آنفولانزا در کودکان چیست؟ علائم، پیشگیری و درمان

آنفولانزا یک بیماری ویروسی و مسری دستگاه تنفسی است که می‌تواند بینی، گلو و ریه‌ها را درگیر کند. این بیماری در کودکان اغلب به‌صورت ناگهانی آغاز می‌شود و ممکن است با تب، لرز، سردرد، بدن‌درد، خستگی، گلودرد و سرفه همراه باشد. در برخی کودکان نیز استفراغ یا اسهال رخ می‌دهد.

بیشتر کودکان با مراقبت مناسب بهبود پیدا می‌کنند، اما آنفولانزا گاهی می‌تواند باعث عوارضی مانند ذات‌الریه، کم‌آبی بدن یا تشدید بیماری‌های زمینه‌ای شود. واکسیناسیون سالانه، رعایت بهداشت و شناخت علائم هشداردهنده از مهم‌ترین راه‌های محافظت از کودکان هستند.

علائم آنفولانزا در کودکان چیست؟

علائم آنفولانزا معمولاً ناگهانی ظاهر می‌شوند و ممکن است شدت آن‌ها طی مدت کوتاهی افزایش پیدا کند. مهم‌ترین نشانه‌ها عبارت‌اند از:

تب و لرز
سرفه، معمولاً خشک
گلودرد
آبریزش یا گرفتگی بینی
سردرد
درد عضلانی و بدن‌درد
خستگی و بی‌حالی
کاهش اشتها
گاهی تهوع، استفراغ یا اسهال، به‌ویژه در کودکان

همه کودکان مبتلا الزاماً تب ندارند. همچنین شدت علائم از کودکی به کودک دیگر متفاوت است.

تفاوت آنفولانزا و سرماخوردگی

سرماخوردگی معمولاً تدریجی شروع می‌شود و آبریزش بینی و عطسه در آن برجسته‌تر است. در مقابل، آنفولانزا اغلب به‌طور ناگهانی با تب، لرز، بدن‌درد و خستگی قابل‌توجه همراه می‌شود.

بااین‌حال، تنها بر اساس علائم نمی‌توان همیشه آنفولانزا را از سایر عفونت‌های تنفسی تشخیص داد. در صورت نیاز، پزشک با توجه به وضعیت کودک و شرایط شیوع بیماری درباره آزمایش یا درمان تصمیم می‌گیرد.

آنفولانزا در کودکان چقدر طول می‌کشد؟

بسیاری از کودکان طی چند روز تا حدود یک هفته بهتر می‌شوند، اما سرفه و احساس ضعف ممکن است بیشتر ادامه پیدا کند. حدود دو هفته پس از واکسیناسیون زمان لازم است تا پاسخ ایمنی محافظتی شکل بگیرد؛ این مدت به معنای زمان قطعی بهبود یا خروج ویروس از بدن نیست.

اگر علائم کودک ابتدا بهتر شوند اما دوباره با تب یا سرفه شدیدتر بازگردند، یا وضعیت عمومی او رو به وخامت برود، باید با پزشک مشورت کنید.

واکسن آنفولانزا برای کودکان

واکسیناسیون سالانه یکی از مهم‌ترین راه‌های کاهش خطر ابتلا به آنفولانزا و عوارض شدید آن است. ویروس‌های آنفولانزا تغییر می‌کنند و محافظت ناشی از واکسن نیز با گذشت زمان کاهش می‌یابد؛ به همین دلیل، واکسن هر سال متناسب با توصیه‌های فصل جدید بررسی و به‌روزرسانی می‌شود.

واکسن ممکن است به‌طور کامل از ابتلا جلوگیری نکند، اما می‌تواند خطر بیماری شدید، بستری شدن و برخی عوارض را کاهش دهد.

کودکان از چه سنی می‌توانند واکسن آنفولانزا دریافت کنند؟

در بسیاری از دستورالعمل‌ها، واکسیناسیون سالانه از سن شش‌ماهگی توصیه می‌شود. نوع واکسن، تعداد دوزها و زمان تزریق باید براساس سن کودک، سابقه واکسیناسیون، وضعیت سلامت و دستورالعمل‌های محل زندگی او تعیین شود.

واکسن آنفولانزا معمولاً به‌صورت تزریقی عرضه می‌شود. در برخی کشورها، واکسن اسپری بینی نیز برای گروه‌های سنی مشخص، معمولاً از دو سالگی، در دسترس است؛ اما این نوع واکسن برای همه کودکان مناسب نیست. برای مثال، برخی بیماری‌های زمینه‌ای یا شرایط پزشکی می‌توانند انتخاب نوع واکسن را تغییر دهند.

اگر کودک کمتر از پنج سال دارد، به‌ویژه اگر زیر دو سال است، یا به بیماری‌هایی مانند آسم، دیابت یا بیماری قلبی و ریوی مبتلاست، درباره واکسیناسیون و اقدامات پیشگیرانه با پزشک مشورت کنید.

اگر کودک با وجود واکسن به آنفولانزا مبتلا شود چه؟

هیچ واکسنی محافظت صددرصدی ایجاد نمی‌کند. بااین‌حال، واکسیناسیون می‌تواند شدت بیماری و احتمال بروز عوارض را کاهش دهد. بنابراین، ابتلا به آنفولانزا پس از واکسیناسیون به معنای بی‌فایده بودن واکسن نیست.

از آنجا که شکل‌گیری پاسخ ایمنی حدود دو هفته زمان می‌برد، کودک ممکن است در این فاصله یا پیش از واکسیناسیون به ویروس مبتلا شود. واکسن نیز برای درمان عفونتی که از قبل آغاز شده است استفاده نمی‌شود.

درمان آنفولانزا در کودکان

درمان به سن کودک، شدت علائم و احتمال بروز عوارض بستگی دارد. کودکی که علائم خفیف دارد معمولاً به استراحت، دریافت مایعات کافی و مراقبت در منزل نیاز دارد؛ اما بعضی کودکان به ارزیابی و درمان دارویی نیاز پیدا می‌کنند.

دارو آنفولانزای کودکان

داروهای ضدویروس مانند تامیفلو

داروهایی مانند اوسلتامیویر (Oseltamivir) که با نام تجاری تامیفلو (Tamiflu) نیز شناخته می‌شود، برای درمان آنفولانزا به کار می‌روند. این داروها با آنتی‌بیوتیک‌ها تفاوت دارند و بر ویروس آنفولانزا اثر می‌گذارند، نه بر عفونت‌های باکتریایی.

داروهای ضدویروس معمولاً زمانی بیشترین اثر را دارند که در ۴۸ ساعت نخست پس از شروع علائم مصرف شوند. بااین‌حال، در کودکان بستری، مبتلایان به بیماری شدید و کودکانی که در معرض خطر بالاتر عوارض هستند، پزشک ممکن است حتی پس از این بازه نیز درمان را توصیه کند.

کودکان زیر پنج سال، به‌ویژه زیر دو سال، و کودکانی که بیماری زمینه‌ای دارند، بیشتر در معرض عوارض جدی هستند. اگر به آنفولانزا در این گروه‌ها مشکوک هستید، زود با پزشک تماس بگیرید. برای تجویز تامیفلو یا سایر داروهای ضدویروس نباید خودسرانه اقدام کرد.

مراقبت در منزل

برای کمک به بهبود کودک:

به او فرصت استراحت بدهید.
مایعات را متناسب با سن و وضعیت کودک، به دفعات در اختیارش قرار دهید.
اگر کودک شیرخوار است، شیردهی را ادامه دهید و وضعیت شیر خوردن و تعداد پوشک‌های خیس را زیر نظر بگیرید.
برای کنترل تب یا درد، فقط از داروی مناسب سن و وزن کودک و مطابق توصیه پزشک یا دستورالعمل معتبر استفاده کنید.
به کودکان و نوجوانان مبتلا به بیماری‌های ویروسی مانند آنفولانزا، آسپرین ندهید؛ مگر آنکه پزشک به‌طور مشخص تجویز کرده باشد.
آنتی‌بیوتیک را بدون تشخیص پزشک مصرف نکنید؛ این داروها آنفولانزای ویروسی را درمان نمی‌کنند.

عوارض احتمالی آنفولانزا در کودکان

آنفولانزا در برخی کودکان می‌تواند عوارض ایجاد کند، از جمله:

ذات‌الریه
کم‌آبی بدن
عفونت گوش
تشدید آسم یا سایر بیماری‌های زمینه‌ای
در موارد شدید، نیاز به بستری شدن

بروز عوارض به معنای آن نیست که همه کودکان مبتلا دچار بیماری شدید خواهند شد؛ بااین‌حال، شناخت علائم هشداردهنده برای اقدام به‌موقع ضروری است.

چه زمانی باید کودک را فوراً به پزشک رساند؟

در صورت مشاهده هر یک از نشانه‌های زیر، ارزیابی فوری پزشکی ضروری است:

تنفس دشوار یا سریع، فرورفتن پوست بین دنده‌ها هنگام تنفس یا کبودی لب‌ها و صورت
کاهش هوشیاری، دشواری در بیدار کردن کودک یا واکنش غیرعادی
تشنج
علائم کم‌آبی، مانند ادرار نکردن برای حدود هشت ساعت، خشکی دهان یا نداشتن اشک هنگام گریه
درد شدید عضلانی به‌گونه‌ای که کودک از راه رفتن خودداری کند
تب بسیار بالا یا تب در نوزاد زیر سه ماه
بهتر شدن تب یا سرفه و سپس بازگشت آن‌ها با شدت بیشتر

اگر کودک دچار تنگی نفس شدید، کبودی یا کاهش هوشیاری است، منتظر نوبت معمول پزشک نمانید و به اورژانس مراجعه کنید.

چگونه از ابتلای کودک به آنفولانزا پیشگیری کنیم؟

علاوه بر واکسیناسیون سالانه، رعایت نکات زیر می‌تواند به کاهش انتقال ویروس کمک کند:

دست‌ها را مرتب با آب و صابون بشویید.
هنگام سرفه یا عطسه، دهان و بینی را با دستمال یا آرنج بپوشانید.
از تماس نزدیک با افراد بیمار خودداری کنید.
فضاهای بسته را تا حد امکان تهویه کنید.
سطوحی را که مرتب لمس می‌شوند، تمیز نگه دارید.
در صورت بیمار شدن کودک، تا زمانی که حال عمومی او بهتر نشده و دست‌کم ۲۴ ساعت بدون استفاده از داروی تب‌بر تب نداشته است، او را در خانه نگه دارید؛ همچنین توصیه‌های بهداشتی محلی و دستورالعمل مدرسه یا مهدکودک را رعایت کنید.

پرسش‌های متداول درباره آنفولانزا در کودکان

آیا واکسن آنفولانزا کودک را کاملاً ایمن می‌کند؟

خیر. واکسن خطر ابتلا را کاهش می‌دهد، اما محافظت کامل را تضمین نمی‌کند. بااین‌حال، می‌تواند احتمال بیماری شدید و برخی عوارض را کاهش دهد.

آیا واکسن آنفولانزا هنگام بیماری قابل استفاده است؟

واکسن برای پیشگیری است، نه درمان بیماری فعال. اگر کودک در زمان واکسیناسیون بیمار است، درباره زمان مناسب تزریق و شدت بیماری با پزشک مشورت کنید.

آیا هر کودک مبتلا به آنفولانزا به تامیفلو نیاز دارد؟

خیر. تصمیم به تجویز داروی ضدویروس به سن، شدت بیماری، زمان شروع علائم و عوامل خطر بستگی دارد. این دارو باید با نظر پزشک مصرف شود.

چه کودکانی بیشتر در معرض عوارض آنفولانزا هستند؟

کودکان زیر پنج سال، به‌ویژه زیر دو سال، و کودکان مبتلا به برخی بیماری‌های مزمن مانند آسم، دیابت و بیماری‌های قلبی یا ریوی در معرض خطر بیشتری هستند.

جمع‌بندی

آنفولانزا در کودکان معمولاً با شروع ناگهانی تب، لرز، بدن‌درد، خستگی و سرفه همراه است. واکسیناسیون سالانه مهم‌ترین اقدام پیشگیرانه است و داروهای ضدویروس در کودکانی که به آن نیاز دارند، به‌ویژه اگر زود شروع شوند، می‌توانند شدت و مدت بیماری را کاهش دهند.

اگر کودک دچار مشکل تنفسی، کم‌آبی، کاهش هوشیاری یا بازگشت تب پس از بهبود اولیه شد، باید فوراً ارزیابی پزشکی دریافت کند.