سلامت دهان و دندان کودکان؛ راهنمای کامل مراقبت از دندان‌های شیری
مراقبت از دهان و دندان کودک از زمانی آغاز می‌شود که هنوز نخستین دندان او رویش نکرده است. تمیزکردن لثه‌ها، شروع مسواک‌زدن هم‌زمان با رویش اولین دندان، محدودکردن خوراکی‌های شیرین و مراجعه زودهنگام به دندانپزشک می‌تواند خطر پوسیدگی و التهاب لثه را کاهش دهد.
چرا مراقبت از دندان‌های شیری مهم است؟
دندان‌های شیری فقط برای جویدن غذا نیستند. این دندان‌ها به رشد گفتار، شکل‌گیری فک و حفظ فضای لازم برای رویش دندان‌های دائمی کمک می‌کنند. پوسیدگی درمان‌نشده ممکن است باعث درد، اختلال خواب، مشکل در غذاخوردن و آسیب به جوانه دندان دائمی شود.
مراقبت از دهان نوزاد پیش از رویش دندان
پیش از رویش نخستین دندان، روزی دو بار لثه‌های نوزاد را با یک پارچه تمیز و نرم یا گاز استریل مرطوب پاک کنید. این کار به حذف باقی‌مانده شیر و عادت‌دادن کودک به مراقبت‌های دهانی کمک می‌کند.
از خواباندن نوزاد با شیشه شیر، به‌ویژه شیشه حاوی شیر یا نوشیدنی شیرین، خودداری کنید. تماس طولانی‌مدت شیر یا مایعات شیرین با دندان‌ها می‌تواند احتمال پوسیدگی زودرس را افزایش دهد.
مسواک‌زدن کودک را از چه زمانی شروع کنیم؟
به‌محض رویش نخستین دندان، مسواک‌زدن را شروع کنید. دندان‌های کودک باید روزی دو بار، ترجیحاً یک‌بار صبح و یک‌بار پیش از خواب، با مسواک نرم و کوچک تمیز شوند.
تا زمانی که کودک بتواند به‌خوبی مسواک بزند، والد باید این کار را انجام دهد یا پس از مسواک‌زدن کودک، همه سطوح دندان‌ها را دوباره تمیز کند. بیشتر کودکان تا حدود هفت یا هشت‌سالگی برای مسواک‌زدن کامل به نظارت والدین نیاز دارند.
چه مقدار خمیردندان فلورایددار استفاده کنیم؟
- برای کودکان زیر سه سال: مقدار بسیار کمی در حد یک دانه برنج یا لکه‌ای نازک.
- برای کودکان سه تا شش سال: مقدار خمیردندان در اندازه یک نخود.
خمیردندان باید توسط والد روی مسواک قرار بگیرد. کودک را تشویق کنید خمیردندان را تف کند، اما از شست‌وشوی شدید دهان پس از مسواک‌زدن خودداری کنید تا مقدار مفید فلوراید روی دندان‌ها باقی بماند. اگر کودک خمیردندان را به‌طور مکرر می‌بلعد، درباره نوع خمیردندان و مقدار مناسب آن با دندانپزشک مشورت کنید.
روش صحیح مسواک‌زدن کودک
مسواک را با فشار کم روی سطح بیرونی، داخلی و سطح جونده دندان‌ها حرکت دهید. قسمت خط لثه و پشت دندان‌های جلویی را فراموش نکنید. لازم نیست کودک حرکات پیچیده را یاد بگیرد؛ مهم‌ترین نکته این است که همه سطوح دندان‌ها به‌آرامی و به‌طور منظم تمیز شوند.
مسواک‌زدن با فشار زیاد می‌تواند به لثه و مینای دندان آسیب بزند. مسواک نرم انتخاب کنید و هر سه تا چهار ماه یک‌بار یا زودتر، در صورت فرسوده‌شدن موهای برس، آن را تعویض کنید.
آیا کودکان به نخ دندان نیاز دارند؟
از زمانی که دو دندان کودک به یکدیگر می‌رسند، تمیزکردن فضای بین آن‌ها را شروع کنید. در این مرحله مسواک نمی‌تواند همه پلاک‌ها و ذرات غذا را خارج کند. نخ دندان یا ابزار بین‌دندانی مناسب را روزی یک‌بار و با کمک والد استفاده کنید.
خوراکی‌های مؤثر بر سلامت دندان کودک
- مصرف خوراکی‌ها و نوشیدنی‌های حاوی قند افزوده را محدود کنید.
- آب را به نوشیدنی اصلی کودک تبدیل کنید.
- آبمیوه، حتی نوع طبیعی، نباید جایگزین میوه کامل شود.
- از خوراندن مکرر تنقلات شیرین در طول روز خودداری کنید.
- پس از رویش دندان‌ها، کودک را با شیشه شیر یا سینه در دهان به خواب نبرید.
اولین مراجعه کودک به دندانپزشک چه زمانی است؟
اولین مراجعه باید پس از رویش نخستین دندان و حداکثر تا پایان یک‌سالگی انجام شود. در این ویزیت، دندانپزشک خطر پوسیدگی، وضعیت رشد دهان و عادت‌های غذایی کودک را بررسی می‌کند و درباره مسواک، فلوراید و تغذیه راهنمایی می‌دهد.
چه علائمی به مراجعه سریع نیاز دارند؟
- درد مداوم یا حساسیت کودک هنگام خوردن غذا
- لکه‌های سفید، قهوه‌ای یا سیاه روی دندان
- تورم لثه، صورت یا اطراف دندان
- خونریزی مکرر لثه
- بوی بد دهان که با رعایت بهداشت برطرف نمی‌شود
- شکستگی یا تغییررنگ دندان پس از ضربه
تب، تورم صورت، دشواری در بلع یا مشکل تنفسی همراه با درد دندان می‌تواند نشانه عفونت جدی باشد و به ارزیابی فوری پزشکی نیاز دارد.
پرسش‌های متداول
آیا دندان‌های شیری پوسیده باید درمان شوند؟
بله. دندانپزشک بر اساس سن کودک، شدت پوسیدگی و زمان افتادن دندان درباره درمان تصمیم می‌گیرد. افتادن زودهنگام دندان شیری می‌تواند نظم رویش دندان‌های دائمی را مختل کند.
آیا مسواک کودک باید جدا از دیگران باشد؟
بله. هر کودک باید مسواک مخصوص خود را داشته باشد. مسواک‌ها را به‌صورت قائم و دور از تماس با یکدیگر نگهداری کنید و اجازه دهید در هوای آزاد خشک شوند.
آیا دندان‌قروچه همیشه خطرناک است؟
دندان‌قروچه در برخی کودکان گذراست، اما اگر با درد فک، سردرد صبحگاهی، ساییدگی دندان یا اختلال خواب همراه باشد، باید با دندانپزشک مشورت کنید.
جمع‌بندی
مراقبت از دندان کودک با پاک‌کردن لثه‌ها آغاز می‌شود و پس از رویش نخستین دندان، با مسواک‌زدن روزی دو بار ادامه پیدا می‌کند. استفاده درست از خمیردندان فلورایددار، تمیزکردن فضای بین دندان‌ها، محدودکردن قند و مراجعه به دندانپزشک تا یک‌سالگی، پایه‌های اصلی سلامت دهان و دندان کودک هستند.
