بسیاری از این علائم بخشی از تغییرات طبیعی بدن هستند، اما هر علامتی را نباید صرفاً به بارداری نسبت داد. بعضی نشانهها، مانند تورم ناگهانی صورت و دستها، تنگی نفس ناگهانی، کاهش حرکات جنین، خونریزی واژینال یا خروج مایع از واژن میتوانند نیازمند ارزیابی سریع پزشکی باشند.
تغییرات هورمونی بارداری میتوانند لثهها را نسبت به پلاک دندانی حساستر کنند و باعث قرمزی، تورم و خونریزی آنها شوند. این وضعیت که به «ژنژیویت بارداری» معروف است، نسبتاً شایع است.
مراقبت از دهان در این دوران اهمیت زیادی دارد. دندانها را روزی دو بار با خمیردندان حاوی فلوراید مسواک بزنید و در صورت وجود خونریزی مداوم، درد دندان یا تورم لثه به دندانپزشک مراجعه کنید. درمانهای دندانپزشکی ضروری را نباید صرفاً به دلیل بارداری به تأخیر انداخت.
خونریزی بینی نیز ممکن است در بارداری بیشتر شود، زیرا تغییرات هورمونی و افزایش جریان خون میتواند عروق مخاط بینی را حساستر کند.
هنگام خونریزی بینی، بنشینید، کمی به جلو خم شوید و بخش نرم بینی را حدود ۱۰ تا ۱۵ دقیقه بهطور مداوم فشار دهید. اگر خونریزی شدید است، مرتب تکرار میشود یا متوقف نمیشود، باید با پزشک مشورت کنید.
خستگی، بهخصوص در سهماهه اول بارداری، بسیار شایع است و تغییرات هورمونی در آن نقش دارند. با پیشرفت بارداری نیز افزایش وزن بدن و دشوارتر شدن خواب میتواند خستگی را بیشتر کند.
استراحت کافی، تغذیه متعادل و فعالیت بدنی مناسب میتوانند به بهتر شدن انرژی کمک کنند. در بارداری بدون عارضه، فعالیت بدنی منظم معمولاً ایمن است و میتواند برای سلامت مادر مفید باشد.
اگر خستگی شدید و غیرمعمول باشد یا همراه با تنگی نفس، تپش قلب، سرگیجه یا ضعف واضح ایجاد شود، ممکن است بررسی کمخونی یا سایر مشکلات لازم باشد.
بعضی از زنان در دوران بارداری بیشتر از قبل احساس گرما میکنند یا دچار تعریق میشوند. تغییرات هورمونی و افزایش جریان خون در پوست میتوانند در این وضعیت نقش داشته باشند.
پوشیدن لباسهای آزاد و قابل تنفس، خنک نگه داشتن محیط و نوشیدن مایعات کافی میتواند به کاهش ناراحتی کمک کند.
سوزش پشت جناغ یا احساس برگشت اسید به مری در بارداری شایع است. تغییرات هورمونی و بزرگ شدن رحم میتوانند زمینه بروز رفلاکس را بیشتر کنند.
برای کاهش علائم میتوانید:
لازم نیست همه غذاهای ترش یا سرخشده برای تمام زنان باردار ممنوع شوند؛ بهتر است غذاهایی که شخصاً علائم را تشدید میکنند محدود شوند.
اگر سوزش شدید، مداوم یا همراه با مشکل در بلع، کاهش وزن، درد قابل توجه شکم یا استفراغ غیرمعمول باشد، باید ارزیابی پزشکی انجام شود. برخی داروهای ضداسید و داروهای کاهنده اسید نیز در بارداری قابل استفادهاند، اما انتخاب آنها بهتر است با نظر پزشک یا داروساز انجام شود.
تهوع و استفراغ بارداری که به آن «تهوع صبحگاهی» نیز گفته میشود، میتواند در هر ساعت از شبانهروز اتفاق بیفتد و معمولاً در هفتههای ابتدایی بارداری بیشتر است. در بسیاری از زنان، علائم تا حدود هفتههای ۱۶ تا ۲۰ کاهش پیدا میکنند.
برای کاهش تهوع میتوان از وعدههای کوچک و متعدد، غذاهای ساده و استراحت کافی کمک گرفت. خوردن مقدار کمی نان یا بیسکویت ساده قبل از برخاستن از تخت نیز برای بعضی زنان مفید است. نوشیدن مایعات بهصورت جرعهجرعه میتواند تحمل آن را آسانتر کند.
اگر مادر نمیتواند مایعات یا غذا را نگه دارد، ادرارش بسیار تیره شده، مدت طولانی ادرار نکرده، دچار سرگیجه و ضعف شده یا وزن کم میکند، احتمال هایپرامسیس گراویداروم مطرح است و باید تحت نظر پزشک قرار گیرد.
احساس تنگی نفس خفیف، بهخصوص در ماههای میانی و پایانی بارداری، میتواند در اثر تغییرات طبیعی بدن و بزرگ شدن رحم ایجاد شود.
با این حال، تنگی نفس را نباید همیشه طبیعی فرض کرد. تنگی نفس ناگهانی، تنگی نفس در حالت استراحت یا همراهی آن با درد قفسه سینه، غش، سرگیجه شدید یا ضربان قلب غیرعادی نیازمند ارزیابی فوری است.
اگر تنگی نفس مداوم دارید، پزشک ممکن است بر اساس علائم، کمخونی یا مشکلات قلبی و ریوی را نیز بررسی کند.
گرفتگی ناگهانی و دردناک ساق پا، بهخصوص شبها، در بارداری شایع است و اغلب در ماههای میانی و پایانی بیشتر دیده میشود. علت دقیق آن در همه افراد مشخص نیست و نمیتوان آن را صرفاً به کمبود کلسیم نسبت داد.
هنگام گرفتگی، کشیدن پنجه پا به سمت خود و ماساژ ملایم عضله میتواند کمککننده باشد. انجام حرکات کششی منظم ساق پا نیز ممکن است دفعات گرفتگی را کاهش دهد.
اگر گرفتگی با تورم، قرمزی، گرمی یا درد یکطرفه ساق پا همراه باشد، باید سریعاً بررسی شود، زیرا این علائم میتوانند با لخته خون ارتباط داشته باشند.
واریس به برجسته و متورم شدن وریدهای سطحی گفته میشود و در بارداری، افزایش حجم خون و فشار رحم بر جریان خون وریدی میتواند آن را بیشتر کند.
برای کاهش ناراحتی:
واریس معمولاً پس از زایمان بهتر میشود، اما تورم و درد شدید و ناگهانی یک پا با واریس معمولی تفاوت دارد و باید از نظر لخته خون بررسی شود.
تورم خفیف پا و قوزک، بهویژه در پایان روز، در بارداری شایع است. افزایش حجم خون و تجمع مایع در بافتها میتواند در ایجاد آن نقش داشته باشد.
برای کاهش تورم میتوان:
تورم ناگهانی یا شدید، بهخصوص در صورت و دستها، همراه با سردرد شدید، اختلال دید، درد قسمت بالای شکم، تهوع و استفراغ در نیمه دوم بارداری یا تنگی نفس میتواند از علائم پرهاکلامپسی باشد و نیاز به تماس فوری با پزشک دارد.
بنابراین ورم را نباید صرفاً به اختلال کلیه نسبت داد.
یبوست در بارداری شایع است. تغییرات هورمونی میتوانند حرکت روده را آهستهتر کنند و بعضی مکملهای آهن نیز ممکن است یبوست را تشدید کنند.
برای پیشگیری و بهبود یبوست:
اگر مکمل آهن باعث تشدید یبوست شده است، آن را خودسرانه قطع نکنید؛ پزشک ممکن است نوع یا مقدار مکمل را تغییر دهد.
هموروئید در دوران بارداری شایع است و یبوست و افزایش فشار در ناحیه لگن میتوانند آن را تشدید کنند.
علائم ممکن است شامل خارش، درد، تورم اطراف مقعد و خونریزی روشن پس از دفع مدفوع باشد.
برای کاهش علائم:
برخی کرمها و داروهای موضعی ممکن است در بارداری قابل استفاده باشند، اما انتخاب آنها باید با پزشک، ماما یا داروساز انجام شود.
شقاق به ایجاد یک ترک کوچک در پوست اطراف کانال مقعد گفته میشود و معمولاً با دفع مدفوع سفت و دردناک همراه است. یبوست میتواند یکی از عوامل مهم آن باشد.
پیشگیری و درمان یبوست، مصرف فیبر و مایعات کافی و جلوگیری از زور زدن هنگام دفع از اقدامات اصلی هستند.
داروهای موضعی یا ملینها ممکن است در بعضی زنان لازم باشند، اما باید نوع مناسب آنها در دوران بارداری توسط پزشک یا داروساز انتخاب شود. جراحی برای شقاق معمولاً اولین درمان نیست و فقط در موارد خاص و مقاوم ممکن است مطرح شود.
اختلال خواب در دوران بارداری شایع است و ممکن است در اثر تهوع، تکرر ادرار، حرکات جنین، ناراحتی جسمی، اضطراب یا بزرگ شدن شکم ایجاد شود.
رعایت ساعت خواب منظم، کاهش مصرف کافئین در ساعات پایانی روز، فعالیت بدنی مناسب و ایجاد وضعیت راحت برای خواب میتواند کمککننده باشد.
از مصرف داروهای خوابآور بدون تجویز خودداری کنید.
از هفته ۲۸ بارداری به بعد، بهتر است برای خواب به پهلو قرار بگیرید و از خوابیدن به پشت پرهیز شود؛ اگر هنگام بیدار شدن متوجه شدید به پشت خوابیدهاید، کافی است به پهلو برگردید.
اگر بیخوابی پایدار با احساس ناامیدی، بیعلاقگی، اضطراب شدید یا سایر علائم روانی همراه باشد، باید با پزشک یا ماما مطرح شود.
تغییرات هورمونی میتوانند باعث بزرگتر شدن و حساس شدن پستانها در هفتههای ابتدایی بارداری شوند.
در ادامه بارداری ممکن است آغوز یا کلستروم بهصورت قطرات زرد یا زرد مایل به سفید از نوک پستان خارج شود. بااینحال، نداشتن ترشح آغوز در دوران بارداری به این معنی نیست که مادر بعد از تولد نوزاد نمیتواند شیر تولید کند.
بیشتر مادران نخستین حرکات جنین را حدود هفته ۱۶ تا ۲۴ بارداری احساس میکنند. در بارداریهای بعدی ممکن است مادر زودتر متوجه حرکات شود.
پس از اینکه الگوی حرکتی جنین برای شما آشنا شد، کاهش یا تغییر محسوس حرکات نسبت به الگوی معمول کودک اهمیت دارد. یک عدد ثابت از حرکات برای تمام جنینها وجود ندارد و نباید منتظر گذشت ۴۸ ساعت ماند.
اگر احساس کردید جنین کمتر از معمول حرکت میکند یا حرکاتش متوقف شده است، باید همان زمان با ماما، پزشک یا واحد زایمان تماس بگیرید تا وضعیت جنین بررسی شود.
تکرر ادرار از علائم شایع بارداری است و ممکن است از اوایل بارداری شروع شود. در ماههای پایانی، فشار رحم و سر جنین بر مثانه میتواند آن را بیشتر کند.
برای کمتر شدن بیدار شدن شبانه میتوان مقدار نوشیدنی را در ساعات پایانی شب کمتر کرد، اما نباید مصرف مایعات روزانه را به اندازهای کاهش داد که بدن دچار کمآبی شود.
تکرر ادرار همراه با سوزش، درد، تب یا وجود خون در ادرار میتواند نشانه عفونت ادراری باشد و باید بررسی شود.
نشت ادرار هنگام عطسه، سرفه، خنده، ورزش یا تغییر وضعیت در دوران بارداری شایع است. افزایش فشار رحم و تغییر عملکرد عضلات کف لگن میتواند در بروز این مشکل نقش داشته باشد.
تمرین منظم عضلات کف لگن میتواند به کنترل این مشکل کمک کند. همچنین درمان یبوست و فعالیت بدنی مناسب اهمیت دارد.
اگر خروج مایع از واژن بهصورت چکه مداوم یا ناگهانی باشد و مطمئن نیستید که ادرار است یا مایع آمنیوتیک، بهخصوص در اواخر بارداری، باید سریعاً با مرکز درمانی تماس بگیرید.
افزایش ترشحات واژن در بارداری طبیعی است. ترشحات طبیعی معمولاً شفاف، سفید یا شیریرنگ هستند و بوی ناخوشایند ندارند.
اگر ترشح:
ممکن است عفونت وجود داشته باشد و باید بررسی شود.
همچنین هر نوع خونریزی واژینال در دوران بارداری باید با پزشک یا ماما مطرح شود و خونریزی قابل توجه یا همراه با درد، سرگیجه یا ضعف نیازمند ارزیابی فوری است.
برفک یا عفونت قارچی واژن در بارداری شایعتر میشود. ترشح سفید و غلیظ شبیه پنیر، خارش، سوزش و قرمزی اطراف واژن از علائم معمول آن هستند.
برای کمک به پیشگیری میتوان از لباس زیر نخی و آزاد استفاده کرد و از صابونها و محصولات معطر اطراف واژن پرهیز کرد.
اگر به عفونت قارچی مشکوک هستید، خودسرانه دارو مصرف نکنید. بعضی داروهای ضدقارچ در بارداری مناسب نیستند و پزشک ممکن است درمان موضعی مانند کلوتریمازول را توصیه کند. قرصهای ضدقارچ خوراکی مانند فلوکونازول نباید خودسرانه در بارداری مصرف شوند.
گرما، تعریق، اصطکاک پوست و رطوبت میتوانند باعث قرمزی و التهاب چینهای پوستی، بهخصوص زیر پستان و کشاله ران، شوند.
برای مراقبت:
اگر ضایعه گسترش پیدا کرد، خارش یا درد شدید داشت، ترشح ایجاد شد یا با مراقبت معمول بهتر نشد، ممکن است عفونت قارچی یا مشکل پوستی دیگری وجود داشته باشد و نیاز به معاینه پزشک باشد.
ترکهای پوستی یا Stretch Marks در بارداری شایع هستند و ممکن است روی شکم، پستانها، باسن، رانها و لگن ظاهر شوند. رنگ آنها بسته به رنگ پوست فرد میتواند قرمز، صورتی، بنفش یا قهوهای باشد.
این خطوط در اثر تغییرات پوست و بافت الاستیک زیر آن ایجاد میشوند و عوامل ژنتیکی و میزان کشش پوست نیز در ایجاد آنها نقش دارند. افزایش وزن سریع و بیش از حد نیز میتواند احتمال ایجاد آنها را افزایش دهد، اما تنها علت نیست.
برخی زنان در بارداری ترک پوستی پیدا نمیکنند و برخی دیگر حتی با افزایش وزن مناسب نیز دچار آن میشوند.
متأسفانه هیچ کرم یا روغنی ثابت نشده است که بتواند بهطور قابل اعتماد از ایجاد ترکهای پوستی جلوگیری کند یا آنها را کاملاً از بین ببرد.
مرطوبکننده میتواند به کاهش خشکی و خارش پوست کمک کند، اما تضمینی برای جلوگیری از Stretch Mark وجود ندارد. بسیاری از این خطوط پس از زایمان بهتدریج کمرنگتر میشوند، هرچند ممکن است کاملاً از بین نروند.
کرمهای حاوی رتینوئیدهای موضعی و فرآوردههای مشتق ویتامین A در دوران بارداری نباید خودسرانه مصرف شوند.
نیاز تغذیهای در بارداری افزایش پیدا میکند، اما مقدار آن برای همه زنان یکسان نیست. نیاز انرژی و مقدار افزایش وزن مناسب به شاخص توده بدنی پیش از بارداری، تعداد جنینها و شرایط پزشکی بستگی دارد.
بهطور کلی، در سهماهه اول معمولاً نیاز به کالری اضافه قابل توجهی وجود ندارد و نیاز انرژی در سهماهه دوم و سوم افزایش پیدا میکند. بنابراین توصیه قدیمیِ «روزانه ۵۰۰ کالری بیشتر برای همه مادران» دقیق نیست.
هدف، داشتن رژیم غذایی متعادل و افزایش وزن متناسب با شرایط فردی است، نه افزایش وزن بیش از نیاز.
در بارداری سالم و بدون منع پزشکی، فعالیت بدنی منظم معمولاً بیخطر و مفید است. پیادهروی، شنا، تمرینهای کششی و بعضی فعالیتهای هوازی و قدرتی متناسب با شرایط مادر میتوانند انتخابهای مناسبی باشند.
بااینحال، اگر هنگام ورزش دچار خونریزی واژینال، درد قفسه سینه، سرگیجه، تنگی نفس قبل از شروع فعالیت، درد یا تورم ساق پا، انقباض دردناک منظم یا نشت مایع از واژن شدید، باید ورزش را متوقف کرده و با پزشک تماس بگیرید.
بعضی علائم را نباید بهعنوان «مشکل طبیعی بارداری» نادیده گرفت. مراجعه یا تماس سریع با مرکز درمانی در موارد زیر اهمیت دارد:
خیر. بسیاری از علائم مانند تهوع، خستگی، تکرر ادرار، یبوست و ورم خفیف پا طبیعی هستند، اما بعضی علائم میتوانند نشانه بیماری یا عارضه بارداری باشند. شدت، زمان شروع و همراهی علائم اهمیت دارد.
ورم خفیف پا و قوزک، بهخصوص در پایان روز، شایع است. اما تورم ناگهانی و شدید، بهخصوص در صورت و دستها و همراه با سردرد، اختلال دید یا درد بالای شکم، میتواند نشانه پرهاکلامپسی باشد.
نه لزوماً. گرفتگی عضلات در بارداری شایع است و علت آن در همه افراد مشخص نیست. کشش و ماساژ عضله میتواند کمککننده باشد.
خیر. برخی ملینها ممکن است در بارداری قابل استفاده باشند، اما نوع مناسب باید با نظر پزشک یا داروساز انتخاب شود. ابتدا معمولاً اصلاح رژیم غذایی، افزایش فیبر، نوشیدن مایعات و فعالیت بدنی توصیه میشود.
بله، تکرر ادرار بسیار شایع است. اما اگر با سوزش، درد، تب یا خون در ادرار همراه باشد، احتمال عفونت ادراری مطرح میشود و باید بررسی شود.
از زمانی که الگوی حرکتی جنین برای مادر مشخص شد، هر کاهش یا تغییر محسوس نسبت به الگوی معمول اهمیت دارد. نباید منتظر یک عدد ثابت یا گذشت ۴۸ ساعت ماند و بهتر است همان زمان با پزشک یا واحد زایمان تماس گرفته شود.
ترشح شفاف، سفید یا شیری و بدون بوی بد معمولاً طبیعی است. ترشح زرد یا سبز، بدبو یا همراه با خارش، سوزش و درد میتواند نشانه عفونت باشد.
خیر. فرآوردههای حاوی رتینوئید و مشتقات ویتامین A نباید خودسرانه در بارداری استفاده شوند. برای ترک پوستی نیز هیچ کرم یا روغنی بهطور قطعی اثر پیشگیرانه ثابتشده ندارد.
خیر. در بارداری بدون عارضه پزشکی، فعالیت بدنی منظم معمولاً مفید و ایمن است؛ اما نوع و شدت فعالیت باید با شرایط مادر و توصیه پزشک هماهنگ باشد.
مراقبت از مادر در دوران بارداری فقط به انجام ویزیتهای پزشکی محدود نمیشود. شناخت تغییرات طبیعی بدن و تشخیص علائمی که نیاز به بررسی دارند، بخش مهمی از مراقبت دوران بارداری است.
تهوع، خستگی، سوزش معده، تکرر ادرار، یبوست، گرفتگی عضلات پا، واریس، ورم خفیف اندامها، تغییرات پستان و افزایش ترشحات واژن در بسیاری از زنان رخ میدهند و معمولاً با روشهای ساده مراقبتی قابل مدیریت هستند.
بااینحال، هر علامتی که ناگهانی، شدید یا متفاوت از وضعیت معمول باشد باید جدی گرفته شود. تورم ناگهانی دست و صورت، سردرد و اختلال دید، کاهش حرکات جنین، خونریزی واژینال، نشت مایع، تنگی نفس ناگهانی و درد یا تورم یکطرفه ساق پا از مهمترین علائم هشدار هستند.
همچنین برای پیشگیری از عوارض، مصرف خودسرانه دارو، کرمهای حاوی رتینوئید، مکملها یا داروهای گیاهی در دوران بارداری توصیه نمیشود. تغذیه متعادل، فعالیت بدنی متناسب، مراقبت از دهان و دندان و پیگیری منظم مراقبتهای بارداری، پایههای مهم سلامت مادر و جنین هستند.
NHS – Common Health Problems in Pregnancy
NHS – Indigestion and Heartburn in Pregnancy
NHS – Vomiting and Morning Sickness
تاریخ آخرین بررسی و بهروزرسانی علمی: ۷ مهر ۱۴۰۵ (۲۹ سپتامبر ۲۰۲۶)
بله
ایتا
روبیکا
سروش پلاس
05138438232 
info@gahvarak.com