشد. این برنامه باید نام داروها، مقدار مصرف، زمان استفاده از داروی تسکین‌دهنده، نشانه‌های بدتر شدن بیماری و زمان تماس با پزشک یا اورژانس را مشخص کند.

برنامه‌های کنترل آسم معمولاً به سه وضعیت تقسیم می‌شوند:

• وضعیت سبز: علائم کنترل‌شده است و کودک می‌تواند فعالیت معمول خود را انجام دهد.
• وضعیت زرد: سرفه، خس‌خس، تنگی نفس یا بیدار شدن شبانه بیشتر شده است. دستورهای مرحله بعد باید طبق برنامه پزشک اجرا شود.
• وضعیت قرمز: تنفس شدیداً دشوار شده یا علائم خطر وجود دارد. باید طبق برنامه اورژانسی اقدام شود.

پرسش‌های متداول درباره آسم کودکان

جمع‌بندی

آسم کودکان با علائمی مانند خس‌خس، سرفه مکرر، تنگی نفس و کاهش تحمل فعالیت شناخته می‌شود. تشخیص قطعی به بررسی پزشک نیاز دارد. استفاده درست از دارو، آموزش تکنیک اسپری، دوری از دود و داشتن برنامه مکتوب آسم به کنترل بیماری کمک می‌کند.

در صورت کبودی، گیجی، ناتوانی در صحبت یا خوردن، فرورفتگی قفسه سینه یا بهبود نیافتن علائم پس از داروی تجویزشده، مراجعه فوری به اورژانس ضروری است.