دوره پس از تولد نوزاد زمانی مهم برای بازیابی بدن و سازگاری مادر با تغییرات جسمی، هورمونی، عاطفی و اجتماعی است.
سایت بهداشت جهانی بر مراقبت و پیگیری مادر در هفتههای ابتدایی پس از زایمان تأکید دارد و ACOG نیز مراقبت پس از زایمان را یک فرایند مداوم میداند، نه فقط یک معاینه در هفته ششم. زمان و تعداد مراجعات باید بر اساس وضعیت جسمی و روانی مادر و عوارض احتمالی دوران بارداری یا زایمان تنظیم شود.
در هر دو نوع زایمان، مادر ممکن است با خونریزی واژینال، خستگی، درد، تغییرات هورمونی، تغییرات پستان و کف لگن مواجه شود.
اما پس از سزارین، زخم جراحی شکم نیز باید ترمیم شود و معمولاً بازگشت به بعضی فعالیتها زمان بیشتری نیاز دارد.
برای مادرانی که زایمان طبیعی داشتهاند نیز در صورت وجود پارگی، اپیزیوتومی، درد لگنی یا مشکلات ادراری و مدفوعی ممکن است مراقبت اختصاصی لازم باشد.
بعد از زایمان، استراحت ضروری است، اما استراحت به معنی بیحرکتی کامل نیست.
اگر پزشک اجازه داده باشد، حرکت و راه رفتن آرام از نخستین روزهای پس از زایمان میتواند به بازگشت تدریجی فعالیت، بهتر شدن عملکرد روده و کاهش خطر لخته شدن خون کمک کند.
پس از سزارین نیز معمولاً توصیه میشود مادر هر زمان که از نظر پزشکی آماده بود، فعالیت سبک را بهتدریج شروع کند.
فعالیت نباید باعث افزایش قابلتوجه درد، خونریزی یا سرگیجه شود.
اگر مادر سزارین داشته باشد، محل برش باید تمیز و خشک نگه داشته شود.
نکات مهم عبارتاند از:
ممکن است زخم برای مدتی دردناک، کشیده یا بیحس باشد. بیحسی اطراف محل برش نیز میتواند در روند ترمیم دیده شود.
بخیههای سزارین همیشه در زمان یکسانی برداشته نمیشوند؛ بسیاری از بخیهها قابلجذب هستند و زمان خارج کردن بخیه یا منگنه به نوع بسته شدن زخم و نظر پزشک بستگی دارد.
بله. خونریزی واژینال یا لوچیا بعد از زایمان طبیعی و سزارین شایع است.
خونریزی معمولاً در روزهای ابتدایی بیشتر است و سپس بهتدریج کاهش پیدا میکند و رنگ آن نیز تغییر میکند.
در بسیاری از مادران این خونریزی طی چند هفته برطرف میشود و ممکن است تا حدود ۶ تا ۸ هفته ادامه پیدا کند.
استفاده از نوار بهداشتی در این دوران توصیه میشود و بهتر است تا زمان بهبودی و طبق توصیه پزشک از تامپون استفاده نشود.
خونریزی بسیار شدید یا ناگهانی میتواند نشانه خونریزی پس از زایمان باشد و نیازمند اقدام فوری است.
اگر خونریزی بهطور ناگهانی بسیار زیاد شده، مادر احساس ضعف، سرگیجه، غش یا تپش قلب دارد، باید فوراً خدمات اورژانسی دریافت شود.
همچنین افزایش دوباره خونریزی، بوی نامطبوع، تب، درد شکمی رو به افزایش یا دفع لختههای بزرگ باید با پزشک مطرح شود.
درد شکم، لگن، محل بخیه یا برش سزارین در روزهای ابتدایی شایع است.
نوع و مقدار مسکن باید متناسب با شرایط مادر، نوع زایمان و در صورت شیردهی با توجه به ایمنی دارو برای نوزاد انتخاب شود.
استفاده از داروهای تجویزی طبق برنامه میتواند به کنترل بهتر درد کمک کند. مادر نباید برای تحمل درد شدید، دارو را خودسرانه افزایش دهد.
درد شدید یا دردی که بهجای بهتر شدن بیشتر میشود، باید بررسی شود.
تغییر در دفع ادرار و مدفوع بعد از زایمان نسبتاً شایع است.
برخی مادران ممکن است دچار:
شوند.
دریافت مایعات کافی، مصرف غذاهای حاوی فیبر و تحرک ملایم میتواند به پیشگیری از یبوست کمک کند.
اگر مادر بهسختی ادرار میکند، درد یا سوزش ادرار مداوم دارد، ادرار نشت میکند یا یبوست شدید و طولانی دارد، بهتر است با پزشک یا ماما مشورت کند.
بعضی مادران در هفتههای پس از زایمان، بهخصوص هنگام شب، بیشتر عرق میکنند.
تغییرات هورمونی و دفع مایعات اضافی بدن میتواند در این موضوع نقش داشته باشد.
در این دوران، نوشیدن مایعات کافی و پوشیدن لباس راحت میتواند کمککننده باشد.
اما تعریق همراه با تب، لرز، درد، ضعف شدید یا حال عمومی نامناسب نباید صرفاً به تغییرات طبیعی بعد از زایمان نسبت داده شود و ممکن است نیاز به بررسی عفونت یا مشکل دیگری داشته باشد.
بعد از زایمان، بدن مادر به یک رژیم غذایی متنوع و متعادل برای ترمیم بافتها، بازیابی انرژی و در صورت شیردهی برای تولید شیر نیاز دارد.
بهتر است رژیم غذایی شامل:
باشد.
نیازی نیست مادر شیرده برای افزایش کیفیت شیر، غذاهای خاص یا رژیمهای محدودکنندهای داشته باشد. تنوع غذایی و دریافت مواد مغذی کافی مهمتر است.
در دوران شیردهی، نیاز انرژی مادر افزایش پیدا میکند و ACOG حدود ۴۵۰ تا ۵۰۰ کالری اضافی در روز را برای تولید شیر ذکر میکند، البته نیاز واقعی هر فرد میتواند متفاوت باشد.
ریزش مو بعد از زایمان شایع است.
در دوران بارداری تغییرات هورمونی باعث میشود بخش بیشتری از موها در مرحله رشد باقی بمانند. پس از زایمان، با تغییر سطح هورمونها، تعداد بیشتری از موها وارد مرحله ریزش میشوند.
این ریزش معمولاً چند ماه بعد از زایمان بیشتر احساس میشود و در اغلب موارد موقتی است.
طبق اطلاعات آکادمی پوست آمریکا، ریزش مو معمولاً چند ماه پس از زایمان شروع میشود و اغلب طی حدود ۶ تا ۹ ماه به سمت بازگشت حجم طبیعی مو پیش میرود.
اگر ریزش شدید، تکهای یا طولانیمدت باشد یا با علائم دیگری مانند خستگی شدید یا تغییر وزن همراه شود، بهتر است علت توسط پزشک بررسی شود.
زمان شروع ورزش به نوع زایمان، عوارض دوران بارداری و زایمان و وضعیت عمومی مادر بستگی دارد.
پس از یک زایمان طبیعی بدون عارضه، فعالیتهای سبک مانند پیادهروی و تمرینهای ساده کف لگن معمولاً میتوانند بهتدریج شروع شوند.
بعد از سزارین یا در صورت وجود عوارض، مادر باید درباره زمان شروع ورزش با پزشک خود مشورت کند.
هدف در ابتدا بازگشت تدریجی به فعالیت است، نه رسیدن سریع به فرم بدنی قبل از بارداری.
بارداری و زایمان میتوانند عضلات کف لگن را ضعیف کنند.
تمرینهای کف لگن یا کگل میتوانند در تقویت این عضلات و کمک به کنترل ادرار مؤثر باشند.
اگر مادر بیاختیاری ادرار، احساس فشار در لگن یا مشکلات مداوم کف لگن دارد، ممکن است به ارزیابی توسط پزشک یا فیزیوتراپیست تخصصی کف لگن نیاز داشته باشد.
زمان مشخص و یکسانی برای شروع رابطه جنسی بعد از زایمان وجود ندارد.
مهم است که مادر از نظر جسمی و روانی احساس آمادگی کند و اگر زخم یا بخیهای وجود داشته، روند ترمیم مناسب باشد.
تغییرات هورمونی بهخصوص در دوران شیردهی ممکن است باعث خشکی واژن شود و استفاده از روانکننده مناسب میتواند راحتی رابطه را بیشتر کند.
اگر رابطه جنسی دردناک است، نباید آن را تحمل کرد و بهتر است علت درد بررسی شود.
بارداری مجدد میتواند خیلی زود بعد از زایمان اتفاق بیفتد، حتی پیش از بازگشت اولین قاعدگی.
بنابراین اگر مادر قصد بارداری مجدد ندارد، باید درباره روش مناسب پیشگیری از بارداری با پزشک یا ماما مشورت کند.
روش انتخابی به عواملی مانند شیردهی، وضعیت پزشکی، زمان شروع روش و ترجیح مادر بستگی دارد.
هیچ قانون ثابتی وجود ندارد که همه مادران حتماً باید سه سال بین دو بارداری فاصله ایجاد کنند. فاصله مناسب باید با توجه به شرایط فردی و برنامه باروری خانواده تعیین شود. ACOG اشاره میکند که بسیاری از متخصصان فاصله حداقل ۱۸ ماه بین بارداریها را توصیه میکنند.
تغییرات خلقی در روزهای اول پس از تولد نوزاد نسبتاً شایع است.
ممکن است مادر در چند روز اول بیشتر گریه کند، تحریکپذیر باشد، اضطراب داشته باشد یا احساس خستگی و بیحوصلگی کند.
این حالت که به Baby Blues معروف است، معمولاً طی چند روز تا حداکثر حدود دو هفته بهتر میشود.
افسردگی پس از زایمان با Baby Blues تفاوت دارد.
علائمی مانند:
میتوانند نیازمند ارزیابی تخصصی باشند.
افسردگی پس از زایمان قابل درمان است و مادر نباید تصور کند که باید بهتنهایی با این شرایط کنار بیاید. درمان ممکن است شامل رواندرمانی، حمایت اجتماعی و در برخی موارد دارو باشد.
ACOG توصیه میکند سلامت روان مادر در دوره پس از زایمان ارزیابی شود.
ترکهای پوستی یا Stretch Marks ممکن است در دوران بارداری روی شکم، سینه، ران و سایر قسمتها ایجاد شوند.
این خطوط معمولاً با گذشت زمان کمرنگتر میشوند، اما ممکن است کاملاً ناپدید نشوند.
مرطوبکننده میتواند به کاهش خشکی و خارش پوست کمک کند، اما هیچ کرم یا لوسیونی نمیتواند با اطمینان همه ترکهای پوستی را از بین ببرد.
بعضی مشکلات پس از زایمان میتوانند جدی باشند و به ارزیابی فوری نیاز دارند.
در صورت بروز موارد زیر، سریعاً کمک پزشکی دریافت کنید:
برخی از عوارض جدی ممکن است حتی در هفتهها و ماههای بعد از زایمان نیز رخ دهند؛ بنابراین علائم غیرطبیعی را صرفاً به خستگی یا تغییرات معمول پس از زایمان نسبت ندهید.
پیگیری مادر نباید به یک معاینه ثابت در هفته ششم محدود شود.
ACOG توصیه میکند مادر در سه هفته اول پس از زایمان با ارائهدهنده مراقبت سلامت تماس داشته باشد و مراقبتها بر اساس نیاز او ادامه پیدا کنند. یک ارزیابی جامع نیز باید حداکثر تا ۱۲ هفته پس از تولد انجام شود.
در این ارزیابی میتوان موضوعاتی مانند:
را بررسی کرد.
شش هفته اول پس از زایمان دوره مهمی از بهبودی است، اما مراقبت از مادر نباید بعد از هفته ششم متوقف شود. نیازهای جسمی و روانی مادر ممکن است برای مدت طولانیتری ادامه داشته باشند.
استراحت لازم است، اما استراحت کامل و بیحرکتی برای چند هفته توصیه عمومی نیست. معمولاً فعالیت سبک و راه رفتن با توجه به شرایط مادر از ابتدا بهتدریج شروع میشود و فعالیتهای سنگین دیرتر و بر اساس روند بهبود از سر گرفته میشوند.
تعریق، بهخصوص در شب، میتواند در هفتههای بعد از زایمان اتفاق بیفتد. اما اگر همراه تب، لرز یا حال عمومی نامناسب باشد، باید علت آن بررسی شود.
بله. ریزش موی موقت چند ماه پس از زایمان شایع است و در بسیاری از مادران با گذشت زمان کاهش پیدا میکند.
معمولاً یک رژیم متنوع و متعادل کافی است. مادر شیرده به انرژی، پروتئین، ویتامینها، مواد معدنی و مایعات کافی نیاز دارد و لازم نیست بدون دلیل پزشکی غذاهای مختلف را حذف کند.
فعالیت سبک مانند پیادهروی معمولاً بهتدریج و بر اساس وضعیت مادر شروع میشود. زمان شروع ورزش شدیدتر به نوع زایمان و وجود یا نبود عوارض بستگی دارد.
بله. شیردهی میتواند تخمکگذاری را به تأخیر بیندازد، اما روش قابلاعتمادی برای پیشگیری از بارداری در همه شرایط نیست. درباره روش مناسب پیشگیری با پزشک یا ماما مشورت کنید.
Baby Blues معمولاً خفیفتر است و طی چند روز تا حدود دو هفته برطرف میشود. افسردگی پس از زایمان شدیدتر و ماندگارتر است و میتواند عملکرد روزانه مادر را مختل کند و نیاز به درمان داشته باشد.
مراقبت های پس از زایمان فقط به استراحت در خانه یا یک معاینه در هفته ششم محدود نمیشود. مادر در هفتهها و ماههای بعد از تولد نوزاد به مراقبت جسمی، روانی و حمایتی نیاز دارد.
تغذیه متعادل، مصرف مایعات کافی، استراحت، فعالیت تدریجی، مراقبت از زخم سزارین و توجه به سلامت روان از بخشهای مهم مراقبت بعد از زایمان هستند.
خونریزی واژینال، خستگی، تغییرات خلقی و مقداری درد در روزهای نخست میتوانند طبیعی باشند، اما خونریزی شدید، تب، درد شدید، تنگی نفس، درد یا تورم پا، سردرد شدید، تغییرات بینایی یا علائم عفونت زخم نیازمند ارزیابی پزشکی هستند.
همچنین افسردگی پس از زایمان یک مشکل قابل درمان است و مادر نباید برای دریافت کمک احساس شرم یا گناه داشته باشد.
مراقبت پس از زایمان باید متناسب با شرایط هر مادر و نوع زایمان او تنظیم شود و پیگیری سلامت جسمی و روانی نباید بعد از یک زمان مشخص متوقف شود.
کالج متخصصان زنان و زایمان آمریکا (ACOG) – مراقبت بهینه پس از زایمان
سازمان جهانی بهداشت (WHO) – توصیههای مراقبت از مادر و نوزاد پس از زایمان
آکادمی متخصصان زنان و زایمان آمریکا (ACOG) – افسردگی پس از زایمان
ACOG – پیشگیری از بارداری پس از زایمان
ACOG – تغذیه با شیر مادر و نیازهای غذایی مادر شیرده
سرویس سلامت ملی بریتانیا (NHS) – بهبودی بعد از سزارین
NHS – تغییرات بدن مادر پس از زایمان
NHS – روزهای ابتدایی پس از زایمان و خونریزی
آکادمی پوست آمریکا (AAD) – ریزش مو و افزایش ریزش مو پس از زایمان
مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریها (CDC) – علائم هشدار فوری مادر در دوران پس از زایمان
تاریخ آخرین بررسی و بهروزرسانی علمی: ۲ مهر ۱۴۰۵ (۲۴ سپتامبر ۲۰۲۶)
بله
ایتا
روبیکا
سروش پلاس
05138438232 
info@gahvarak.com