اختلالات شنوایی در کودکان همیشه از بدو تولد مشخص نیست و بعضی از مشکلات شنوایی ممکن است در ماهها یا سالهای بعد ظاهر شوند. کاهش شنوایی، اگر بهموقع شناسایی نشود، میتواند بر رشد گفتار و زبان، یادگیری و ارتباط کودک با اطرافیان تأثیر بگذارد.
خبر خوب این است که تشخیص زودهنگام و شروع بهموقع خدمات درمانی و توانبخشی میتواند به کودک کمک کند مهارتهای ارتباطی و رشدی خود را بهتر دنبال کند.
در این مقاله با مهمترین علائم، علل، روشهای تشخیص و راهکارهای درمان و پیگیری اختلالات شنوایی در کودکان آشنا میشویم.
اختلال شنوایی به کاهش توانایی کودک در شنیدن صداها گفته میشود. این کاهش میتواند خفیف، متوسط، شدید یا عمیق باشد و ممکن است در یک گوش یا هر دو گوش اتفاق بیفتد.
اختلال شنوایی میتواند:
بنابراین، طبیعی بودن واکنشهای شنوایی نوزاد در روزهای اول زندگی به این معنی نیست که کودک در تمام سالهای بعد نیز شنوایی طبیعی خواهد داشت.
علائم بسته به سن کودک متفاوت است. بعضی از نشانههایی که باید والدین به آنها توجه کنند عبارتاند از:
نکته مهم: هرکدام از این علائم بهتنهایی به معنی کمشنوایی نیست، اما اگر تکرار شوند یا والدین درباره شنوایی کودک نگرانی داشته باشند، بهتر است کودک توسط پزشک یا شنواییشناس ارزیابی شود.
علل کاهش شنوایی متنوع هستند و همیشه نمیتوان یک علت مشخص برای آن پیدا کرد.
برخی اختلالات شنوایی زمینه ارثی دارند. وجود سابقه خانوادگی کمشنوایی میتواند احتمال بروز مشکل را افزایش دهد.
عفونتهای مادرزادی مانند سیتومگالوویروس (CMV) و برخی عفونتهای شدید دوران کودکی میتوانند بر شنوایی اثر بگذارند.
همچنین عفونت گوش میانی و تجمع طولانیمدت مایع پشت پرده گوش ممکن است باعث کاهش شنوایی انتقالی شود.
زردی شدید، بهخصوص در شرایطی که نیاز به درمانهای جدی داشته باشد، یکی از عوامل خطر شناختهشده برای مشکلات شنوایی است.
نوزادان نارس یا دارای وزن تولد پایین ممکن است در معرض عوامل خطری قرار داشته باشند که نیاز به پیگیری دقیقتر شنوایی را ایجاد میکند.
قرار گرفتن مکرر در معرض صداهای بلند، هدفون با صدای زیاد یا محیطهای پرسروصدا میتواند به سیستم شنوایی آسیب برساند.
برخی داروهای اتوتوکسیک، ضربه به سر یا گوش و بعضی بیماریها نیز میتوانند موجب تغییر آستانه شنوایی شوند.
یکی از مهمترین تغییرات نسبت به مطالب قدیمی این حوزه، تأکید بیشتر بر غربالگری منظم و پیگیری بعد از غربالگری نوزادی است.
بر اساس الگوی رایج EHDI:
۱ ماهگی: غربالگری شنوایی انجام شود.
۳ ماهگی: اگر نتیجه غربالگری غیرطبیعی بود، ارزیابی تشخیصی کامل انجام شود.
۶ ماهگی: در صورت تأیید کمشنوایی، خدمات مداخله و توانبخشی هرچه زودتر آغاز شود.
این چارچوب را معمولاً با عنوان 1-3-6 میشناسند.
البته این اعداد به معنی آن نیست که اگر کودکی از این بازه عبور کرده، دیگر امکان کمک به او وجود ندارد. در هر سنی که نگرانی درباره شنوایی ایجاد شود، ارزیابی و شروع مداخله اهمیت دارد.
نوع آزمایش به سن، سطح همکاری و شرایط کودک بستگی دارد.
در آزمون OAE یا گسیلهای صوتی گوش، پاسخ گوش داخلی به صدا بررسی میشود. این آزمایش برای غربالگری نوزادان کاربرد زیادی دارد و معمولاً سریع و بدون درد است.
در آزمون ABR یا پاسخ برانگیخته شنوایی ساقه مغز، پاسخ مسیر شنوایی به صدا بررسی میشود. این روش برای نوزادان و کودکانی که نمیتوانند در آزمونهای رفتاری همکاری کنند، اهمیت زیادی دارد.
در کودکان بزرگتر، شنواییشناس میتواند با توجه به سن و توانایی همکاری کودک، آستانه شنوایی او را با صداهای مختلف بررسی کند.
گاهی مشکل شنوایی به دلیل جرم گوش، عفونت گوش میانی یا تجمع مایع پشت پرده گوش ایجاد میشود. بنابراین معاینه گوش و بررسی وضعیت گوش میانی نیز بخش مهمی از ارزیابی است.
خیر.
قبول نشدن در غربالگری اولیه بهتنهایی به معنی تشخیص کمشنوایی نیست. ممکن است عواملی مانند وجود مایع در گوش، شرایط زمان آزمایش یا عوامل دیگر باعث نتیجه نامطلوب شوند.
اما پیگیری نتیجه بسیار مهم است. اگر غربالگری نوزاد نتیجه مطلوب نداشته باشد، باید ارزیابی بعدی طبق نظر پزشک و شنواییشناس انجام شود و نباید پیگیری آن به تأخیر بیفتد.
لزوم پیگیری به شرایط کودک بستگی دارد.
برخی انواع کمشنوایی ممکن است دیررس یا پیشرونده باشند. همچنین بعضی بیماریها، عفونتها، صدمات، قرار گرفتن در معرض صدای شدید یا عوامل ژنتیکی میتوانند بعدها روی شنوایی اثر بگذارند.
به همین دلیل، والدین باید علاوه بر نتیجه تستهای قبلی، به رشد گفتار و زبان و رفتار شنیداری کودک نیز توجه کنند.
اگر کودک در هر سنی:
بهتر است برای ارزیابی شنوایی اقدام شود.
درمان به علت، شدت و نوع کمشنوایی و شرایط خود کودک بستگی دارد.
ممکن است پزشک و تیم درمانی از یک یا چند مورد از گزینههای زیر استفاده کنند:
انتخاب روش درمان باید توسط متخصص و بر اساس ارزیابی اختصاصی کودک انجام شود.
همه علل کاهش شنوایی قابل پیشگیری نیستند، اما بعضی اقدامات میتوانند خطر را کاهش دهند:
کودک را تا حد امکان از محیطهای بسیار پرصدا دور نگه دارید و هنگام استفاده از هدفون، شدت صدا را کنترل کنید.
عفونتهای مکرر یا تجمع طولانیمدت مایع در گوش میانی میتواند بر شنوایی اثر بگذارد و نیاز به بررسی پزشکی داشته باشد.
پیشگیری از برخی عفونتها میتواند به کاهش خطر عوارض مرتبط با شنوایی کمک کند.
اگر کودک در صحبت کردن، فهم دستورها یا برقراری ارتباط نسبت به همسالان خود تأخیر دارد، فقط به مشکلات گفتاری فکر نکنید؛ بررسی شنوایی نیز اهمیت دارد.
اگر نتیجه غربالگری نیازمند بررسی مجدد بود، آن را به تعویق نیندازید.
اگر والدین یا پزشک در هر سنی نسبت به شنوایی کودک نگرانی داشته باشند، بهتر است ارزیابی انجام شود و منتظر نمانیم تا مشکل خودبهخود برطرف شود.
بهویژه در موارد زیر مراجعه اهمیت بیشتری دارد:
بله. اگر کودک صدا و گفتار را به اندازه کافی دریافت نکند، ممکن است رشد گفتار و زبان او تحت تأثیر قرار گیرد. تشخیص و مداخله زودهنگام اهمیت زیادی دارد.
غربالگری بهتر است در ماه اول زندگی انجام شود. در صورت نتیجه غیرطبیعی، ارزیابی تشخیصی باید در سریعترین زمان و ترجیحاً تا ۳ ماهگی انجام شود.
آزمایشهای رایج غربالگری مانند OAE و بسیاری از ارزیابیهای نوزادی غیرتهاجمی و بدون درد هستند.
بله. برخی مشکلات شنوایی دیررس یا اکتسابی هستند؛ بنابراین پیگیری رشد گفتار، زبان و واکنشهای شنیداری کودک اهمیت دارد.
برخی عفونتها یا تجمع مایع در گوش میانی میتوانند بهصورت موقت یا در شرایط خاص طولانیمدت باعث کاهش شنوایی شوند و نیاز به ارزیابی پزشکی داشته باشند.
اختلالات شنوایی در کودکان فقط به کمشنوایی مادرزادی محدود نمیشود و ممکن است در هر مرحلهای از دوران کودکی ایجاد یا آشکار شود.
غربالگری بهموقع، پیگیری نتایج غیرطبیعی، توجه به رشد گفتار و زبان و مراجعه سریع در صورت وجود نگرانی مهمترین اقداماتی هستند که میتوانند به تشخیص زودهنگام و شروع مناسب درمان و توانبخشی کمک کنند.
اگر احساس میکنید کودک شما خوب نمیشنود، بهتر است به جای منتظر ماندن برای برطرف شدن مشکل، با پزشک متخصص کودکان یا شنواییشناس مشورت کنید.
بله
ایتا
روبیکا
سروش پلاس
05138438232 
info@gahvarak.com