پوشیدن و درآوردن لباس نوزاد؛ روش صحیح، نکات ایمنی و لباسهای ضروری
بررسی و تأیید پزشکی: دکتر احمدشاه فرهت
تخصص: فوقتخصص نوزادان
تاریخ آخرین بررسی پزشکی: ۱۹ آبان ۱۴۰۵ (۱۰ نوامبر ۲۰۲۶)
خلاصه مطلب
پوشاندن و درآوردن لباس نوزاد در روزهای اول ممکن است برای والدین کمی دشوار باشد؛ زیرا نوزاد هنوز کنترل کاملی بر حرکات سر و اندامهای خود ندارد و ممکن است هنگام عبور دادن سر یا دستها از لباس ناراحت شود. انتخاب لباس راحت و استفاده از روش صحیح میتواند این کار را سادهتر و برای نوزاد خوشایندتر کند.
مهمترین نکات برای لباس پوشاندن نوزاد عبارتاند از:
-
لباس را متناسب با دمای محیط انتخاب کنید؛ در هوای گرم معمولاً یک لایه سبک کافی است.
-
برای عبور دادن سر از یقه، دهانه لباس را بهاندازه کافی باز کنید.
-
دستها و پاهای نوزاد را بهآرامی از آستین و شلوار عبور دهید و آنها را به زور نکشید.
-
هنگام تعویض لباس، نوزاد را روی سطح صاف و ایمن قرار دهید و هرگز تنها نگذارید.
-
از لباسهای دارای بند بلند، روبان، دکمه شل و تزئینات جداشدنی استفاده نکنید.
-
در فضای داخل خانه و هنگام خواب، معمولاً نیازی به کلاه نیست.
-
تا زمانی که نوزاد راه نمیرود، جوراب یا پاپوش نرم برای گرم نگه داشتن پاها کافی است.
نوزاد باید در طول روز چه لباسی بپوشد؟
لباس روز نوزاد باید با دمای محیط، فصل و شرایط جسمی او هماهنگ باشد. نوزادان در ماههای نخست زندگی هنوز توانایی کامل تنظیم دمای بدن را ندارند؛ بنابراین پوشاندن لباس بیش از حد یا کمبود پوشش میتواند باعث ناراحتی آنها شود.
برای انتخاب لباس روز، میتوانید از این راهنمای کلی استفاده کنید:
-
در هوای گرم: یک لایه لباس نخی، سبک و گشاد معمولاً کافی است. در روزهای بسیار گرم ممکن است پوشک و یک لایه بسیار سبک برای نوزاد کافی باشد.
-
در هوای معتدل: یک زیرپوش یا بادی نخی همراه با شلوار یا سرهمی سبک مناسب است.
-
در هوای سرد: میتوانید از چند لایه لباس سبک، مانند زیرپوش، سرهمی و ژاکت استفاده کنید.
یک قاعده کاربردی این است که نوزاد معمولاً به یک لایه لباس بیشتر از بزرگسالان در همان محیط نیاز دارد؛ البته این قاعده مطلق نیست و باید با توجه به دمای واقعی محیط و وضعیت بدن نوزاد تنظیم شود.
برای مثال، اگر در هوای سرد لباس گرم پوشیدهاید، ممکن است نوزاد به یک زیرپوش، سرهمی و یک لایه گرم دیگر نیاز داشته باشد. اما اگر هوا گرم است، اضافه کردن لایههای بیشتر میتواند باعث تعریق و گرم شدن بیش از حد او شود.
در فصل زمستان، وقتی نوزاد را از فضای بیرون به خانه یا خودروی گرم منتقل میکنید، کلاه و لباسهای ضخیم بیرونی را از تن او خارج کنید؛ حتی اگر خواب باشد. این کار به جلوگیری از گرم شدن بیش از حد کمک میکند.
برای اطلاعات بیشتر درباره انتخاب لباس بر اساس دمای محیط، مقاله لباس و حرارت اتاق نوزاد را بخوانید.
از کجا بفهمیم نوزاد خیلی گرم یا خیلی سردش است؟
نوزاد نمیتواند احساس گرما یا سرما را به زبان بیان کند؛ بنابراین والدین باید به نشانههای جسمی او توجه کنند.
برای بررسی دمای بدن، پشت گردن یا سینه نوزاد را لمس کنید. پوست این نواحی باید گرم باشد، اما نباید داغ یا عرقکرده باشد.
نشانههای گرم شدن بیش از حد نوزاد
-
تعریق یا مرطوب شدن موها
-
داغ بودن سینه یا پشت گردن
-
قرمزی پوست و گونهها
-
بیقراری و ناراحتی
-
تنفس سریعتر از حالت معمول
اگر این علائم را مشاهده کردید، لباس یا پوشش اضافی را کم کنید و دمای محیط را بررسی کنید.
نشانههای سرد شدن نوزاد
سرد بودن دستها و پاها بهتنهایی نشانه سرد بودن بدن نوزاد نیست؛ زیرا اندامهای انتهایی بدن نوزاد ممکن است در شرایط طبیعی نیز خنک باشند.
برای بررسی بهتر، سینه یا پشت گردن او را لمس کنید. اگر این نواحی سرد هستند، دمای محیط و لباس نوزاد را بررسی کنید و در صورت نیاز یک لایه لباس سبک اضافه کنید.
اگر نوزاد بهطور غیرعادی بیحال است، بهسختی بیدار میشود، شیر نمیخورد یا تنفس غیرطبیعی دارد، باید فوراً ارزیابی پزشکی شود. همچنین تب ۳۸ درجه سانتیگراد یا بالاتر در نوزاد زیر سه ماه نیازمند بررسی فوری پزشکی است.
آیا لازم است به نوزاد ژاکت بپوشانیم؟
پوشاندن ژاکت به دمای محیط بستگی دارد. در هوای سرد، ژاکت سبک و مناسب میتواند به گرم نگه داشتن نوزاد کمک کند؛ اما در محیط گرم یا هنگام خواب، استفاده از لباس ضخیم و چندلایه ضرورت ندارد.
هنگام انتخاب ژاکت به نکات زیر توجه کنید:
-
ژاکت باید اندازه مناسبی داشته باشد و حرکت دستها را محدود نکند.
-
از مدلهای دارای بند بلند یا روبان در اطراف گردن استفاده نکنید.
-
دکمهها باید محکم دوخته شده باشند و بهآسانی جدا نشوند.
-
از لباسهایی با تزئینات کوچک و جداشدنی دوری کنید.
-
هنگام خواب، ژاکت ضخیم و لباس بیرونی را از تن نوزاد خارج کنید.
لباسهای دارای بند بلند ممکن است دور گردن نوزاد گیر کنند و خطر خفگی یا خفهشدگی ایجاد کنند. به همین دلیل، لباسهای ساده و بدون بند انتخاب ایمنتری هستند.
چه زمانی باید برای نوزاد کلاه بگذاریم؟
استفاده از کلاه به شرایط محیطی بستگی دارد.
کلاه در هوای سرد
هنگام بیرون رفتن در هوای سرد، میتوانید از کلاه مناسب برای پوشاندن سر و گوشهای نوزاد استفاده کنید. نوزادان نارس یا نوزادانی که در تنظیم دمای بدن مشکل دارند ممکن است به مراقبت بیشتری نیاز داشته باشند؛ در این شرایط توصیههای تیم درمان اهمیت دارد.
پس از ورود به فضای گرم خانه یا خودرو، کلاه را از سر نوزاد بردارید.
کلاه در تابستان
برای بیرون رفتن در هوای آفتابی، کلاه لبهپهن میتواند از صورت، گوشها و گردن نوزاد در برابر تابش خورشید محافظت کند.
نوزادان زیر شش ماه باید تا حد امکان از نور مستقیم خورشید دور نگه داشته شوند. استفاده از سایهبان کالسکه و کلاه مناسب میتواند به محافظت از آنها کمک کند.
نکته مهم: کلاه را هنگام خواب در فضای داخل خانه روی سر نوزاد نگذارید؛ زیرا ممکن است باعث افزایش دمای بدن او شود.
نوزاد در شب باید چه لباسی بپوشد؟
لباس شب نوزاد باید راحت، سبک و متناسب با دمای اتاق باشد. لازم نیست حتماً لباس روز و شب او متفاوت باشد؛ اما استفاده از یک لباس خواب مخصوص میتواند تعویض پوشک و آماده شدن برای خواب را آسانتر کند.
برای لباس خواب نوزاد:
-
از سرهمی نخی و نرم استفاده کنید.
-
لباس نباید در قسمت شکم، گردن یا پاها تنگ باشد.
-
دکمههای فشاری باید محکم باشند و هنگام خواب به پوست فشار وارد نکنند.
-
در صورت نیاز میتوانید از کیسه خواب مخصوص نوزاد با ضخامت مناسب دمای اتاق استفاده کنید.
-
از پتوهای آزاد، بالش و وسایل نرم در فضای خواب نوزاد استفاده نکنید.
در هوای گرم، لباس خواب سبک یا حتی یک لایه لباس نازک ممکن است کافی باشد. در هوای سرد نیز بهتر است بهجای پتوهای متعدد از لباس مناسب و کیسه خواب استاندارد استفاده کنید.
آیا نوزاد به کفش نیاز دارد؟
تا زمانی که نوزاد راه نمیرود، به کفش واقعی نیاز ندارد. در این دوره، پاهای او باید آزادانه حرکت کنند و انگشتان پا تحت فشار قرار نگیرند.
برای گرم نگه داشتن پاها میتوانید از جوراب نرم، پاپوش پارچهای یا جورابهای مناسب نوزاد استفاده کنید.
از کفشهای سفت و سنگین که حرکت انگشتان پا را محدود میکنند، خودداری کنید. وقتی کودک شروع به ایستادن و راه رفتن میکند، میتوانید با توجه به رشد پاهای او کفش مناسب انتخاب کنید.
برای آشنایی با ویژگیهای کفش مناسب در سنین بالاتر، مقاله کفشهای مناسب کودکان را مطالعه کنید.
نوزاد به چه لباسهایی نیاز دارد؟
برای ماههای نخست زندگی، لازم نیست تعداد زیادی لباس در کوچکترین سایز تهیه کنید؛ زیرا نوزادان در این دوره بهسرعت رشد میکنند و ممکن است خیلی زود لباسهایشان کوچک شود.
بهتر است چند دست لباس ساده، راحت و قابل شستوشو تهیه کنید.
۱. لباس سرهمی
سرهمی یکی از کاربردیترین لباسهای نوزاد است. این لباس بدن و پاهای کودک را میپوشاند و در بسیاری از مدلها دکمههای فشاری در قسمت جلو یا پایین دارد که تعویض پوشک را آسان میکند.
۲. زیرپوش یا بادی نخی
بادیهای نخی با دکمههای فشاری در قسمت پایین، بهراحتی بسته میشوند و از بالا رفتن لباس هنگام حرکت نوزاد جلوگیری میکنند.
۳. ژاکت سبک
یک یا دو ژاکت سبک برای روزهای سرد یا بیرون رفتن کافی است. بهتر است جنس آن نرم باشد و بند یا تزئینات خطرناک نداشته باشد.
۴. کلاه گرم و کلاه آفتابی
کلاه گرم برای بیرون رفتن در هوای سرد و کلاه لبهپهن برای محافظت از سر و صورت در هوای آفتابی کاربرد دارند. کلاه نباید هنگام خواب داخل خانه روی سر نوزاد باقی بماند.
۵. جوراب و پاپوش
چند جفت جوراب نرم و اندازه مناسب برای گرم نگه داشتن پاهای نوزاد کافی است. کش جوراب نباید به مچ یا ساق پا فشار وارد کند.
۶. دستکش نوزاد
دستکشهای مخصوص نوزاد در هوای سرد میتوانند برای گرم نگه داشتن دستها استفاده شوند؛ اما دستکش برای جلوگیری از خراش صورت، ضرورت روتین ندارد. بهتر است ناخنهای نوزاد را با دقت و بهصورت منظم کوتاه یا با سوهان مخصوص صاف کنید.
از دستکشهای دارای بند متصل به لباس یا بند دور مچ که ممکن است گیر کند، استفاده نکنید.
۷. لباس مناسب بیرون
بسته به فصل، ممکن است به یک سرهمی گرم، ژاکت، کلاه، جوراب و لباس محافظ در برابر آفتاب نیاز داشته باشید. هنگام ورود به فضای گرم، لباسهای اضافی را از تن نوزاد خارج کنید.
برای آشنایی با فهرست کامل وسایل مورد نیاز، مقاله تهیه وسایل مورد نیاز نوزاد را بخوانید.
چرا بعضی نوزادان هنگام لباس پوشیدن گریه میکنند؟
گریه هنگام پوشاندن یا درآوردن لباس در بسیاری از نوزادان اتفاق میافتد. تماس لباس با صورت، تغییر ناگهانی دمای بدن، حرکت دادن دستها و پاها یا طولانی شدن زمان تعویض ممکن است باعث ناراحتی کودک شود.
برای آسانتر شدن این کار، نکات زیر را رعایت کنید:
-
لباسها و وسایل مورد نیاز را پیش از شروع آماده کنید.
-
دمای اتاق را متعادل نگه دارید.
-
دستهای خود را گرم کنید.
-
از لباسهایی استفاده کنید که یقه و آستین راحتی دارند.
-
هنگام تعویض لباس با صدای آرام با نوزاد صحبت کنید.
-
حرکات دست و پای او را بهآرامی انجام دهید.
-
اگر کودک بیقرار شد، لحظهای مکث کنید و سپس کار را ادامه دهید.
لباس پوشاندن نباید به مسابقهای برای سریع تمام کردن کار تبدیل شود. آرامش و ایمنی نوزاد از سرعت تعویض لباس مهمتر است.
هنگام تعویض لباس نوزاد چه نکات ایمنی را رعایت کنیم؟
تعویض لباس ممکن است ساده به نظر برسد، اما رعایت چند نکته از آسیب دیدن نوزاد جلوگیری میکند:
-
نوزاد را روی سطح صاف، محکم و ایمن قرار دهید.
-
تمام وسایل مورد نیاز را پیش از شروع در دسترس بگذارید.
-
اگر نوزاد روی سطح مرتفع مانند میز تعویض قرار دارد، همیشه یک دست خود را روی بدن او نگه دارید.
-
حتی برای چند ثانیه نوزاد را تنها نگذارید.
-
دستها و پاهای او را نپیچانید یا بیش از حد باز نکنید.
-
از کشیدن ناگهانی لباس روی سر یا اندامهای نوزاد خودداری کنید.
-
اگر به وسیلهای نیاز دارید که در دسترس نیست، ابتدا نوزاد را در تخت امن خود قرار دهید.
اگر امکان استفاده از میز تعویض ایمن ندارید، تعویض لباس روی تشک یا زیرانداز مناسب روی زمین میتواند گزینه کمخطرتری باشد.
نحوه پوشاندن زیرپوش یا بادی به نوزاد
برای پوشاندن زیرپوش یا بادی نوزاد میتوانید مراحل زیر را دنبال کنید:
-
ابتدا لباس را باز کنید و روی سطح تعویض قرار دهید.
-
اگر لباس از قسمت سر پوشیده میشود، یقه آن را با دست بهآرامی باز کنید تا عبور سر آسانتر شود.
-
سر نوزاد را با دست حمایت کنید و لباس را بدون فشار از روی سر عبور دهید.
-
برای عبور دادن دستها، دست خود را از بیرون آستین وارد کنید و بهآرامی دست نوزاد را بگیرید و از آستین عبور دهید.
-
لباس را روی شکم و پشت نوزاد مرتب کنید.
-
در پایان، دکمههای قسمت پایین لباس را ببندید و مطمئن شوید پارچه زیر بدن یا پاهای نوزاد جمع نشده است.
نکته: اگر عبور دادن سر از یقه دشوار است، لباس را بیشتر باز کنید یا از مدلهایی استفاده کنید که دکمه یا چفت در قسمت جلو یا کنار دارند.
نحوه پوشاندن لباس سرهمی به نوزاد
سرهمی به دلیل پوشاندن همزمان بالاتنه و پایینتنه، یکی از لباسهای کاربردی نوزاد است.
برای پوشاندن آن:
-
سرهمی را کاملاً باز کنید و روی سطح صاف قرار دهید.
-
نوزاد را بهآرامی به پشت روی لباس بخوابانید.
-
ابتدا یک دست او را با ملایمت از آستین عبور دهید.
-
همین کار را برای دست دیگر انجام دهید.
-
پاهای نوزاد را بدون کشیدن یا صاف کردن اجباری، در قسمتهای مخصوص لباس قرار دهید.
-
پارچه را در اطراف بدن مرتب کنید تا زیر نوزاد جمع نشده باشد.
-
دکمههای فشاری را ببندید و مطمئن شوید لباس به شکم یا پاها فشار وارد نمیکند.
اگر سرهمی دارای زیپ است، مطمئن شوید زیپ کاملاً بسته میشود و قسمت محافظ آن از تماس مستقیم زیپ با پوست و چانه نوزاد جلوگیری میکند.
چگونه لباس را از تن نوزاد خارج کنیم؟
درآوردن لباس نیز باید با آرامش و حمایت مناسب از سر و بدن انجام شود.
درآوردن بادی یا زیرپوش
-
ابتدا دکمههای پایین لباس را باز کنید.
-
لباس را بهآرامی از قسمت شکم و سینه بالا بیاورید.
-
یک دست نوزاد را از آستین خارج کنید و سپس سراغ دست دیگر بروید.
-
یقه را بهآرامی باز کنید و با حمایت از سر و گردن، لباس را از روی سر خارج کنید.
-
مراقب باشید پارچه به بینی، دهان یا گوش نوزاد گیر نکند.
درآوردن سرهمی
-
دکمهها یا زیپ سرهمی را کاملاً باز کنید.
-
ابتدا پاهای نوزاد را بهآرامی از قسمت پایین لباس خارج کنید.
-
دستها را یکییکی از آستین بیرون بیاورید.
-
در صورت بسته بودن لباس از قسمت بالاتنه، آن را بهآرامی از سر خارج کنید.
در تمام مراحل از کشیدن ناگهانی دستها و پاها خودداری کنید. اگر نوزاد مقاومت میکند یا ناراحت است، وضعیت او را تغییر دهید و با آرامش ادامه دهید.
پرسشهای متداول درباره پوشیدن و درآوردن لباس نوزاد
نوزاد در دمای ۲۶ درجه چه لباسی باید بپوشد؟
در دمای حدود ۲۶ درجه، معمولاً یک لایه لباس نخی و سبک برای نوزاد کافی است. اگر هوا گرمتر باشد، ممکن است پوشک و یک لایه بسیار سبک کافی باشد. وضعیت بدن نوزاد را از نظر تعریق و گرمای سینه یا پشت گردن بررسی کنید.
آیا باید نوزاد را در زمستان با چند لایه لباس بپوشانیم؟
در هوای سرد استفاده از چند لایه لباس سبک میتواند به حفظ گرمای بدن کمک کند. بهتر است بهجای یک لباس بسیار ضخیم، از لایههایی استفاده کنید که بتوانید متناسب با دمای محیط آنها را کم یا زیاد کنید.
آیا نوزاد هنگام خواب باید کلاه بپوشد؟
خیر. در فضای داخل خانه و هنگام خواب، استفاده از کلاه معمولاً توصیه نمیشود؛ زیرا میتواند باعث افزایش دمای بدن نوزاد شود. کلاه برای بیرون رفتن در هوای سرد یا محافظت در برابر آفتاب کاربرد دارد.
آیا برای جلوگیری از خراش صورت نوزاد باید دستکش بپوشانیم؟
استفاده دائمی از دستکش برای این منظور توصیه نمیشود. بهتر است ناخنهای نوزاد را بهطور منظم کوتاه یا با سوهان مخصوص صاف کنید. دستکش در هوای سرد میتواند برای گرم نگه داشتن دستها استفاده شود.
اگر نوزاد هنگام پوشیدن لباس گریه کرد چه کار کنیم؟
ابتدا بررسی کنید که لباس تنگ نباشد، اتاق خیلی سرد یا گرم نباشد و حرکت دست و پا باعث درد یا ناراحتی او نشود. با آرامش با نوزاد صحبت کنید، از لباسهای راحت استفاده کنید و تعویض لباس را با حرکات ملایم انجام دهید.
سخن آخر
پوشیدن و درآوردن لباس نوزاد بخشی از مراقبت روزانه است که با انتخاب لباس مناسب و رعایت چند نکته ساده میتواند به تجربهای آرامتر برای والدین و کودک تبدیل شود. لباسهای نرم، سبک و متناسب با دمای محیط انتخاب کنید و هنگام عبور دادن سر، دستها و پاهای نوزاد از لباس، حرکات او را بهآرامی هدایت کنید.
مهمتر از همه، هنگام تعویض لباس ایمنی نوزاد را حفظ کنید، او را روی سطح مناسب قرار دهید و هرگز تنها نگذارید. همچنین به یاد داشته باشید که لباس بیشتر همیشه به معنای مراقبت بهتر نیست؛ جلوگیری از گرم شدن بیش از حد نوزاد بهاندازه گرم نگه داشتن او اهمیت دارد.
این مطلب جنبه آموزشی دارد و جایگزین معاینه و تشخیص پزشک نیست.
بررسی و تأیید پزشکی: دکتر احمدشاه فرهت
تخصص: فوقتخصص نوزادان
تاریخ آخرین بررسی پزشکی: ۱۹ آبان ۱۴۰۵ (۱۰ نوامبر ۲۰۲۶)
منابع علمی
https://www.nhs.uk/best-start-in-life/baby/baby-basics/caring-for-your-baby/how-to-dress-a-newborn/
https://www.hse.ie/babies-children/parenting-advice/caring-for-a-new-baby/how-to-dress-undress/
https://www.nhs.uk/baby/caring-for-a-newborn/what-you-will-need-for-your-baby/