مادر گرامی، سلام.
برای سه فرزند شما، یک دختر 10 ساله، یک دختر 7 ساله و یک پسر 2 سال و نیم، توصیه‌ی مکمل‌ها یکسان نیست و بسته به سن، تغذیه و نتیجه‌ی معاینه فرق می‌کند. ناخن جویدن هم در این سنین شایع و معمولاً قابل اصلاح است.
قطره AD و ویتامین D
از چند روزگی تا 2 سالگی: مصرف مکمل ویتامین D (یا AD) برای همه‌ی شیرخواران توصیه می‌شود، چون رشد استخوان و دندان در این سنین بسیار سریع است.
پس از 2 سالگی: مصرف روزانه‌ی همگانی لازم نیست، مگر در کودکانی که کم در معرض آفتاب‌اند، پوشش کامل دارند، لبنیات و ماهی کم مصرف می‌کنند، یا پزشک کمبود ویتامین D را تشخیص داده است.
دختر 7 و 10 ساله: مکمل روزانه‌ی AD به‌صورت معمول لازم نیست. اگر خستگی زیاد یا درد استخوان و عضله دارند، آزمایش ویتامین D بهتر از مصرف خودسرانه است.
هشدار: دوز زیاد ویتامین A و D مسمومیت ایجاد می‌کند. فقط به مقدار تجویزشده مصرف کنید و قطره را خودسرانه تکرار یا ترکیب نکنید.
قطره آهن
شیرخواران: معمولاً از حدود 6 ماهگی (در نوزادان نارس یا کم‌وزن زودتر) تا حدود 2 سالگی توصیه می‌شود، چون کمبود آهن روی رشد مغز اثر می‌گذارد.
پس از 2 سالگی: مصرف مداوم لازم نیست، مگر اینکه کم‌خونی یا کمبود آهن با آزمایش ثابت شده باشد. در این صورت پزشک دوره‌ی درمانی مشخصی تجویز می‌کند.
پسر 2 سال و نیم: اگر رژیم غذایی متنوع دارد (گوشت، مرغ، حبوبات، سبزیجات) و پزشک کم‌خونی تشخیص نداده، ادامه‌ی روزمره‌ی قطره معمولاً لازم نیست. در ویزیت بعدی، بررسی هموگلوبین و فریتین با نظر پزشک مناسب است.
دخترها: آهن اضافی بدون آزمایش توصیه نمی‌شود. اگر رنگ‌پریده، زودخسته، کم‌اشتها یا کم‌حوصله‌اند، آزمایش خون کمک‌کننده است. با نزدیک شدن به بلوغ، اهمیت آهن در دختران بیشتر می‌شود.
هشدار: آهن اضافه باعث یبوست، دل‌درد و تیرگی دندان می‌شود و در مقدار زیاد مسمومیت‌زاست. قطره و قرص آهن را دور از دسترس کودکان نگه دارید.
تأمین از راه غذا
آهن: گوشت قرمز، مرغ، ماهی، جگر، حبوبات و اسفناج. مصرف همراه با ویتامین C (مرکبات، گوجه) جذب را بیشتر می‌کند و چای و شیر زیاد همراه غذا آن را کم می‌کند.
ویتامین دی: 10 تا 20 دقیقه آفتاب غیرمستقیم چند بار در هفته، لبنیات، تخم‌مرغ و ماهی.
ناخن جویدن
ناخن جویدن معمولاً از 3 تا 4 سالگی شروع می‌شود و ممکن است تا نوجوانی ادامه یابد. علت آن می‌تواند کسالت، تقلید، خستگی، هیجان، استرس یا اضطراب باشد و در اغلب موارد نشانه‌ی بیماری نیست.
چه کارهایی را نکنید
تذکر مداوم، تنبیه، تمسخر، خجالت دادن جلوی دیگران، زدن دست کودک و مقایسه با خواهر و برادر معمولاً نتیجه‌ی عکس دارد، چون استرس را بیشتر می‌کند و عادت را تقویت می‌کند.
راهکارهای عملی
علت را پیدا کنید: ببینید در چه موقعیت‌هایی می‌جود (تماشای تلویزیون، درس خواندن، استرس، قبل از خواب). شناخت موقعیت نیمی از راه‌حل است.
ناخن‌ها را کوتاه و مرتب نگه دارید: ناخن کوتاه و صاف وسوسه‌ی جویدن را کم می‌کند. مانیکور ساده برای دخترها می‌تواند انگیزه باشد.
دست‌ها را مشغول کنید: توپ فشاری، خمیربازی، نقاشی یا وسایل بازی دست‌ساز، به‌ویژه در موقعیت‌های پرخطر.
تقویت مثبت: روزهای کمتر جویدن را تشویق کنید، مثلاً با جدول ستاره‌ای یا پاداش کوچک غیرخوراکی.
رفتار جایگزین: وقتی میل به جویدن آمد، مشت کردن دست، فشردن توپ یا گذاشتن دست‌ها زیر ران را تمرین کنند. این روش از مؤثرترین راه‌هاست.
همکاری کودک: برای 7 و 10 ساله با زبان ساده توضیح دهید که جویدن ناخن میکروب را وارد دهان می‌کند و اطراف ناخن را زخم می‌کند، و بپرسید خودشان چه کمکی می‌خواهند.
کاهش استرس: اگر استرسی در مدرسه، خانه یا دوستی‌ها هست رسیدگی کنید. زمان باکیفیت، خواب کافی و بازی و فعالیت بدنی کمک بزرگی است.
لاک‌های تلخ ضدجویدن: برای برخی کودکان مؤثر است، اما اثر بعضی کوتاه‌مدت است. فقط محصولات مجاز و مناسب کودک را انتخاب کنید و به‌تنهایی به آن تکیه نکنید.
پسر 2 سال و نیم: در این سن مکیدن و جویدن انگشت و ناخن بخشی از رشد طبیعی است. ناخن‌ها را کوتاه نگه دارید، با بازی حواسش را منحرف کنید و بدون سرزنش رفتار کنید. لاک تلخ در این سن توصیه نمی‌شود.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنید؟
رنگ‌پریدگی، زودخستگی، کم‌اشتهایی، کندی رشد قد و وزن، یا خوردن خاک و یخ (پیکا): آزمایش خون و ارزیابی پزشک لازم است.
ناخن جویدن همراه با زخم، خونریزی، عفونت اطراف ناخن یا تغییر شکل ناخن باشد.
همراه با کندن مو، جویدن پوست یا نشانه‌های اضطراب (ترس زیاد، بدخوابی، گوشه‌گیری، شب‌ادراری جدید) باشد.
با چند ماه تلاش بهبودی نیست یا در عملکرد مدرسه و روابط اجتماعی کودک اختلال ایجاد کرده است. در این صورت روان‌شناس کودک روش‌های رفتاری مؤثرتری مثل «آموزش برگشت عادت» را آموزش می‌دهد.
خلاصه
تا 2 سالگی: AD و آهن طبق برنامه‌ی کشوری و توصیه‌ی پزشک.
بعد از 2 سالگی: فقط در صورت نیاز و بر اساس آزمایش یا تشخیص پزشک.
ناخن جویدن: پرهیز از سرزنش، پیدا کردن علت، مشغول کردن دست‌ها و تشویق، بهترین راه است.
هر سه فرزند: بهتر است در اولین فرصت با پزشک اطفال و بر اساس تغذیه و آزمایش تصمیم‌گیری شود.