سلام مادر گرامی،
قد 125 سانتی‌متر در دختر 10 ساله در محدوده‌ی پایین است و تقریباً در حدود صدک 3 تا 5 منحنی رشد قرار می‌گیرد. این به‌تنهایی به معنی بیماری نیست، چون بعضی کودکان به‌خاطر ژنتیک خانوادگی یا رشد دیرتر از همسالان کوتاه‌ترند، ولی چون از 6 سالگی نگران بوده‌اید و علت مشخصی پیدا نشده، لازم است بررسی دقیق‌تری انجام شود. شربت‌های تقویتی (مثل سانستول یا مولتی‌ویتامین) برای کودکی که کمبود مشخصی ندارد، قد را بلندتر نمی‌کنند و نباید به‌تنهایی به آن‌ها اکتفا کرد.
چیزی که مهم‌تر از عدد قد است: سرعت رشد
مهم این است که دخترتان در سال چند سانتی‌متر بلند می‌شود. معمولاً در سنین 5 تا 10 سالگی حدود 5 تا 7 سانتی‌متر در سال انتظار می‌رود. اگر قدش را در چند سال گذشته یادداشت کرده‌اید، یا در دفترچه‌ی سلامت یا پرونده‌ی مدرسه ثبت شده، آن‌ها را همراه ببرید. اگر سرعت رشد طبیعی است و روی همان منحنی پایین حرکت می‌کند، معمولاً نگرانی کمتر است. اگر منحنی رشدش در حال افت است، حتماً نیاز به بررسی دارد.
قد والدین هم مهم است
قد پدر و مادر را اندازه بگیرید. قد هدف تقریبی دختر برابر است با: (قد پدر + قد مادر − 13) ÷ 2 سانتی‌متر. اگر قد او نزدیک این عدد باشد، احتمالاً کوتاهی قد ارثی است.
علل شایع کوتاهی قد در این سن
کوتاهی قد خانوادگی: والدین یا بستگان کوتاه‌اند، و بلوغ در زمان طبیعی رخ می‌دهد.
تأخیر سازنده‌ی رشد و بلوغ: کودک کوتاه‌تر از همسالان است، بلوغش دیرتر شروع می‌شود، ولی سرانجام معمولاً به قد طبیعی می‌رسد. سن استخوانی عقب‌تر از سن واقعی است.
کمبود تغذیه‌ای: کم‌خوری، کمبود آهن، روی، ویتامین D یا کالری و پروتئین کافی.
مشکلات طبی: کم‌کاری تیروئید، بیماری سلیاک (حساسیت به گلوتن)، کم‌خونی، بیماری‌های کلیه یا گوارش، کمبود هورمون رشد، و در دختران گاهی سندرم ترنر (که حتی بدون علائم واضح می‌تواند باعث کوتاهی قد شود).
بررسی‌هایی که پزشک احتمالاً درخواست می‌کند
معاینه‌ی کامل و اندازه‌گیری دقیق قد، وزن و نسبت اندام‌ها
عکس سن استخوانی (رادیوگرافی مچ دست چپ)
آزمایش خون: شمارش کامل خون، آهن و فریتین، ویتامین D، تیروئید، آزمایش سلیاک، عملکرد کلیه و کبد، IGF-1 و در صورت لزوم کاریوتایپ
بررسی علائم بلوغ (رشد پستان، مو)
تا زمان ویزیت چه کنید؟
مراجعه به فوق‌تخصص غدد کودکان (یا حداقل پزشک اطفال با تجربه در رشد). چون 4 سال از شروع نگرانی گذشته، بررسی کامل‌تر منطقی است. زمان در رشد مهم است، چون دختران معمولاً با شروع بلوغ و سپس قاعدگی، سرعت رشدشان کم می‌شود.
تغذیه‌ی متنوع و کافی: پروتئین (گوشت، مرغ، ماهی، تخم‌مرغ، لبنیات و حبوبات)، میوه و سبزیجات، و پرهیز از پرخوری فست‌فود و خوراکی‌های کم‌ارزش جایگزین غذای اصلی.
خواب کافی (حدود 9 تا 11 ساعت)، چون هورمون رشد عمدتاً در خواب ترشح می‌شود.
فعالیت بدنی منظم مثل دویدن، شنا، والیبال و بازی در فضای باز.
شربت یا مکمل را خودسرانه تکرار نکنید. ویتامین‌ها در دوز زیاد (مخصوصاً A و D) می‌توانند مسمومیت ایجاد کنند.
داروهای تبلیغاتی افزایش قد و هورمون را بدون تشخیص پزشک مصرف نکنید. مصرف نادرست هورمون می‌تواند بلوغ را زودرس کند و استخوان‌ها زودتر ببندند.
خودتان و فرزندتان را با عدد قد قضاوت نکنید. به او نگویید «کوتاهی»، و در مورد قدش جلوی دیگران صحبت نکنید. اعتماد به نفس او مهم است و فشار روانی روی رشد هم بی‌تأثیر نیست.
در موارد زیر زودتر مراجعه کنید:
سرعت رشد کمتر از 4 تا 5 سانتی‌متر در سال
شروع علائم بلوغ (رشد پستان) و همزمان کند شدن رشد
وزن‌گیری کم، خستگی، سردرد، یبوست یا اسهال مزمن، درد شکم
رنگ‌پریدگی یا کم‌خونی
اندام‌های نامتناسب یا بدشکلی‌های استخوانی
گردن پرچین (چین‌دار)، موی کم در خط گردن یا مشکلات قلبی در سوابق
درباره‌ی درمان هورمون رشد: این درمان فقط در شرایط مشخص و پس از اثبات کمبود یا شرایط خاص (مثل سندرم ترنر) انجام می‌شود، و در کودکی که کمبود هورمون ندارد توصیه نمی‌شود. تصمیم‌گیری درباره‌ی آن به عهده‌ی فوق‌تخصص غدد است.
این پاسخ جنبه‌ی آموزشی دارد و جایگزین معاینه‌ی حضوری نیست.