درمان خانگی گلودرد کودکان؛ چه روش‌هایی به تسکین درد کمک می‌کنند؟

گلودرد یکی از مشکلات شایع دوران کودکی است که می‌تواند باعث درد هنگام بلع، کاهش اشتها، بی‌قراری و اختلال در خواب کودک شود. این مشکل اغلب به دلیل عفونت‌های ویروسی مانند سرماخوردگی ایجاد می‌شود؛ اما گاهی عفونت باکتریایی، آلرژی، خشکی هوا یا قرار گرفتن در معرض دود و مواد محرک نیز می‌توانند در ایجاد ناراحتی گلو نقش داشته باشند.

در بسیاری از موارد، گلودرد کودکان با مراقبت‌های حمایتی و روش‌های ایمن خانگی بهبود پیدا می‌کند. بااین‌حال، انتخاب روش مناسب به سن کودک، شدت علائم و علت احتمالی بیماری بستگی دارد. برای مثال، عسل برای کودکان زیر یک سال ممنوع است و غرغره آب‌نمک تنها برای کودکانی مناسب است که بتوانند محلول را بدون بلعیدن بیرون بریزند.

در این مقاله، روش‌های خانگی تسکین گلودرد کودکان، خوراکی‌های مناسب، درمان‌هایی که باید از آن‌ها اجتناب کرد و علائم نیازمند مراجعه به پزشک را بررسی می‌کنیم.

گلودرد کودکان چه علائمی دارد؟

کودکان بزرگ‌تر معمولاً می‌توانند درد یا سوزش گلو را بیان کنند؛ اما در نوزادان و کودکان کم‌سن، ممکن است علائم بیشتر به شکل تغییر رفتار یا مشکلات تغذیه‌ای دیده شوند.

شایع‌ترین علائم گلودرد عبارت‌اند از:

• درد یا سوزش گلو، به‌خصوص هنگام بلع

• کاهش اشتها یا امتناع از غذا خوردن

• گریه یا بی‌قراری هنگام شیر خوردن در نوزادان

• تب

• سرفه، آبریزش بینی یا گرفتگی بینی

• گرفتگی صدا

• احساس خشکی یا تحریک گلو

• تورم غدد لنفاوی گردن در برخی عفونت‌ها

• قرمزی گلو یا مشاهده لکه‌های سفید روی لوزه‌ها در بعضی موارد

وجود لکه‌های سفید روی لوزه‌ها به‌تنهایی به معنای عفونت باکتریایی نیست و از روی ظاهر گلو نمی‌توان همیشه علت بیماری را مشخص کرد.

علت گلودرد در کودکان چیست؟

۱. عفونت‌های ویروسی

ویروس‌ها از شایع‌ترین علت‌های گلودرد در کودکان هستند. سرماخوردگی، آنفلوانزا و برخی عفونت‌های تنفسی دیگر ممکن است باعث التهاب و درد گلو شوند.

در این موارد، گلودرد می‌تواند با آبریزش بینی، سرفه، گرفتگی صدا یا تب همراه باشد. بیشتر عفونت‌های ویروسی به آنتی‌بیوتیک نیاز ندارند و با مراقبت حمایتی بهبود پیدا می‌کنند.

۲. عفونت باکتریایی گلو

باکتری استرپتوکوک گروه A می‌تواند باعث گلودرد استرپتوکوکی شود. این نوع عفونت در کودکان سن مدرسه شایع‌تر است و ممکن است با شروع ناگهانی گلودرد، تب، درد هنگام بلع و تورم لوزه‌ها همراه باشد.

تشخیص عفونت استرپتوکوکی در صورت لزوم با آزمایش انجام می‌شود. اگر پزشک عفونت باکتریایی را تأیید کند، ممکن است آنتی‌بیوتیک تجویز کند. مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک برای هر نوع گلودرد توصیه نمی‌شود.

۳. آلرژی و خشکی هوا

آلرژی، گردوغبار، دود سیگار و هوای خشک می‌توانند باعث تحریک گلو شوند. در این شرایط ممکن است کودک هم‌زمان آبریزش بینی، عطسه یا احساس خشکی گلو داشته باشد.

اگر گلودرد مکرر است یا بدون علائم معمول عفونت رخ می‌دهد، بهتر است علت آن بررسی شود.

۱۰ روش خانگی برای تسکین گلودرد کودکان

روش‌های زیر می‌توانند به کاهش ناراحتی کودک کمک کنند؛ اما هیچ‌کدام درمان قطعی همه علت‌های گلودرد نیستند.

۱. تأمین مایعات کافی

نوشیدن مایعات کافی به جلوگیری از کم‌آبی بدن کمک می‌کند و ممکن است خشکی و ناراحتی گلو را کاهش دهد.

با توجه به سن کودک، می‌توانید آب، شیر معمول کودک یا مایعات مناسب دیگر را به او پیشنهاد دهید. برای کودکان کم‌سن، شیر مادر یا شیر خشک همچنان اهمیت زیادی دارد.

اگر بلع برای کودک دردناک است، به‌جای اصرار بر نوشیدن مقدار زیاد در یک وعده، مقدارهای کم‌تر را در دفعات بیشتر پیشنهاد دهید.

۲. استفاده از نوشیدنی‌های ولرم

برای کودکانی که به‌اندازه کافی بزرگ هستند و می‌توانند با خیال راحت بنوشند، مایعات ولرم ممکن است احساس آرامش ایجاد کنند.

آب ولرم یا آبگوشت رقیق و کم‌نمک، متناسب با سن کودک، از گزینه‌های قابل استفاده هستند. مایعات نباید داغ باشند؛ زیرا ممکن است دهان و گلو را بسوزانند.

نوشیدنی‌های بسیار اسیدی یا تند نیز ممکن است در بعضی کودکان تحریک گلو را بیشتر کنند.

۳. عسل برای کودکان بالای یک سال

عسل ممکن است به تسکین سرفه همراه با سرماخوردگی در کودکان بالای یک سال کمک کند و در نتیجه خواب شبانه را آسان‌تر کند. بااین‌حال، شواهد مربوط به آن بیشتر درباره کاهش سرفه است و نباید آن را درمان قطعی گلودرد دانست.

نکته بسیار مهم: عسل برای کودکان زیر ۱۲ ماه ممنوع است؛ زیرا خطر بوتولیسم نوزادی را به همراه دارد. این ممنوعیت شامل عسل مخلوط‌شده با آب، آب‌لیمو یا سایر خوراکی‌ها نیز می‌شود.

۴. غذاهای نرم و آسان برای بلع

هنگام گلودرد ممکن است کودک تمایل کم‌تری به غذا خوردن داشته باشد. در این شرایط، غذاهای نرم و آشنایی را پیشنهاد دهید که بلع آن‌ها آسان است.

برخی گزینه‌ها عبارت‌اند از:

• سوپ ولرم با بافت مناسب سن کودک

• پوره سبزیجات پخته

• فرنی یا غلات نرم

• موز له‌شده برای کودکانی که غذای کمکی را شروع کرده‌اند

• ماست ساده پاستوریزه، در صورت تناسب با سن و تحمل کودک

برای نوزادان، غذا باید با مرحله رشد و توانایی بلع آن‌ها متناسب باشد. از خوراکی‌های سفت، گرد و کوچک یا غذاهایی که خطر خفگی دارند، پرهیز کنید.

کودک را مجبور به خوردن نکنید؛ در دوران بیماری، دریافت مایعات کافی اهمیت ویژه‌ای دارد.

۵. خوراکی‌های خنک برای کودکان بزرگ‌تر

بعضی کودکان با خوردن خوراکی‌های خنک احساس بهتری پیدا می‌کنند. برای مثال، کودک بزرگ‌تر می‌تواند در صورت توانایی بلع ایمن، از خوراکی خنک و متناسب با سن خود استفاده کند.

برای کودکان خردسال، خوراکی‌های یخ‌زده سفت، تکه‌های یخ و مواد کوچک و سخت خطر خفگی دارند. بنابراین، انتخاب خوراکی باید با سن و توانایی جویدن و بلع کودک هماهنگ باشد.

۶. غرغره آب‌نمک برای کودکان بزرگ‌تر

اگر کودک به‌اندازه کافی بزرگ است که بتواند محلول را غرغره کند و بدون بلعیدن بیرون بریزد، غرغره آب‌نمک ولرم ممکن است به تسکین موقت ناراحتی گلو کمک کند.

برای تهیه محلول، نصف قاشق چای‌خوری نمک را در یک لیوان آب ولرم حل کنید. کودک باید محلول را پس از غرغره بیرون بریزد.

این روش برای نوزادان و کودکان کم‌سنی که توانایی غرغره و بیرون ریختن محلول را ندارند، مناسب نیست.

۷. استفاده از قطره سالین برای گرفتگی بینی

اگر گلودرد همراه با گرفتگی بینی است، قطره یا اسپری سالین استریل متناسب با سن کودک می‌تواند به نرم شدن ترشحات بینی کمک کند.

در نوزادان، رفع ملایم گرفتگی بینی ممکن است شیر خوردن و تنفس را آسان‌تر کند. از مکش خشن یا مکرر بینی خودداری کنید؛ زیرا ممکن است باعث تحریک مخاط شود.

سالین مستقیماً عفونت گلو را درمان نمی‌کند، اما می‌تواند علائم همراه با گرفتگی بینی را کاهش دهد.

۸. استفاده از دستگاه بخور سرد در صورت خشکی هوا

هوای خشک ممکن است احساس خشکی و تحریک گلو را تشدید کند. در صورت نیاز، دستگاه بخور سرد و تمیز می‌تواند به مرطوب نگه داشتن هوای اتاق کمک کند.

دستگاه باید مرتب تمیز شود و طبق دستور سازنده مورد استفاده قرار گیرد.

از بخور داغ، کتری آب جوش یا قرار دادن کودک در حمام پر از بخار داغ خودداری کنید؛ زیرا این روش‌ها خطر سوختگی دارند و درمان قطعی گلودرد نیز محسوب نمی‌شوند.

۹. استراحت و دوری از مواد محرک

استراحت کافی و فراهم کردن محیطی آرام می‌تواند تحمل علائم بیماری را آسان‌تر کند.

همچنین، کودک را از دود سیگار، عطرهای تند و سایر مواد محرک دور نگه دارید. اگر کودک هنگام بیماری تمایل به صحبت یا فعالیت کم‌تری دارد، به او فرصت استراحت بدهید.

۱۰. مراقبت از تب و درد با راهنمایی مناسب

اگر گلودرد باعث درد قابل‌توجه یا تب شده است، پزشک یا داروساز می‌تواند درباره داروی مناسب سن و وزن کودک راهنمایی کند.

مقدار دارو باید بر اساس وزن، سن و دستور فرآورده تعیین شود. برای نوزادان و کودکان کم‌سن، پیش از مصرف دارو با پزشک مشورت کنید.

از دادن آسپرین به کودکان خودداری کنید و برای درمان گلودرد از آنتی‌بیوتیک یا داروهای ترکیبی سرماخوردگی به‌صورت خودسرانه استفاده نکنید.

چه درمان‌های خانگی برای گلودرد کودکان مناسب نیستند؟

طبیعی بودن یک ماده به معنای بی‌خطر بودن آن برای کودکان نیست. بعضی توصیه‌های رایج خانگی پشتوانه علمی کافی ندارند یا ممکن است آسیب‌زا باشند.

سیر و عصاره سیر

سیر ممکن است در مطالعات آزمایشگاهی خواص ضدمیکروبی نشان دهد، اما این موضوع اثبات نمی‌کند که چکاندن عصاره سیر در دهان کودک گلودرد را درمان می‌کند. عصاره‌های غلیظ می‌توانند باعث تحریک مخاط شوند؛ بنابراین، از این روش استفاده نکنید.

روغن خردل و ماساژ گلو

شواهد قابل اتکایی وجود ندارد که ماساژ گلو با روغن خردل، روغن حیوانی یا ترکیب آن‌ها با سیر، عفونت گلو را درمان کند. این مواد نباید جایگزین مراقبت مناسب یا درمان تجویزشده شوند.

کره، روغن حیوانی و فلفل سیاه

این ترکیبات درمان اثبات‌شده گلودرد نیستند. فلفل و مواد تند ممکن است ناراحتی گلو را بیشتر کنند و افزودن آن‌ها به غذای کودک ضرورتی ندارد.

آنتی‌بیوتیک بدون تجویز پزشک

گلودردهای ویروسی با آنتی‌بیوتیک درمان نمی‌شوند. مصرف نابجای این داروها می‌تواند عوارض جانبی ایجاد کند و به افزایش مقاومت میکروبی کمک کند.

داروهای بی‌حس‌کننده و قرص‌های مکیدنی برای سنین پایین

قرص‌های مکیدنی ممکن است برای کودکان کم‌سن خطر خفگی ایجاد کنند. برخی اسپری‌ها و داروهای بی‌حس‌کننده نیز برای همه سنین مناسب نیستند. هیچ‌کدام را بدون بررسی محدودیت سنی و راهنمایی حرفه‌ای به کودک ندهید.

تفاوت درمان خانگی گلودرد در نوزادان و کودکان بزرگ‌تر

روش مناسب مراقبت از گلودرد به سن کودک بستگی دارد.

نوزادان زیر یک سال

• شیردهی با شیر مادر یا شیر خشک را ادامه دهید.

• در صورت شروع غذای کمکی، غذاهای نرم و متناسب با مرحله رشد ارائه کنید.

• برای گرفتگی بینی از سالین استریل مخصوص نوزاد استفاده کنید.

• به نوزاد عسل ندهید.

• از نوشیدنی‌های گیاهی، عصاره سیر و داروهای خودسرانه استفاده نکنید.

• اگر تغذیه کاهش یافته یا علائم نگران‌کننده وجود دارد، با پزشک مشورت کنید.

کودکان یک تا پنج سال

• مایعات کافی و غذاهای نرم و آشنا پیشنهاد دهید.

• در کودکان بالای یک سال، عسل ممکن است برای تسکین سرفه همراه با بیماری مفید باشد؛ اما علت بیماری را درمان نمی‌کند.

• از خوراکی‌های کوچک و سخت و قرص‌های مکیدنی که خطر خفگی دارند، پرهیز کنید.

• داروهای تب و درد را تنها متناسب با سن و وزن و طبق دستور مناسب مصرف کنید.

کودکان سن مدرسه

• نوشیدن مایعات، استراحت و غذاهای نرم می‌تواند ناراحتی را کاهش دهد.

• اگر کودک توانایی غرغره و بیرون ریختن محلول را دارد، می‌تواند از غرغره آب‌نمک استفاده کند.

• در صورت شروع ناگهانی گلودرد همراه با تب، درد هنگام بلع یا علائم مشکوک به عفونت استرپتوکوکی، ارزیابی پزشکی اهمیت دارد.

چه زمانی گلودرد کودک به مراجعه به پزشک نیاز دارد؟

بسیاری از گلودردهای ویروسی طی چند روز تا حدود یک هفته بهبود پیدا می‌کنند؛ اما برخی علائم نشان می‌دهند که کودک باید معاینه شود.

در این شرایط با پزشک مشورت کنید

• گلودرد شدید است یا به‌تدریج بدتر می‌شود.

• تب ادامه دارد یا پس از بهبود دوباره ظاهر می‌شود.

• کودک به‌اندازه کافی مایعات نمی‌نوشد.

• ادرار یا تعداد پوشک‌های خیس به‌وضوح کاهش یافته است.

• گلودرد با بثورات پوستی، تورم گردن یا درد قابل‌توجه گوش همراه است.

• علائم طی چند روز بهتر نمی‌شوند یا بیش از حدود یک هفته ادامه دارند.

• کودک بیماری زمینه‌ای یا ضعف سیستم ایمنی دارد.

چه علائمی اورژانسی هستند؟

در صورت بروز هر یک از موارد زیر، فوراً از خدمات اورژانسی کمک بگیرید:

• دشواری تنفس یا کبودی لب‌ها

• ناتوانی در بلع بزاق یا آب‌ریزش دهان همراه با مشکل بلع

• صدای تنفسی غیرعادی همراه با دشواری تنفس

• بی‌حالی شدید یا سخت بیدار شدن

• نشانه‌های کم‌آبی شدید یا ناتوانی در نوشیدن مایعات

همچنین، تب ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر در نوزاد زیر سه ماه نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.

گلودرد کودکان معمولاً چند روز طول می‌کشد؟

مدت گلودرد به علت آن بستگی دارد. بسیاری از گلودردهای ناشی از ویروس‌ها طی چند روز تا حدود یک هفته بهبود پیدا می‌کنند. اگر علت بیماری عفونت باکتریایی باشد، ممکن است درمان اختصاصی لازم شود.

روش‌های خانگی بیشتر برای کاهش درد، جلوگیری از کم‌آبی و آسان‌تر کردن تغذیه به کار می‌روند؛ بنابراین، نباید انتظار داشت که هر روش خانگی بیماری را فوراً برطرف کند.

اگر علائم کودک بهتر نمی‌شوند یا وضعیت عمومی او رو به وخامت است، برای بررسی علت و درمان مناسب به پزشک مراجعه کنید.

پرسش‌های متداول درباره درمان خانگی گلودرد کودکان

برای گلودرد کودکان چی خوبه؟

مایعات کافی، غذاهای نرم، استراحت و دوری از دود و مواد محرک می‌توانند به تسکین ناراحتی کمک کنند. برای انتخاب دارو یا روش مناسب، سن کودک و علت احتمالی گلودرد باید در نظر گرفته شود.

آیا شیر گرم برای گلودرد کودک مفید است؟

نوشیدنی ولرم ممکن است برای برخی کودکان آرامش‌بخش باشد. شیر نیز در صورت تناسب با سن و رژیم غذایی کودک قابل استفاده است، اما نباید داغ باشد. در نوزادان، شیر مادر یا شیر خشک باید متناسب با برنامه معمول تغذیه ادامه یابد.

آیا آب‌لیمو گلودرد کودکان را درمان می‌کند؟

خیر. آب‌لیمو درمان اثبات‌شده گلودرد نیست و به دلیل اسیدی بودن ممکن است در برخی کودکان گلو را تحریک کند. برای نوزادان نیز نباید نوشیدنی‌های ترکیبی بزرگسالان را خودسرانه استفاده کرد.

آیا عسل برای گلودرد کودک مناسب است؟

عسل ممکن است سرفه همراه با سرماخوردگی را در کودکان بالای یک سال تسکین دهد؛ اما برای کودکان زیر ۱۲ ماه به دلیل خطر بوتولیسم ممنوع است.

آیا برای گلودرد کودک باید آنتی‌بیوتیک داد؟

خیر. بیشتر گلودردها منشأ ویروسی دارند و به آنتی‌بیوتیک نیاز ندارند. اگر پزشک به عفونت باکتریایی مشکوک باشد، ممکن است آزمایش انجام دهد و در صورت تأیید، درمان مناسب تجویز کند.

جمع‌بندی

درمان خانگی گلودرد کودکان بر کاهش ناراحتی، تأمین مایعات کافی، استراحت و فراهم کردن شرایط مناسب برای بهبود تمرکز دارد. مایعات متناسب با سن، غذاهای نرم، رسیدگی به گرفتگی بینی و دوری از مواد محرک از اقداماتی هستند که می‌توانند به کودک کمک کنند.

در مقابل، عسل برای کودکان زیر یک سال، بخور داغ، عصاره سیر، روغن خردل و مصرف خودسرانه داروها روش‌های مناسبی نیستند. انتخاب روش مراقبت باید با توجه به سن کودک انجام شود و در صورت وجود علائم هشدار، مراجعه به پزشک نباید به تأخیر بیفتد.

منابع علمی

CDC – Sore Throat Basics

American Academy of Pediatrics – Coughs and Colds: Medicines or Home Remedies?

NHS – Sore Throat

Nationwide Children’s Hospital – Strep Throat

تاریخ آخرین به‌روزرسانی علمی: ۲۸ مهر ۱۴۰۵ (۲۰ اکتبر ۲۰۲۶)