درمان بریدگی و خراش کودکان؛ راهنمای کمک‌های اولیه در خانه

بریدگی و خراش پوست از آسیب‌های شایع دوران کودکی هستند. زمین خوردن هنگام بازی، برخورد با لبه‌های تیز یا تماس با اجسام خشن ممکن است باعث آسیب سطحی پوست شود. بیشتر زخم‌های کوچک با کمک‌های اولیه مناسب بهبود پیدا می‌کنند، اما بعضی زخم‌ها به بررسی پزشکی، بخیه یا ارزیابی خطر عفونت نیاز دارند.

مهم‌ترین اقدامات اولیه عبارت‌اند از کنترل خونریزی، شستن زخم با آب تمیز، جلوگیری از آلودگی بیشتر و پوشاندن زخم در صورت نیاز. اگر خونریزی شدید است، زخم عمیق یا باز است یا جسمی داخل آن فرو رفته، نباید به درمان خانگی اکتفا کرد.

چه زمانی بریدگی یا خراش کودک نیاز به مراجعه فوری دارد؟

در موارد زیر، کودک باید فوراً یا در کوتاه‌ترین زمان ممکن توسط پزشک ارزیابی شود:

خونریزی شدید است یا پس از حدود ۱۰ دقیقه فشار مستقیم و پیوسته متوقف نمی‌شود.
زخم عمیق، باز یا دارای لبه‌های جدا از هم است.
بافت چربی زردرنگ، عضله، تاندون یا استخوان دیده می‌شود.
زخم روی صورت، اطراف چشم، لب، دست، انگشت یا روی مفصل قرار دارد و ممکن است به بخیه یا ترمیم دقیق نیاز داشته باشد.
جسمی در عمق زخم فرو رفته یا خارج کردن آن دشوار است.
زخم بر اثر گازگرفتگی انسان یا حیوان، سوراخ شدن با جسم آلوده یا تماس با خاک و آلودگی ایجاد شده است.

اگر خونریزی شدید است، خون به‌صورت جهنده خارج می‌شود یا کودک دچار رنگ‌پریدگی، ضعف شدید یا کاهش هوشیاری شده است، با اورژانس تماس بگیرید. هنگام خونریزی شدید، فشار مستقیم و محکم روی زخم را حفظ کنید و برای کمک پزشکی منتظر بمانید.

مراحل درمان بریدگی و خراش سطحی کودک

۱. دست‌ها را بشویید و خونریزی را کنترل کنید

پیش از تماس با زخم، دست‌ها را با آب و صابون بشویید. سپس یک گاز استریل یا پارچه تمیز را روی محل خونریزی قرار دهید و حدود ۱۰ دقیقه بدون برداشتن مکرر آن، فشار مستقیم و پیوسته وارد کنید.

برداشتن پارچه برای بررسی مداوم زخم ممکن است مانع تشکیل لخته شود و خونریزی را طولانی کند. اگر خون از لایه اول عبور کرد، لایه دیگری روی آن قرار دهید و فشار را ادامه دهید. اگر خونریزی متوقف نشد، کمک پزشکی فوری بگیرید.

۲. زخم را با آب تمیز بشویید

پس از کنترل خونریزی، زخم را با آب تمیز و جاری بشویید تا آلودگی‌ها و ذرات سطحی خارج شوند. اطراف زخم را می‌توان با صابون ملایم تمیز کرد، اما از ورود صابون به عمق زخم یا مالش شدید بافت آسیب‌دیده خودداری کنید.

اگر ذرات ریز و سطحی به پوست چسبیده‌اند، می‌توان پس از شست‌وشو و با ملایمت آنها را پاک کرد. اگر جسمی در عمق زخم فرو رفته است، آن را بیرون نکشید؛ خارج کردن جسم عمیق باید توسط فرد متخصص انجام شود.

۳. از الکل و آب‌اکسیژنه داخل زخم استفاده نکنید

استفاده از الکل، آب‌اکسیژنه یا مواد ضدعفونی‌کننده قوی داخل زخم معمولاً ضروری نیست و ممکن است بافت آسیب‌دیده را تحریک کند. آب تمیز و شست‌وشوی مناسب، برای مراقبت اولیه از بسیاری از بریدگی‌های کوچک کافی است.

۴. زخم را مرطوب نگه دارید و در صورت نیاز پانسمان کنید

برای بریدگی کوچک و تمیز، لایه نازکی از وازلین ساده می‌تواند از خشک شدن بیش از حد زخم جلوگیری کند. سپس زخم را با چسب زخم یا پانسمان تمیز و غیرچسبنده بپوشانید.

پوشاندن زخم به‌ویژه زمانی مفید است که محل آن با لباس تماس دارد، احتمال آلودگی وجود دارد یا کودک ممکن است آن را بخاراند. پانسمان را دست‌کم روزانه و هر زمان که خیس یا کثیف شد عوض کنید. زخم را تا زمانی که پوست ترمیم شود تمیز نگه دارید.

آیا لازم است از پماد آنتی‌بیوتیک استفاده کنیم؟

برای همه بریدگی‌ها و خراش‌های سطحی، استفاده روتین از پماد آنتی‌بیوتیک ضروری نیست. بعضی از پمادهای آنتی‌بیوتیکی موضعی می‌توانند حساسیت یا تحریک پوستی ایجاد کنند. در بسیاری از زخم‌های کوچک، شست‌وشوی مناسب، مقدار کمی وازلین ساده و پانسمان تمیز کافی است.

اگر زخم آلوده، عمیق یا دارای علائم عفونت است، یا پزشک استفاده از آنتی‌بیوتیک را توصیه کرده است، درمان باید بر اساس نظر او انجام شود. آنتی‌بیوتیک موضعی یا خوراکی نیز جایگزین بررسی واکسیناسیون کزاز نیست.

آیا خراش و بریدگی کودک باید در معرض هوا بماند؟

این تصور که همه زخم‌ها برای بهبود سریع‌تر باید باز بمانند، درست نیست. زخم کوچک ممکن است بدون پانسمان نیز ترمیم شود، اما پوشاندن آن با پانسمان تمیز می‌تواند از آلودگی و باز شدن مجدد محل زخم جلوگیری کند.

بهتر است زخم را تمیز نگه دارید و از کندن دلمه جلوگیری کنید. دلمه بخشی از روند طبیعی ترمیم است؛ کندن آن ممکن است باعث خونریزی مجدد، تأخیر در ترمیم و افزایش احتمال باقی ماندن جای زخم شود.

چه زمانی بریدگی کودک به بخیه نیاز دارد؟

همه بریدگی‌ها به بخیه احتیاج ندارند. پزشک با توجه به عمق، طول، محل و شکل زخم و میزان باز بودن لبه‌ها تصمیم می‌گیرد که بخیه، چسب پوستی یا روش دیگری برای بستن زخم لازم است یا خیر.

بریدگی‌های عمیق، زخم‌هایی که لبه‌هایشان از هم فاصله دارد و زخم‌های نواحی حساس مانند صورت ممکن است به ترمیم پزشکی نیاز داشته باشند. در چنین مواردی، بهتر است مراجعه را به تأخیر نیندازید؛ زمان مناسب برای بستن زخم به نوع و محل آسیب و میزان آلودگی آن بستگی دارد و یک مهلت زمانی یکسان برای همه زخم‌ها وجود ندارد.

درمان بریدگی و زخم کودک

گازگرفتگی حیوان یا آسیب با اجسام آلوده

اگر بریدگی در اثر گازگرفتگی انسان یا حیوان ایجاد شده، حتی اگر ظاهر زخم کوچک باشد، کودک باید توسط پزشک ارزیابی شود. بر اساس نوع آسیب و شرایط تماس، ممکن است بررسی خطر هاری، عفونت باکتریایی و نیاز به پیشگیری از کزاز لازم باشد.

وضعیت واکسیناسیون کزاز کودک نیز اهمیت دارد. برای بعضی زخم‌های آلوده، سوراخ‌شونده یا عمیق، ممکن است تزریق واکسن یادآور یا اقدامات پیشگیرانه دیگر لازم باشد؛ این تصمیم به سابقه واکسیناسیون و نوع زخم بستگی دارد.

چگونه درد زخم کودک را کاهش دهیم؟

ابتدا با آرامش به کودک اطمینان دهید و زخم را با ملایمت تمیز کنید. برای کاهش درد، ممکن است استامینوفن یا در کودکان واجد شرایط ایبوپروفن مناسب باشد؛ مقدار دارو باید بر اساس سن، وزن و دستور فرآورده تعیین شود. در صورت بیماری زمینه‌ای، کم‌آبی، سن پایین یا مصرف داروهای دیگر، پیش از استفاده با پزشک یا داروساز مشورت کنید.

به کودک آسپرین ندهید مگر اینکه پزشک به‌طور مشخص آن را تجویز کرده باشد؛ مصرف آسپرین در کودکان مبتلا به بعضی بیماری‌های ویروسی با خطر سندرم ری مرتبط است.

علائم عفونت زخم در کودکان

در روزهای پس از آسیب، زخم را از نظر علائم عفونت بررسی کنید. موارد زیر نیازمند ارزیابی پزشکی هستند:

قرمزی که گسترش می‌یابد یا رو به افزایش است.
افزایش درد، تورم یا گرمی اطراف زخم.
ترشح چرکی یا بوی نامطبوع.
تب یا بدتر شدن وضعیت عمومی کودک.
بهبود نیافتن زخم یا باز شدن مجدد آن.

اگر قرمزی و تورم به‌سرعت گسترش پیدا می‌کند، کودک تب دارد یا بی‌حال به نظر می‌رسد، مراجعه پزشکی را به تأخیر نیندازید.

پرسش‌های متداول

اگر خونریزی زخم کودک بعد از ۱۰ دقیقه متوقف نشود، چه کنیم؟

فشار مستقیم و پیوسته را حفظ کنید و فوراً کمک پزشکی بگیرید. اگر خونریزی شدید است یا خون به‌صورت جهنده خارج می‌شود، با اورژانس تماس بگیرید.

آیا می‌توان زخم کودک را با الکل یا آب‌اکسیژنه ضدعفونی کرد؟

استفاده از الکل یا آب‌اکسیژنه داخل زخم توصیه نمی‌شود، زیرا ممکن است بافت آسیب‌دیده را تحریک کند. برای بسیاری از زخم‌های کوچک، شست‌وشو با آب تمیز و جاری و تمیز کردن ملایم اطراف زخم کافی است.

آیا هر بریدگی روی صورت کودک نیاز به بخیه دارد؟

خیر. تصمیم به بخیه به عمق، شکل و باز بودن لبه‌های زخم بستگی دارد. چون ترمیم زخم‌های صورت می‌تواند بر جای زخم اثر بگذارد، بهتر است بریدگی عمیق، باز یا نامنظم صورت سریع ارزیابی شود.

آیا پماد آنتی‌بیوتیک برای همه زخم‌ها لازم است؟

خیر. بسیاری از بریدگی‌های کوچک با شست‌وشوی مناسب، وازلین ساده و پانسمان تمیز بهبود پیدا می‌کنند. پماد آنتی‌بیوتیک ممکن است برای برخی شرایط لازم باشد، اما مصرف روتین آن می‌تواند باعث حساسیت پوستی شود.

چه زمانی بعد از زخم باید وضعیت واکسن کزاز بررسی شود؟

اگر زخم عمیق، سوراخ‌شونده یا آلوده است، یا بر اثر گازگرفتگی ایجاد شده، سابقه واکسیناسیون کودک باید توسط پزشک بررسی شود. نیاز به واکسن یادآور یا اقدامات دیگر به نوع زخم و سابقه واکسیناسیون بستگی دارد.

جمع‌بندی

بیشتر بریدگی‌ها و خراش‌های کوچک کودکان با کنترل خونریزی، شست‌وشوی مناسب و پانسمان تمیز بهبود پیدا می‌کنند. با این حال، خونریزی متوقف‌نشده، زخم عمیق یا باز، آسیب صورت و دست، جسم خارجی فرو‌رفته، گازگرفتگی یا علائم عفونت به ارزیابی پزشکی نیاز دارند.

اگر در عمق یا شدت زخم تردید دارید، درمان خانگی را جایگزین ارزیابی پزشکی نکنید. مراقبت صحیح از زخم و بررسی به‌موقع واکسیناسیون کزاز می‌تواند به کاهش عوارض و بهبود بهتر کودک کمک کند.