چرا کودکم گریه میکند؟ بررسی علتهای گریه نوزاد و روشهای آرام کردن او
بررسی و تأیید پزشکی: دکتر احمدشاه فرهت
تخصص: فوقتخصص نوزادان
تاریخ آخرین بررسی پزشکی: ۱۷ آبان ۱۴۰۵ (۸ نوامبر ۲۰۲۶)
خلاصه مطلب
گریه کردن یکی از راههای اصلی نوزاد برای بیان نیازها و ناراحتیهایش است. گرسنگی، خیس بودن پوشک، خستگی، احساس گرما یا سرما، نیاز به آغوش و تحریک بیش از حد از علتهای رایج گریه هستند. گاهی نیز درد، بیماری یا کولیک باعث بیقراری کودک میشود. شناخت نشانههای اولیه گرسنگی و خستگی، بررسی وضعیت پوشک و دمای بدن و استفاده از روشهای ایمن آرامسازی میتواند به والدین کمک کند. اگر گریه کودک غیرمعمول یا طولانی باشد یا با تب، بیحالی، اختلال تنفس و کاهش شیر خوردن همراه شود، ارزیابی پزشکی ضروری است.
چرا کودکم گریه میکند؟
گریه کردن در نوزادان و شیرخواران رفتاری طبیعی است. نوزاد در ماههای نخست زندگی هنوز نمیتواند با کلمات درباره نیازها و احساسات خود صحبت کند؛ بنابراین از گریه برای جلب توجه والدین و اعلام ناراحتی استفاده میکند.
بسیاری از والدین، بهویژه کسانی که برای اولین بار صاحب فرزند شدهاند، ممکن است در ابتدا نتوانند علت گریه کودک را تشخیص دهند. گاهی نوزاد به دلیل گرسنگی گریه میکند و گاهی فقط به آغوش، خواب یا محیطی آرام نیاز دارد.
نکته مهم این است که همه نوزادان الگوی گریه یکسانی ندارند. بعضی کودکان بیشتر گریه میکنند و بعضی دیگر با بیقراری کوتاه یا حرکات بدن نیاز خود را نشان میدهند. بهمرور زمان، والدین با شناخت رفتار و عادتهای فرزندشان بهتر میتوانند علت ناراحتی او را تشخیص دهند.
مهمترین علتهای گریه نوزاد و کودک
۱. گرسنهام؛ به شیر نیاز دارم
گرسنگی یکی از شایعترین دلایل گریه نوزاد است. البته گریه معمولاً نشانه دیرهنگام گرسنگی محسوب میشود. بهتر است والدین پیش از شروع گریه شدید، به نشانههای اولیه گرسنگی توجه کنند.
این نشانهها عبارتاند از:
-
حرکت دادن سر به طرفین و جستوجوی سینه مادر
-
باز کردن دهان و انجام حرکات مکیدن
-
بردن دستها به سمت دهان
-
مکیدن انگشتان یا مشت دست
-
افزایش حرکات بدن و بیقراری
اگر این نشانهها را مشاهده کردید، شیر دادن را آغاز کنید. اگر نوزاد هنگام شیر خوردن گریه میکند، او را مجبور به ادامه تغذیه نکنید. ابتدا وضعیت قرارگیری او، نحوه گرفتن سینه یا شیشه و احتمال وجود ناراحتی را بررسی کنید.
گاهی جریان شیر، گرفتن نامناسب سینه، بلعیدن هوا یا گرفتگی بینی باعث میشود نوزاد هنگام تغذیه بیقرار شود. اگر این اتفاق مرتب تکرار میشود، بهتر است با پزشک یا مشاور شیردهی مشورت کنید.
۲. لازم است پوشکم را عوض کنید
خیس یا کثیف بودن پوشک میتواند باعث ناراحتی و گریه کودک شود. بعضی نوزادان بلافاصله پس از خیس شدن پوشک واکنش نشان میدهند، اما بعضی دیگر تا مدت بیشتری آرام میمانند.
برای بررسی این موضوع:
-
پوشک کودک را از نظر رطوبت و آلودگی بررسی کنید.
-
در صورت نیاز آن را تعویض کنید.
-
ناحیه پوشک را بهآرامی تمیز و خشک کنید.
-
مطمئن شوید پوشک بیش از حد تنگ بسته نشده باشد.
تماس طولانی پوست با ادرار و مدفوع میتواند احتمال التهاب و بثورات پوشک را افزایش دهد. اگر پوست کودک قرمز، ملتهب یا دردناک شده است، مراقبت مناسب از پوست و استفاده از کرم محافظ متناسب با شرایط کودک اهمیت دارد.
برای آشنایی بیشتر میتوانید مقاله نکاتی راجع به تعویض پوشک نوزاد را مطالعه کنید.
۳. سردم است یا گرمم شده است!
دمای نامناسب محیط و لباس نامناسب میتوانند باعث بیقراری نوزاد شوند. نوزادان، بهخصوص در ماههای نخست، هنوز توانایی کامل تنظیم دمای بدن خود را ندارند.
برای بررسی وضعیت دمای بدن، پشت گردن یا سینه کودک را لمس کنید. سرد بودن دستها و پاها بهتنهایی به معنای سرد بودن بدن نوزاد نیست.
چند نکته مهم:
-
در هوای سرد، معمولاً یک لایه لباس بیشتر از لباس بزرگسالان برای نوزاد کافی است.
-
در هوای گرم از لباسهای سبک و نخی استفاده کنید.
-
هنگام ورود به محیط گرم، لباس اضافی و کلاه نوزاد را بردارید.
-
از پوشاندن چند لایه لباس یا پیچیدن بیش از حد کودک در پتو خودداری کنید.
-
اگر بدن نوزاد گرم یا عرقکرده است، یک لایه از لباس او را کم کنید.
گرم شدن بیش از حد بدن نوزاد فقط باعث ناراحتی نمیشود، بلکه میتواند خطرات دیگری نیز داشته باشد. بنابراین همیشه باید تعادل دمایی را رعایت کنید.
برای اطلاعات بیشتر درباره لباس مناسب و دمای اتاق، مقاله لباس و حرارت اتاق نوزاد را بخوانید.
۴. به آغوش مادرم نیاز دارم
نوزادان علاوه بر تغذیه و خواب، به تماس بدنی و احساس امنیت نیاز دارند. شنیدن صدای والدین، احساس گرمای بدن آنها و قرار گرفتن در آغوش میتواند به آرامش کودک کمک کند.
گاهی نوزاد پس از شیر خوردن و تعویض پوشک همچنان گریه میکند؛ در چنین شرایطی ممکن است فقط به آغوش و توجه نیاز داشته باشد.
در آغوش گرفتن نوزاد در ماههای نخست زندگی باعث لوس شدن او نمیشود. بهتر است هنگام بغل کردن، سر و گردن کودک را بهخوبی حمایت کنید و متناسب با واکنش او، بهآرامی نوازشش کنید.
البته همه نوزادان به یک اندازه تماس بدنی را دوست ندارند. بعضی از آنها با آغوش سریعتر آرام میشوند و بعضی دیگر به محیط خلوت و فرصت استراحت نیاز دارند.
اگر پس از تغذیه کودک قصد کمک به آروغ زدن او را دارید، میتوانید راهنمای آموزش گرفتن آروغ بعد از شیردهی و بهداشت پستان را مطالعه کنید.
۵. به تنهایی و آرامش نیاز دارم
گاهی نوزاد به دلیل قرار گرفتن در محیط شلوغ و دریافت محرکهای زیاد بیقرار میشود. نور شدید، صدای بلند، رفتوآمد افراد و جابهجایی مداوم بین آغوشهای مختلف میتوانند کودک را خسته کنند.
در این شرایط ممکن است نوزاد با گریه به والدین نشان دهد که به استراحت نیاز دارد.
برای کمک به آرام شدن او:
-
کودک را به اتاقی آرامتر ببرید.
-
نور محیط را کاهش دهید.
-
صدای تلویزیون و موسیقی بلند را قطع کنید.
-
از جابهجایی مداوم نوزاد بین افراد مختلف خودداری کنید.
-
نشانههای خوابآلودگی را بررسی کنید.
اگر کودک خسته است، او را در محیطی مناسب برای خواب قرار دهید. برای خواب، همیشه نوزاد را به پشت و روی سطحی صاف و سفت بخوابانید.
۶. احساس ناراحتی یا درد دارم
گاهی علت گریه کودک بهسادگی مشخص نمیشود. ممکن است یک عامل کوچک مانند تنگ بودن لباس، وجود برچسب آزاردهنده، گیر کردن تار مو دور انگشت دست یا پا یا التهاب پوست باعث ناراحتی او شده باشد.
اگر نیازهای معمول کودک برطرف شده اما همچنان گریه میکند، وضعیت عمومی او را بررسی کنید:
-
آیا تب دارد؟
-
آیا مثل همیشه شیر میخورد؟
-
آیا حرکات و واکنشهایش طبیعی است؟
-
آیا پوست او دچار قرمزی، تورم یا بثورات شده است؟
-
آیا هنگام لمس یا حرکت دادن بخشی از بدن گریه شدیدتری دارد؟
اگر گریه با نشانههای غیرطبیعی همراه است یا کودک نسبت به حالت معمول بیحال شده، لازم است پزشک او را معاینه کند.
۷. خوابآلودگی و خستگی
نوزادان برای رشد و تکامل به خواب زیادی نیاز دارند. گاهی کودک با وجود خستگی نمیتواند بهراحتی بخوابد و همین موضوع باعث بیقراری و گریه میشود.
خمیازه کشیدن، مالیدن چشمها، برگرداندن سر از محرکها و کاهش توجه به محیط میتوانند از نشانههای خستگی باشند.
بهتر است پیش از اینکه کودک بیش از حد خسته شود، شرایط خواب را برای او فراهم کنید. کاهش نور، آرام کردن محیط و یک برنامه خواب متناسب با سن کودک میتواند کمککننده باشد.
۸. دندان درآوردن
در دوره دندان درآوردن، بعضی کودکان دچار ناراحتی لثه، افزایش آب دهان، تمایل به گاز گرفتن اشیا و بیقراری میشوند.
برای کاهش ناراحتی میتوانید از دندانگیر مناسب و خنک استفاده کنید یا لثه کودک را با انگشت تمیز بهآرامی ماساژ دهید.
بااینحال، نباید هر گریه یا تب را به دندان درآوردن نسبت داد. تب بالا، بیحالی، اسهال شدید یا کاهش تغذیه نیازمند بررسی علتهای دیگر است.
۹. بیماری یا عفونت
گریه گاهی یکی از نشانههای بیماری است. عفونت گوش، عفونت ادراری، مشکلات گوارشی، بیماریهای تنفسی و دردهای مختلف میتوانند باعث بیقراری کودک شوند.
در بعضی موارد، کودک علاوه بر گریه علائم دیگری نیز دارد، مانند:
-
تب یا تغییر غیرعادی دمای بدن
-
کاهش اشتها یا شیر خوردن
-
استفراغ مکرر
-
بیحالی و خوابآلودگی غیرمعمول
-
کاهش تعداد پوشکهای خیس
-
تغییر در الگوی تنفس
-
گریه هنگام لمس یا حرکت دادن بدن
اگر به بیماری کودک شک دارید، بهخصوص در ماههای نخست زندگی، مراجعه به پزشک را به تأخیر نیندازید.
اگر هیچکدام از این علتها وجود نداشت چه کنیم؟
گاهی والدین تمام نیازهای معمول کودک را بررسی میکنند، اما همچنان نمیتوانند علت گریه را پیدا کنند. بعضی نوزادان دورههایی از گریه طولانی و دشوار برای آرام شدن دارند.
یکی از علتهای احتمالی این وضعیت کولیک نوزادی است.
کولیک چیست و چرا باعث گریه طولانی میشود؟
کولیک به دورههایی از گریه شدید و طولانی در نوزادی گفته میشود که با وجود بررسی پزشکی، علت مشخصی برای آن پیدا نمیشود و کودک در فاصله بین دورههای گریه معمولاً وضعیت عمومی خوبی دارد.
در تعریف کلاسیک، گریه بیش از سه ساعت در روز، دستکم سه روز در هفته و به مدت سه هفته یا بیشتر میتواند با کولیک مطرح باشد؛ اما این معیار بهتنهایی برای تشخیص کافی نیست و باید سایر علتهای احتمالی بررسی شوند.
نشانههای احتمالی کولیک عبارتاند از:
-
گریههای طولانی و شدید، بهویژه در ساعات عصر
-
جمع کردن پاها به سمت شکم
-
مشت کردن دستها
-
قرمز شدن صورت هنگام گریه
-
دشواری در آرام شدن با روشهای معمول
کولیک معمولاً در هفتههای ابتدایی زندگی آغاز میشود و در بسیاری از نوزادان تا سه یا چهارماهگی کاهش پیدا میکند.
اگر گریه کودک شدید، جدید یا متفاوت از الگوی معمول اوست، نباید بدون بررسی پزشکی آن را به کولیک نسبت داد.
چگونه کودک گریان را آرام کنیم؟
اگر کودک بیمار نیست و نیازهای اولیه او برطرف شدهاند، میتوانید روشهای مختلفی را برای آرام کردنش امتحان کنید. ممکن است یک روش برای کودک شما مؤثر باشد اما کودک دیگری به روش متفاوتی پاسخ دهد.
۱. کودک را در آغوش بگیرید
نوزاد را بهگونهای در آغوش بگیرید که سر و گردن او حمایت شود. صحبت کردن با صدای آرام و نوازش ملایم پشت او میتواند به آرام شدنش کمک کند.
۲. از صداهای آرام و یکنواخت استفاده کنید
لالایی، زمزمه آرام یا صدای یکنواخت و ملایم ممکن است برای بعضی نوزادان آرامشبخش باشد. صدای موسیقی نباید بلند باشد یا بهطور مستقیم در نزدیکی گوش کودک پخش شود.
۳. بهآرامی راه بروید
گاهی راه رفتن آرام در حالی که کودک را بهدرستی در آغوش گرفتهاید، به آرام شدن او کمک میکند. از هرگونه حرکت شدید، تکان ناگهانی یا پرتاب کردن کودک در هوا خودداری کنید.
۴. شکم و پشت کودک را بهآرامی ماساژ دهید
اگر کودک از ماساژ ملایم لذت میبرد، میتوانید با دست گرم و تمیز، شکم یا پشت او را بهآرامی نوازش کنید.
در صورت سفتی شکم، درد شدید، استفراغ یا گریه هنگام لمس شکم، ماساژ را متوقف کنید و از پزشک کمک بگیرید.
۵. از مکیدن برای آرام کردن کودک کمک بگیرید
مکیدن برای بسیاری از نوزادان آرامشبخش است. اگر کودک گرسنه نیست، استفاده از پستانک میتواند در بعضی شرایط به آرام شدن او کمک کند.
اگر نوزاد با شیر مادر تغذیه میشود، درباره زمان مناسب شروع پستانک، بهویژه در هفتههای نخست و تا تثبیت شیردهی، با پزشک یا مشاور شیردهی مشورت کنید.
۶. قنداق کردن را با رعایت اصول ایمنی انجام دهید
بعضی نوزادان با قنداق کردن آرامتر میشوند؛ اما این روش برای همه کودکان مناسب نیست و باید نکات ایمنی آن رعایت شود:
-
قنداق نباید قفسه سینه را بیش از حد تحت فشار قرار دهد.
-
پاهای نوزاد باید امکان حرکت و خم شدن طبیعی داشته باشند.
-
از گرم شدن بیش از حد کودک جلوگیری کنید.
-
نوزاد قنداقشده را همیشه به پشت بخوابانید.
-
به محض مشاهده نشانههای تلاش برای غلت زدن، قنداق کردن را متوقف کنید.
-
از قنداقهای سنگین یا دارای وزنه استفاده نکنید.
اگر کودک با قنداق کردن بیقرارتر میشود، این روش را ادامه ندهید.
چه زمانی گریه کودک نیاز به مراجعه فوری به پزشک دارد؟
گریه معمولاً بخشی از رفتار طبیعی نوزاد است؛ اما بعضی علائم میتوانند نشاندهنده بیماری یا مشکل جدی باشند.
در صورت مشاهده موارد زیر، بهویژه در نوزادان زیر سه ماه، باید سریعاً ارزیابی پزشکی انجام شود:
-
دمای بدن ۳۸ درجه سانتیگراد یا بالاتر
-
دشواری در تنفس یا کبودی لبها و زبان
-
بیحالی شدید یا دشواری در بیدار کردن کودک
-
شیر نخوردن یا کاهش قابلتوجه تغذیه
-
استفراغ مکرر یا سبزرنگ
-
کاهش واضح تعداد پوشکهای خیس
-
تشنج یا حرکات غیرطبیعی
-
گریه شدید و مداومی که کودک به هیچ روشی آرام نمیشود
-
تورم، آسیب یا درد واضح در بخشی از بدن
اگر کودک دچار اختلال تنفس، کبودی یا کاهش سطح هوشیاری شده است، فوراً از خدمات اورژانس کمک بگیرید.
پرسشهای متداول درباره علت گریه کودک
چرا نوزاد بعد از شیر خوردن همچنان گریه میکند؟
ممکن است نوزاد هنوز به آغوش نیاز داشته باشد، خسته باشد یا هنگام تغذیه هوا بلعیده باشد. گاهی نیز مشکل در گرفتن سینه، جریان شیر یا ناراحتی گوارشی باعث بیقراری میشود. اگر این وضعیت مرتب تکرار میشود، بهتر است با پزشک مشورت کنید.
آیا گریه کردن زیاد نوزاد طبیعی است؟
بله، گریه بخشی از رفتار طبیعی نوزادان است و بعضی کودکان بیشتر از دیگران گریه میکنند. بااینحال، گریه طولانی، غیرمعمول یا همراه با علائم بیماری نباید نادیده گرفته شود.
آیا بغل کردن کودک هنگام گریه باعث لوس شدن او میشود؟
خیر. در آغوش گرفتن و پاسخ دادن به نیازهای نوزاد در ماههای نخست زندگی باعث لوس شدن او نمیشود و میتواند به احساس امنیت و آرامش کمک کند.
آیا کولیک تنها علت گریههای طولانی نوزاد است؟
خیر. گرسنگی، مشکلات تغذیه، بیماری، درد و تحریک بیش از حد نیز میتوانند باعث گریه طولانی شوند. تشخیص کولیک پس از بررسی سایر علتهای احتمالی انجام میشود.
اگر کودک با هیچ روشی آرام نشد چه کار کنیم؟
ابتدا علائم بیماری و درد را بررسی کنید. اگر کودک همچنان آرام نمیشود، بهخصوص اگر گریه شدید و متفاوت از حالت معمول است، با پزشک تماس بگیرید. اگر خودتان خسته یا عصبی شدهاید، کودک را به پشت در تخت یا گهواره امن و خالی از وسایل اضافی قرار دهید و از فرد مطمئنی کمک بگیرید. هرگز کودک را تکان شدید ندهید.
جمعبندی
گریه کردن یکی از مهمترین راههای ارتباطی نوزاد با والدین است. گرسنگی، خیس بودن پوشک، خستگی، گرما یا سرما، نیاز به آغوش و تحریک بیش از حد از علتهای رایج گریه هستند. گاهی نیز کولیک، درد یا بیماری باعث بیقراری کودک میشود.
والدین با شناخت نشانههای اولیه نیازهای کودک و بررسی شرایط او میتوانند در بسیاری از مواقع علت گریه را تشخیص دهند. مهمتر از همه، باید به علائم هشداردهنده توجه داشته باشند و در صورت مشاهده نشانههای غیرطبیعی، ارزیابی پزشکی را به تأخیر نیندازند.
این مطلب جنبه آموزشی دارد و جایگزین معاینه و تشخیص پزشک نیست.
بررسی و تأیید پزشکی: دکتر احمدشاه فرهت
تخصص: فوقتخصص نوزادان
تاریخ آخرین بررسی پزشکی: ۱۷ آبان ۱۴۰۵ (۸ نوامبر ۲۰۲۶)
منابع علمی
https://www.nhs.uk/baby/caring-for-a-newborn/soothing-a-crying-baby/