ویتامین A و کاروتنوئیدها؛ فواید، منابع غذایی، علائم کمبود و عوارض مصرف بیش از حد

بررسی و تأیید پزشکی: دکتر احمدشاه فرهت
تخصص: فوق‌تخصص نوزادان
تاریخ آخرین بررسی پزشکی: ۲۴ آبان ۱۴۰۵ (۱۵ نوامبر ۲۰۲۶)

خلاصه مطلب

ویتامین A یکی از ویتامین‌های محلول در چربی است که برای بینایی، عملکرد طبیعی سیستم ایمنی، رشد و تکامل سلول‌ها و سلامت پوست و بافت‌های مخاطی اهمیت دارد. این ویتامین از دو مسیر اصلی تأمین می‌شود: ویتامین A آماده که در مواد غذایی حیوانی مانند جگر، تخم‌مرغ و لبنیات وجود دارد و کاروتنوئیدهای پیش‌ساز ویتامین A که در برخی میوه‌ها و سبزیجات رنگی یافت می‌شوند. بتاکاروتن شناخته‌شده‌ترین پیش‌ساز گیاهی ویتامین A است؛ اما همه کاروتنوئیدها در بدن به ویتامین A تبدیل نمی‌شوند.

کمبود ویتامین A می‌تواند باعث اختلال دید در نور کم، خشکی چشم و افزایش احتمال ابتلا به برخی عفونت‌ها شود. از طرف دیگر، مصرف بیش از اندازه ویتامین A آماده، به‌ویژه از طریق مکمل‌ها، ممکن است به کبد و سایر اندام‌ها آسیب برساند و در دوران بارداری برای جنین خطرناک باشد. بنابراین، تأمین این ویتامین از طریق رژیم غذایی متنوع و مصرف مکمل فقط در صورت نیاز و با نظر پزشک اهمیت دارد.

ویتامین A چیست و چه نقشی در بدن دارد؟

ویتامین A نام گروهی از ترکیبات محلول در چربی است که مهم‌ترین آن‌ها رتینول و استرهای رتینیل هستند. این ویتامین برای عملکرد طبیعی اندام‌های مختلف بدن ضروری است و در فرایندهای بینایی، رشد سلولی، تولیدمثل و فعالیت سیستم ایمنی نقش دارد.

ویتامین A در بدن به شکل‌های فعال مختلفی تبدیل می‌شود. برای مثال، رتینال در ساخت رودوپسین نقش دارد؛ رودوپسین پروتئینی حساس به نور است که به شبکیه کمک می‌کند در محیط‌های کم‌نور نیز اطلاعات بینایی را دریافت کند. شکل دیگری از ویتامین A، یعنی اسید رتینوئیک، در تنظیم رشد و تمایز سلول‌ها نقش دارد.

مهم‌ترین وظایف ویتامین A

۱. حفظ سلامت چشم و بینایی

ویتامین A برای عملکرد طبیعی شبکیه ضروری است و به دیدن در نور کم کمک می‌کند. کمبود شدید آن ممکن است ابتدا با شب‌کوری و در مراحل پیشرفته‌تر با خشکی و آسیب قرنیه همراه شود.

۲. حمایت از سیستم ایمنی

ویتامین A در حفظ سلامت سلول‌های پوششی دستگاه تنفسی، گوارشی و سایر سطوح مخاطی نقش دارد. این بافت‌ها یکی از سدهای دفاعی بدن در برابر عوامل بیماری‌زا هستند. همچنین ویتامین A در عملکرد طبیعی برخی سلول‌های ایمنی مؤثر است.

۳. رشد و تکامل سلول‌ها

این ویتامین در رشد، تقسیم و تمایز سلول‌ها نقش دارد و برای تکامل طبیعی اندام‌هایی مانند قلب، ریه و چشم اهمیت دارد. دریافت کافی آن در دوران کودکی و رشد ضروری است.

۴. حفظ سلامت پوست و بافت‌های مخاطی

ویتامین A به حفظ ساختار و عملکرد طبیعی سلول‌های پوست و بافت‌های پوششی کمک می‌کند. با این حال، مصرف بیشتر آن لزوماً باعث بهبود پوست یا درمان مشکلاتی مانند آکنه نمی‌شود.

۵. نقش در رشد استخوان و تولیدمثل

ویتامین A در تنظیم رشد و بازسازی طبیعی بافت استخوانی و عملکرد دستگاه تولیدمثل نقش دارد. با این حال، سلامت استخوان‌ها به مجموعه‌ای از عوامل مانند دریافت کلسیم، ویتامین D، پروتئین و فعالیت بدنی نیز وابسته است.

تفاوت ویتامین A و کاروتنوئیدها چیست؟

ویتامین A و کاروتنوئیدها با یکدیگر ارتباط دارند، اما یکسان نیستند. ویتامین A آماده عمدتاً در مواد غذایی حیوانی وجود دارد؛ در حالی که کاروتنوئیدها رنگدانه‌هایی طبیعی هستند که در بسیاری از میوه‌ها و سبزیجات زرد، نارنجی، قرمز و سبز تیره یافت می‌شوند.

بدن می‌تواند برخی از کاروتنوئیدها را به ویتامین A تبدیل کند. به این ترکیبات «کاروتنوئیدهای پیش‌ساز ویتامین A» گفته می‌شود.

کاروتنوئیدهای پیش‌ساز ویتامین A

مهم‌ترین ترکیبات این گروه عبارت‌اند از:

• بتاکاروتن: یکی از شناخته‌شده‌ترین پیش‌سازهای ویتامین A که در هویج، کدوحلوایی، سیب‌زمینی شیرین و سبزیجات برگ‌سبز وجود دارد.

• آلفاکاروتن: در هویج، کدوحلوایی و برخی سبزیجات نارنجی‌رنگ یافت می‌شود و می‌تواند در بدن به ویتامین A تبدیل شود.

• بتاکریپتوگزانتین: در برخی میوه‌ها مانند نارنگی و پرتقال و همچنین فلفل قرمز وجود دارد و از پیش‌سازهای ویتامین A به شمار می‌رود.

کاروتنوئیدهایی که به ویتامین A تبدیل نمی‌شوند

برخی کاروتنوئیدها با وجود داشتن نقش‌های زیستی مهم، در بدن به ویتامین A تبدیل نمی‌شوند. از جمله:

• لوتئین: در سبزیجات برگ‌سبز مانند اسفناج و کلم‌برگ وجود دارد و در بافت شبکیه چشم تجمع پیدا می‌کند.

• زآگزانتین: همراه با لوتئین در شبکیه چشم یافت می‌شود و در سلامت ناحیه ماکولا نقش دارد.

• لیکوپن: رنگدانه قرمز موجود در گوجه‌فرنگی، هندوانه و برخی میوه‌های دیگر است.

بنابراین، نباید همه کاروتنوئیدها را منبع ویتامین A در نظر گرفت. بعضی از آن‌ها از طریق فعالیت‌های زیستی دیگر، از جمله نقش‌های آنتی‌اکسیدانی، مورد توجه قرار گرفته‌اند.

بتاکاروتن چگونه در بدن به ویتامین A تبدیل می‌شود؟

پس از مصرف مواد غذایی حاوی بتاکاروتن، این ترکیب در دستگاه گوارش جذب می‌شود و بخشی از آن به کمک آنزیم‌های خاص، از جمله آنزیم BCMO1، به ترکیباتی تبدیل می‌شود که در نهایت ویتامین A فعال را تأمین می‌کنند.

میزان تبدیل بتاکاروتن به ویتامین A در همه افراد یکسان نیست و عواملی مانند تفاوت‌های ژنتیکی، وضعیت تغذیه‌ای و شرایط جذب چربی می‌توانند بر آن اثر بگذارند.

از آنجا که ویتامین A و کاروتنوئیدها محلول در چربی هستند، وجود مقداری چربی در وعده غذایی می‌تواند به جذب بهتر آن‌ها کمک کند. برای مثال، مصرف هویج یا اسفناج همراه با مقدار مناسبی روغن گیاهی یا سایر منابع چربی غذایی می‌تواند جذب کاروتنوئیدها را افزایش دهد.

همچنین پختن برخی سبزیجات ممکن است دسترسی بدن به بتاکاروتن را بیشتر کند؛ بنابراین، مصرف سبزیجات به شکل خام و پخته هر دو می‌توانند در تأمین این ترکیبات مفید باشند.

منابع غذایی ویتامین A و کاروتنوئیدها

برای دریافت کافی ویتامین A، بهتر است از ترکیبی از منابع حیوانی و گیاهی استفاده شود. منابع حیوانی معمولاً حاوی ویتامین A آماده هستند؛ در حالی که منابع گیاهی بیشتر کاروتنوئیدهای پیش‌ساز را فراهم می‌کنند.

منابع حیوانی ویتامین A

مواد غذایی زیر از منابع مهم ویتامین A آماده محسوب می‌شوند:

• جگر گاو و سایر جگرهای خوراکی

• ماهی و برخی فرآورده‌های دریایی

• تخم‌مرغ، به‌ویژه زرده آن

• شیر و لبنیات

• کره و برخی فرآورده‌های غنی‌شده با ویتامین A

جگر مقدار بسیار زیادی ویتامین A دارد؛ بنابراین مصرف مکرر یا بیش از اندازه آن، به‌خصوص در دوران بارداری، توصیه نمی‌شود.

منابع گیاهی بتاکاروتن و سایر کاروتنوئیدها

سبزیجات و میوه‌های رنگی از منابع مهم کاروتنوئیدها هستند. از جمله:

• هویج

• کدوحلوایی

• سیب‌زمینی شیرین

• اسفناج

• کلم‌برگ و سبزیجات برگ‌سبز تیره

• بروکلی

• فلفل دلمه‌ای قرمز

• طالبی

• زردآلو

• انبه

• پاپایا

• گوجه‌فرنگی و فرآورده‌های آن

• هندوانه

رنگ سبز تیره برخی سبزیجات به این معنا نیست که کاروتنوئید ندارند؛ رنگدانه کلروفیل می‌تواند رنگ زرد یا نارنجی کاروتنوئیدها را بپوشاند.

مقدار مورد نیاز روزانه ویتامین A چقدر است؟

نیاز روزانه به ویتامین A بر اساس سن، جنسیت و شرایط فیزیولوژیک مانند بارداری و شیردهی متفاوت است. مقدار توصیه‌شده معمولاً با واحد «میکروگرم معادل فعالیت رتینول» یا RAE بیان می‌شود. این واحد تفاوت میزان فعالیت ویتامین A آماده و کاروتنوئیدهای مختلف را در نظر می‌گیرد.

مقادیر مرجع روزانه بر اساس استانداردهای مؤسسه ملی سلامت آمریکا (NIH) به شرح زیر است:

این اعداد مقادیر مرجع تغذیه‌ای هستند و لزوماً به معنی نیاز همه افراد به مصرف مکمل نیستند. در شیرخواران زیر یک سال، مقادیر ذکرشده در جدول از نوع دریافت کافی (AI) هستند، نه مقدار توصیه‌شده قطعی (RDA).

علائم کمبود ویتامین A چیست؟

کمبود ویتامین A ممکن است در اثر دریافت ناکافی این ویتامین، اختلال در جذب چربی یا برخی بیماری‌های گوارشی ایجاد شود. این کمبود در کودکان خردسال اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا می‌تواند بر بینایی، رشد و عملکرد سیستم ایمنی اثر بگذارد.

مهم‌ترین نشانه‌های کمبود ویتامین A

۱. شب‌کوری

یکی از نخستین نشانه‌های شناخته‌شده کمبود ویتامین A، کاهش توانایی دید در نور کم است. فرد ممکن است هنگام ورود به محیط تاریک یا رانندگی در شب، برای تطبیق چشم با تاریکی مشکل داشته باشد.

۲. خشکی چشم

کمبود طولانی‌مدت ویتامین A می‌تواند باعث خشکی ملتحمه و قرنیه شود. در مراحل پیشرفته، آسیب قرنیه ممکن است به اختلال جدی بینایی یا حتی نابینایی منجر شود.

۳. افزایش احتمال ابتلا به عفونت‌ها

کمبود ویتامین A می‌تواند عملکرد طبیعی سیستم ایمنی و سدهای مخاطی بدن را مختل کند. در نتیجه، احتمال بروز یا شدت برخی عفونت‌ها، به‌ویژه در کودکان دچار سوءتغذیه، افزایش می‌یابد.

۴. اختلال در رشد کودکان

دریافت ناکافی ویتامین A در دوران رشد می‌تواند با اختلال در تکامل طبیعی بافت‌ها و افزایش خطر پیامدهای نامطلوب عفونی همراه باشد.

۵. تغییرات پوستی

خشکی و زبری پوست ممکن است در برخی افراد مبتلا به کمبود ویتامین A دیده شود؛ اما این نشانه اختصاصی نیست و به‌تنهایی نمی‌تواند کمبود این ویتامین را اثبات کند.

چه افرادی بیشتر در معرض کمبود ویتامین A هستند؟

برخی افراد به دلیل دریافت ناکافی یا اختلال در جذب مواد مغذی، بیشتر در معرض کمبود قرار دارند:

• نوزادان نارس که ذخایر کبدی ویتامین A کمتری دارند.

• کودکانی که رژیم غذایی محدود و کم‌تنوع دارند.

• افراد مبتلا به بیماری‌های سوءجذب چربی.

• افراد مبتلا به بیماری‌هایی مانند سلیاک، کرون یا فیبروز کیستیک.

• افرادی که به دلیل جراحی یا بیماری‌های گوارشی، جذب طبیعی چربی در آن‌ها مختل شده است.

• زنان باردار و شیرده در مناطقی که سوءتغذیه و کمبود ریزمغذی‌ها شایع است.

وجود علائمی مانند ریزش مو، خستگی، بی‌خوابی، آکنه، کاهش وزن یا عفونت‌های مکرر به‌تنهایی نشان‌دهنده کمبود ویتامین A نیست. برای تشخیص، باید وضعیت تغذیه‌ای و شرایط پزشکی فرد بررسی شود.

آیا ویتامین A از سرطان و بیماری‌های پوستی پیشگیری می‌کند؟

ویتامین A در تنظیم رشد و تمایز سلول‌ها نقش دارد و کاروتنوئیدها نیز به دلیل فعالیت‌های آنتی‌اکسیدانی مورد مطالعه قرار گرفته‌اند. با این حال، این ویژگی‌ها به معنای اثبات اثر پیشگیرانه یا درمانی مکمل‌های ویتامین A و بتاکاروتن در برابر سرطان نیستند.

مطالعات مشاهده‌ای گاهی ارتباط میان دریافت بیشتر میوه‌ها و سبزیجات و کاهش خطر برخی بیماری‌ها را نشان داده‌اند؛ اما این یافته‌ها ثابت نمی‌کنند که مصرف مکمل ویتامین A یا بتاکاروتن به‌تنهایی از سرطان جلوگیری می‌کند.

در برخی کارآزمایی‌های بالینی، مصرف مکمل‌های پُردوز بتاکاروتن در افراد سیگاری یا افرادی که در معرض آزبست قرار داشته‌اند، با افزایش خطر سرطان ریه همراه بوده است. بنابراین، مصرف خودسرانه این مکمل‌ها با هدف پیشگیری از سرطان توصیه نمی‌شود.

همچنین ویتامین A در برخی داروهای مشتق از رتینوئیدها برای درمان بیماری‌های پوستی مانند آکنه به کار می‌رود؛ اما این داروها با مکمل‌های غذایی و دریافت معمول ویتامین A تفاوت دارند و باید تحت نظر پزشک مصرف شوند.

عوارض مصرف بیش از اندازه ویتامین A چیست؟

ویتامین A محلول در چربی است و مقدار اضافی آن می‌تواند در کبد ذخیره شود. به همین دلیل، مصرف مداوم مقادیر زیاد ویتامین A آماده، به‌ویژه از طریق مکمل‌ها یا برخی داروها، ممکن است باعث مسمومیت شود.

مسمومیت ویتامین A می‌تواند به شکل حاد، پس از دریافت یک یا چند دوز بسیار زیاد، یا به شکل مزمن، در اثر مصرف مداوم مقادیر بیش از نیاز ایجاد شود.

علائم مسمومیت با ویتامین A

علائم احتمالی عبارت‌اند از:

• سردرد شدید

• تهوع و استفراغ

• سرگیجه

• تاری دید

• خشکی و پوسته‌ریزی پوست

• خستگی و ضعف

• درد عضلات و مفاصل

• ریزش مو

• اختلال در عملکرد کبد

• افزایش فشار داخل جمجمه در موارد شدید

در موارد شدید، مسمومیت ممکن است به اختلال هوشیاری و عوارض جدی عصبی منجر شود.

مقدار بالای قابل تحمل ویتامین A چقدر است؟

حد بالای قابل تحمل برای دریافت روزانه ویتامین A آماده (رتینول و ترکیبات استری آن) در افراد سالم، با توجه به سن متفاوت است:

این حدود برای ویتامین A آماده است و نباید آن را با مقدار کاروتنوئیدهای موجود در مواد غذایی یکسان دانست. همچنین حد بالای قابل تحمل، هدف مصرف روزانه نیست؛ بلکه مرزی برای کاهش احتمال عوارض در جمعیت سالم محسوب می‌شود.

آیا مصرف زیاد بتاکاروتن خطرناک است؟

مصرف بتاکاروتن از طریق میوه‌ها و سبزیجات معمولاً با مسمومیت کلاسیک ویتامین A همراه نیست؛ زیرا تبدیل آن به ویتامین A در بدن تا حدی تنظیم می‌شود.

با این حال، مصرف مکمل‌های پُردوز بتاکاروتن با مصرف منابع غذایی آن تفاوت دارد. مطالعات نشان داده‌اند که مکمل‌های حاوی مقادیر زیاد بتاکاروتن می‌توانند در افراد سیگاری، افراد دارای سابقه مصرف دخانیات و برخی افراد در معرض آزبست، خطر سرطان ریه را افزایش دهند.

یکی از پیامدهای مصرف زیاد بتاکاروتن، به‌ویژه در قالب مکمل یا دریافت بسیار زیاد غذایی، تغییر رنگ پوست به زرد یا نارنجی است. این وضعیت که «کاروتنودرمی» نام دارد، معمولاً بی‌خطر است و با کاهش دریافت بتاکاروتن به‌تدریج برطرف می‌شود.

بنابراین، این تصور که مصرف هر مقدار بتاکاروتن یا مکمل آن کاملاً بی‌ضرر است، درست نیست.

ارتباط کم‌کاری تیروئید با تبدیل بتاکاروتن به ویتامین A

تبدیل بتاکاروتن به ویتامین A در بدن به فعالیت آنزیم‌ها و شرایط متابولیک وابسته است. برخی بیماری‌ها و تفاوت‌های ژنتیکی می‌توانند بر میزان این تبدیل اثر بگذارند.

در افراد مبتلا به کم‌کاری تیروئید ممکن است تغییر رنگ زرد یا نارنجی پوست به دلیل تجمع کاروتنوئیدها دیده شود؛ زیرا در برخی موارد، متابولیسم و تبدیل این ترکیبات تغییر می‌کند. با این حال، این موضوع به معنای ناتوانی قطعی همه افراد مبتلا به کم‌کاری تیروئید در تبدیل بتاکاروتن به ویتامین A نیست.

اگر فردی با وجود رژیم غذایی معمول دچار زردی کف دست‌ها یا پاها شود، بهتر است برای بررسی علت آن به پزشک مراجعه کند. کاروتنودرمی معمولاً سفیدی چشم را زرد نمی‌کند؛ زرد شدن سفیدی چشم می‌تواند نشانه زردی ناشی از مشکلات کبدی یا صفراوی باشد و به ارزیابی پزشکی نیاز دارد.

نکات مهم درباره مصرف مکمل ویتامین A

مکمل ویتامین A برای همه افراد ضروری نیست. بیشتر افراد سالم می‌توانند نیاز خود را با رژیم غذایی متنوع تأمین کنند. مصرف مکمل زمانی مطرح می‌شود که کمبود تشخیص داده شده باشد، فرد در گروه پرخطر قرار داشته باشد یا پزشک بر اساس شرایط بالینی آن را تجویز کند.

هنگام مصرف مکمل به نکات زیر توجه کنید:

• برچسب مکمل را بررسی کنید تا مشخص شود ویتامین A آن به شکل رتینول، رتینیل پالمیتات، رتینیل استات یا بتاکاروتن است.

• از مصرف هم‌زمان چند مکمل حاوی ویتامین A بدون بررسی مجموع مقدار دریافتی خودداری کنید.

• مکمل‌های پُردوز ویتامین A را برای بهبود پوست، تقویت ایمنی یا پیشگیری از سرطان خودسرانه مصرف نکنید.

• افراد سیگاری یا دارای سابقه مصرف دخانیات باید از مصرف مکمل‌های پُردوز بتاکاروتن پرهیز کنند، مگر آنکه پزشک با توجه به شرایط خاص آن را تجویز کرده باشد.

• در صورت مصرف داروهای مشتق از ویتامین A، مانند ایزوترتینوئین، درباره مصرف مکمل‌های حاوی ویتامین A با پزشک یا داروساز مشورت کنید.

ویتامین A در دوران بارداری

ویتامین A برای رشد و تکامل جنین ضروری است؛ اما دریافت بیش از اندازه آن، به‌ویژه از نوع آماده یا رتینول، می‌تواند خطر ناهنجاری‌های مادرزادی را افزایش دهد.

زنان باردار یا افرادی که احتمال بارداری دارند، نباید مکمل‌های پُردوز ویتامین A یا فرآورده‌های حاوی رتینول را بدون نظر پزشک مصرف کنند. همچنین مصرف جگر و فرآورده‌های حاوی مقدار زیاد ویتامین A در دوران بارداری باید با احتیاط جدی همراه باشد.

نیاز بدن به ویتامین A باید از طریق رژیم غذایی متعادل و مکمل‌های مناسب دوران بارداری، در صورت تجویز، تأمین شود.

پرسش‌های متداول

آیا ویتامین A برای تقویت بینایی مفید است؟

بله. ویتامین A برای عملکرد طبیعی شبکیه و دید در نور کم ضروری است. کمبود آن می‌تواند باعث شب‌کوری و در موارد شدید خشکی و آسیب قرنیه شود؛ اما مصرف بیشتر از نیاز، بینایی فردی را که کمبود ندارد به‌طور خاص تقویت نمی‌کند.

آیا هویج منبع ویتامین A است؟

هویج حاوی بتاکاروتن است؛ ترکیبی که بدن می‌تواند بخشی از آن را به ویتامین A تبدیل کند. بنابراین، هویج منبع پیش‌ساز گیاهی ویتامین A محسوب می‌شود، نه ویتامین A آماده.

تفاوت بتاکاروتن و ویتامین A چیست؟

ویتامین A آماده بیشتر در مواد غذایی حیوانی وجود دارد؛ اما بتاکاروتن رنگدانه‌ای گیاهی است که بدن می‌تواند آن را به ویتامین A تبدیل کند. همه کاروتنوئیدها چنین قابلیتی ندارند؛ برای مثال، لوتئین و لیکوپن به ویتامین A تبدیل نمی‌شوند.

آیا کمبود ویتامین A باعث ریزش مو می‌شود؟

کمبود شدید ویتامین A ممکن است با تغییرات پوستی و مو همراه باشد، اما ریزش مو علت‌های متعددی دارد و به‌تنهایی نشانه کمبود این ویتامین نیست. از طرف دیگر، دریافت بیش از اندازه ویتامین A نیز می‌تواند باعث ریزش مو شود.

آیا مصرف بتاکاروتن از سرطان پیشگیری می‌کند؟

شواهد علمی، مصرف مکمل بتاکاروتن را به‌عنوان روش اثبات‌شده پیشگیری از سرطان تأیید نمی‌کنند. در برخی افراد سیگاری یا دارای سابقه مصرف دخانیات، مکمل‌های پُردوز بتاکاروتن حتی با افزایش خطر سرطان ریه همراه بوده‌اند.

آیا مصرف زیاد ویتامین A برای کودکان خطرناک است؟

بله. کودکان نسبت به مقادیر بالای ویتامین A حساس‌اند و مصرف بیش از اندازه مکمل‌ها می‌تواند باعث مسمومیت شود. مکمل باید متناسب با سن کودک و بر اساس نیاز واقعی و دستور پزشک مصرف شود.

آیا کاروتن باعث زرد شدن پوست می‌شود؟

بله. دریافت زیاد بتاکاروتن ممکن است باعث زرد یا نارنجی شدن پوست، به‌خصوص کف دست‌ها و پاها شود. این وضعیت معمولاً بی‌خطر است و با کاهش دریافت بتاکاروتن برطرف می‌شود؛ با این حال، زرد شدن سفیدی چشم نیازمند بررسی پزشکی است.

جمع‌بندی

ویتامین A برای سلامت بینایی، عملکرد سیستم ایمنی، رشد و تکامل سلول‌ها و حفظ سلامت پوست و بافت‌های مخاطی ضروری است. این ویتامین از منابع حیوانی مانند جگر، تخم‌مرغ و لبنیات و همچنین از طریق تبدیل برخی کاروتنوئیدهای گیاهی مانند بتاکاروتن تأمین می‌شود.

مصرف متنوع میوه‌ها و سبزیجات رنگی در کنار منابع غذایی مناسب ویتامین A، راهکار خوبی برای تأمین این ماده مغذی است. با این حال، مصرف مکمل‌های پُردوز بدون تشخیص کمبود می‌تواند خطرناک باشد؛ به‌ویژه در کودکان، زنان باردار و افراد سیگاری. در صورت مشاهده علائم مشکوک به کمبود یا مسمومیت، ارزیابی پزشکی اهمیت دارد.

این مطلب جنبه آموزشی دارد و جایگزین معاینه و تشخیص پزشک نیست.

بررسی و تأیید پزشکی: دکتر احمدشاه فرهت
تخصص: فوق‌تخصص نوزادان
تاریخ آخرین بررسی پزشکی: ۲۴ آبان ۱۴۰۵ (۱۵ نوامبر ۲۰۲۶)

منابع علمی

• NIH – Vitamin A and Carotenoids: Fact Sheet for Health Professionals

• NIH – Vitamin A and Carotenoids: Fact Sheet for Consumers

• WHO – Vitamin A Deficiency

• WHO – Guideline: Vitamin A Supplementation in Infants and Children 6–59 Months of Age

• Linus Pauling Institute – Carotenoids