مراقبت از نوزاد نارس؛ راهنمای کامل مراقبت در بیمارستان و خانه

بررسی و تأیید پزشکی: دکتر احمدشاه فرهت
تخصص: فوق‌تخصص نوزادان
تاریخ آخرین بررسی پزشکی: ۱۸ آبان ۱۴۰۵ (۹ نوامبر ۲۰۲۶)

خلاصه مطلب

نوزادی که پیش از تکمیل هفته ۳۷ بارداری متولد شود، نارس محسوب می‌شود.
هرچه سن بارداری هنگام تولد کمتر باشد، احتمال نیاز به مراقبت‌های تخصصی بیشتر است.
مراقبت کانگورویی و تغذیه با شیر مادر، در صورت امکان و با رعایت شرایط پزشکی، از بخش‌های مهم مراقبت هستند.
وزن مشخصی به‌تنهایی زمان ترخیص را تعیین نمی‌کند؛ تنفس پایدار، حفظ دمای بدن، تغذیه کافی و آمادگی خانواده اهمیت دارند.
پس از ترخیص، پیگیری رشد، شنوایی، بینایی، تغذیه و تکامل نوزاد باید طبق برنامه پزشک ادامه پیدا کند.
خواب ایمن نوزاد نارس مانند سایر نوزادان، به پشت و روی سطح صاف و سفت انجام می‌شود؛ مگر اینکه تیم درمان در شرایط خاص دستور متفاوتی داده باشد.

به چه نوزادی نوزاد نارس گفته می‌شود؟

نوزادی که پیش از تکمیل ۳۷ هفته بارداری متولد شود، نوزاد نارس نام دارد. حدود یک نوزاد از هر ۱۰ نوزاد در جهان زودتر از موعد به دنیا می‌آید. تولد نارس ممکن است در هفته‌های مختلف بارداری اتفاق بیفتد و میزان نیاز به مراقبت پزشکی به سن بارداری، وزن تولد و وضعیت سلامت نوزاد بستگی دارد.

نوزادان نارس بر اساس سن بارداری هنگام تولد به گروه‌های زیر تقسیم می‌شوند:

گروه	سن بارداری هنگام تولد
بسیار زودرس	کمتر از ۲۸ هفته
نارس شدید	۲۸ تا کمتر از ۳۲ هفته
نارس متوسط	۳۲ تا کمتر از ۳۴ هفته
نارس دیررس	۳۴ تا کمتر از ۳۷ هفته

تفاوت مهمی میان نارس بودن و کم‌وزنی هنگام تولد وجود دارد. نوزادی که با وزن کمتر از ۲۵۰۰ گرم متولد می‌شود، کم‌وزن محسوب می‌شود؛ اما لزوماً نارس نیست. ممکن است نوزادی در هفته ۳۹ بارداری با وزن پایین متولد شود یا نوزادی نارس با وزن بیش از ۲۵۰۰ گرم به دنیا بیاید.

مشخصات ظاهری نوزاد نارس چیست؟

ویژگی‌های ظاهری نوزاد نارس به میزان تکامل او در زمان تولد بستگی دارد. هرچه نوزاد زودتر متولد شده باشد، معمولاً نشانه‌های نارس بودن بیشتر دیده می‌شوند.

برخی از ویژگی‌های احتمالی عبارت‌اند از:

جثه کوچک‌تر: نوزادان نارس معمولاً وزن و اندازه بدن کمتری نسبت به نوزادان رسیده دارند.
سر نسبتاً بزرگ‌تر: سر ممکن است در مقایسه با بدن بزرگ‌تر به نظر برسد.
پوست نازک و شفاف: به دلیل کم بودن چربی زیرپوستی، رگ‌های خونی ممکن است از زیر پوست دیده شوند.
چربی زیرپوستی کمتر: دست‌ها و پاها ممکن است باریک‌تر و کم‌حجم‌تر باشند.
گوش‌های نرم‌تر: غضروف گوش در نوزادان بسیار نارس هنوز به‌طور کامل تکامل پیدا نکرده است.
چین‌های کف پا کمتر: میزان چین‌های کف پا با سن بارداری ارتباط دارد.
موهای ظریف بدن: ممکن است موهای نازکی به نام لانگو روی شانه‌ها، پشت و قسمت‌های دیگر بدن دیده شوند.
تکامل متفاوت اندام تناسلی: ظاهر اندام تناسلی در نوزادان نارس ممکن است با نوزادان رسیده تفاوت داشته باشد و با رشد، تکامل بیشتری پیدا کند.

این ویژگی‌ها به‌تنهایی نشانه بیماری نیستند و باید در کنار وضعیت تنفس، تغذیه، گردش خون و سایر شاخص‌های سلامت ارزیابی شوند.

نوزادان نارس به چه مشکلاتی ممکن است دچار شوند؟

تمام نوزادان نارس الزاماً بیمار نمی‌شوند یا همه مشکلات زیر را تجربه نمی‌کنند. بااین‌حال، به دلیل تکامل نیافتن کامل برخی اندام‌ها، احتمال بروز تعدادی از مشکلات در آن‌ها بیشتر است.

۱. مشکلات تنفسی

ریه‌های نوزاد نارس ممکن است هنوز به اندازه کافی تکامل نیافته باشند و ماده‌ای به نام سورفکتانت در آن‌ها به میزان کافی تولید نشده باشد. سورفکتانت به باز ماندن کیسه‌های هوایی ریه کمک می‌کند.

کمبود این ماده می‌تواند باعث سندرم زجر تنفسی نوزاد شود. بعضی نوزادان نیز به دلیل نارس بودن مرکز کنترل تنفس، دچار وقفه‌های تنفسی می‌شوند.

درمان با توجه به شدت مشکل ممکن است شامل اکسیژن، دستگاه کمک‌تنفسی CPAP، سورفکتانت یا تهویه مکانیکی باشد.

۲. مشکلات قلبی و گردش خون

در برخی نوزادان نارس، مجرای شریانی باز (PDA) پس از تولد بسته نمی‌شود. این وضعیت ممکن است بر جریان خون و عملکرد قلب و ریه تأثیر بگذارد. پزشک بر اساس علائم و نتایج بررسی‌ها درباره نیاز به درمان تصمیم می‌گیرد.

۳. مشکلات گوارشی و تغذیه‌ای

هماهنگی مکیدن، بلع و تنفس در نوزادان نارس ممکن است هنوز کامل نشده باشد. به همین دلیل، بعضی از آن‌ها در ابتدا نمی‌توانند مستقیماً از سینه مادر شیر بخورند.

همچنین روده نوزاد نارس ممکن است نسبت به نوزاد رسیده حساس‌تر باشد. یکی از بیماری‌های جدی این گروه، انتروکولیت نکروزان (NEC) است که در آن بخشی از بافت روده دچار التهاب و آسیب می‌شود.

۴. زردی نوزاد

کبد نوزاد نارس ممکن است برای دفع بیلی‌روبین به اندازه کافی تکامل نیافته باشد. به همین دلیل، زردی در این نوزادان شایع‌تر است و ممکن است به پایش دقیق‌تر یا فتوتراپی نیاز داشته باشد.

۵. کم‌خونی

ذخایر آهن نوزاد نارس معمولاً کمتر از نوزاد رسیده است. علاوه بر این، رشد سریع و نمونه‌گیری‌های مکرر خون در بیمارستان می‌توانند احتمال کم‌خونی را افزایش دهند. پزشک ممکن است بر اساس شرایط نوزاد مکمل آهن یا آزمایش خون را توصیه کند.

۶. عفونت

سیستم ایمنی نوزاد نارس هنوز به‌طور کامل تکامل نیافته است؛ بنابراین احتمال ابتلا به عفونت در او بیشتر است. رعایت بهداشت دست‌ها، محدود کردن تماس با افراد بیمار و پیگیری علائم هشدار اهمیت زیادی دارد.

۷. مشکلات بینایی و شنوایی

برخی نوزادان نارس، به‌ویژه نوزادانی که در سن بارداری پایین‌تر یا با وزن بسیار کم متولد شده‌اند، در معرض مشکلاتی مانند رتینوپاتی نوزادان نارس (ROP) قرار دارند. این بیماری بر عروق خونی شبکیه اثر می‌گذارد و در موارد شدید ممکن است بینایی را تهدید کند.

اختلال شنوایی نیز در برخی از نوزادان نارس بیشتر دیده می‌شود؛ به همین دلیل انجام غربالگری و پیگیری شنوایی اهمیت دارد.

◀ پیشنهاد مطالعه: مهم‌ترین مشکلات ویژه نوزادان نارس و روش‌های مراقبت

مراقبت از نوزاد نارس در بیمارستان

نوزاد نارس ممکن است بلافاصله پس از تولد به بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان (NICU) منتقل شود. نوع مراقبت به سن بارداری، وزن تولد و وضعیت تنفسی و عمومی نوزاد بستگی دارد.

مهم‌ترین اقدامات مراقبتی در بیمارستان عبارت‌اند از:

کنترل تنفس، ضربان قلب و سطح اکسیژن خون
حفظ دمای بدن با انکوباتور یا تجهیزات گرم‌کننده
بررسی قند خون و وضعیت تغذیه
پیشگیری، تشخیص و درمان عفونت
بررسی زردی و سایر مشکلات احتمالی
حمایت از تغذیه با شیر مادر
انجام غربالگری‌های ضروری و بررسی تکامل اندام‌ها

آغوش گرفتن نوزاد نارس و مراقبت کانگورویی

یکی از روش‌های مهم مراقبت از نوزادان نارس، مراقبت کانگورویی (Kangaroo Mother Care) است. در این روش، نوزاد با تماس مستقیم پوست با پوست روی سینه مادر یا مراقب اصلی قرار می‌گیرد و در کنار آن، تغذیه با شیر مادر و پیگیری پزشکی انجام می‌شود.

سازمان جهانی بهداشت مراقبت کانگورویی را برای نوزادان نارس یا کم‌وزن توصیه می‌کند. این مراقبت در صورت امکان باید هرچه زودتر آغاز شود و در مجموع روزانه ۸ تا ۲۴ ساعت، تا حد امکان، ادامه پیدا کند.

مراقبت کانگورویی می‌تواند به موارد زیر کمک کند:

حفظ دمای بدن نوزاد
حمایت از شیردهی و تغذیه با شیر مادر
بهبود ارتباط عاطفی والدین و نوزاد
کاهش خطر برخی عوارض و بهبود پیامدهای سلامت در نوزادان نارس و کم‌وزن

پدر یا یکی دیگر از مراقبان اصلی نیز می‌تواند با راهنمایی تیم درمان این مراقبت را انجام دهد. اگر نوزاد به مراقبت‌های ویژه نیاز داشته باشد، شروع یا ادامه تماس پوست با پوست باید با نظارت کادر درمان و متناسب با وضعیت او انجام شود.

هنگام مراقبت کانگورویی، باید صورت نوزاد قابل مشاهده باشد، بینی و دهان او پوشیده نشود و گردن در وضعیتی قرار بگیرد که راه تنفس باز بماند. مراقب نیز باید بیدار و هوشیار باشد؛ اگر احساس خواب‌آلودگی کرد، نوزاد باید به محل خواب ایمن منتقل شود.

آغوش کانگورویی نوزاد نارس

شیر مادر و تغذیه نوزاد نارس

شیر مادر، در صورت امکان، بهترین انتخاب تغذیه‌ای برای نوزاد نارس است. این شیر علاوه بر مواد مغذی، ترکیبات محافظتی دارد که می‌توانند به سلامت دستگاه گوارش و کاهش خطر برخی عفونت‌ها کمک کنند.

بااین‌حال، نیازهای تغذیه‌ای نوزاد نارس با نوزاد رسیده متفاوت است. برخی نوزادان برای رشد مناسب به انرژی، پروتئین، کلسیم، فسفر، آهن و ویتامین‌های بیشتری نیاز دارند.

نکات مهم تغذیه در بیمارستان عبارت‌اند از:

اگر نوزاد هنوز توانایی مکیدن و بلع مؤثر ندارد، ممکن است شیر دوشیده‌شده مادر از طریق لوله تغذیه معده به او داده شود.
مادر می‌تواند با راهنمایی پرستار، روش صحیح دوشیدن و نگهداری شیر را یاد بگیرد.
با افزایش توانایی نوزاد، تغذیه مستقیم از سینه یا با روش‌های دیگر و طبق برنامه تیم درمان آغاز می‌شود.
در برخی نوزادان، پزشک استفاده از غنی‌کننده شیر مادر (Human Milk Fortifier) را برای تأمین مواد مغذی بیشتر تجویز می‌کند.
اگر شیر مادر در دسترس نباشد یا کافی نباشد، شیر اهدایی غربالگری‌شده یا شیرخشک مخصوص نوزادان نارس ممکن است با نظر پزشک استفاده شود.

نکته مهم درباره نگهداری شیر دوشیده‌شده: شیر باید در ظرف تمیز و مخصوص نگهداری شیر مادر قرار بگیرد و روی آن نام نوزاد و تاریخ و ساعت دوشیدن درج شود. انتقال شیر به بیمارستان باید با رعایت دستورالعمل بخش و زنجیره سرمایی مناسب انجام شود. درباره مدت نگهداری و روش انجماد یا یخ‌زدایی، دستورالعمل همان مرکز درمانی را دنبال کنید.

فاصله و حجم وعده‌های شیر برای همه نوزادان نارس یکسان نیست. بعضی نوزادان، به‌خصوص متولدشده پیش از هفته ۳۴، در بیمارستان به برنامه تغذیه زمان‌بندی‌شده نیاز دارند؛ بنابراین نباید بدون هماهنگی با پزشک، فاصله وعده‌ها را تغییر داد.

زمان ترخیص نوزاد نارس از بیمارستان

زمان ترخیص نوزاد نارس صرفاً بر اساس وزن مشخص نمی‌شود. رسیدن به وزن ۱۷۰۰ یا ۱۸۰۰ گرم به‌تنهایی به معنی آمادگی برای ترخیص نیست؛ زیرا نوزادان با توجه به سن بارداری، مشکلات پزشکی و امکانات مراقبت در خانه شرایط متفاوتی دارند.

پزشک و تیم درمان معمولاً موارد زیر را بررسی می‌کنند:

نوزاد بتواند دمای بدن خود را در محیط مناسب حفظ کند.
تنفس او پایدار باشد و وقفه‌های تنفسی نگران‌کننده نداشته باشد.
بتواند مقدار کافی شیر را از راهی که برایش تعیین شده دریافت کند.
روند وزن‌گیری او مناسب باشد.
مشکلات پزشکی مهم کنترل شده باشند یا برنامه مشخصی برای مراقبت از آن‌ها در خانه وجود داشته باشد.
والدین روش تغذیه، دارو دادن، مراقبت روزانه و تشخیص علائم هشدار را آموخته باشند.
آزمایش‌ها و غربالگری‌های ضروری انجام شده یا برای پیگیری آن‌ها برنامه مشخصی تنظیم شده باشد.

پیش از ترخیص، درباره زمان و محل اولین ویزیت، برنامه تغذیه، مکمل‌ها، داروها و آزمایش‌های بعدی از تیم درمان راهنمایی کتبی دریافت کنید.

مراقبت از نوزاد نارس در خانه

بازگشت نوزاد نارس به خانه به معنی پایان مراقبت‌های پزشکی نیست. در این دوره، والدین باید طبق برنامه‌ای که هنگام ترخیص دریافت کرده‌اند، وضعیت تغذیه، دمای بدن، وزن‌گیری و سلامت عمومی نوزاد را زیر نظر داشته باشند.

۱. تنظیم دمای محیط و لباس نوزاد

نوزادان نارس به دلیل چربی زیرپوستی کمتر و توانایی محدودتر در تنظیم دمای بدن، ممکن است سریع‌تر دچار سرد شدن یا گرم شدن بیش از حد شوند.

برای مراقبت بهتر:

دمای اتاق را در محدوده‌ای راحت و متعادل نگه دارید؛ دمای ثابت ۲۳ تا ۲۵ درجه برای تمام نوزادان ضروری نیست.
از قرار دادن نوزاد در معرض باد مستقیم کولر، بخاری یا تابش مستقیم آفتاب خودداری کنید.
لباس نوزاد را متناسب با دمای محیط انتخاب کنید و از پوشاندن بیش از حد او بپرهیزید.
دمای بدن را طبق دستور تیم درمان اندازه‌گیری کنید.
اگر نوزاد سرد، بسیار گرم، بی‌حال یا کم‌تحرک به نظر می‌رسد، وضعیت او را بررسی کنید و در صورت وجود علائم غیرطبیعی با پزشک تماس بگیرید.

دمای طبیعی بدن نوزاد معمولاً حدود ۳۶٫۵ تا ۳۷٫۵ درجه سانتی‌گراد است؛ اما روش اندازه‌گیری و محدوده قابل قبول باید با توجه به شرایط نوزاد و توصیه تیم درمان در نظر گرفته شود.

۲. تغذیه نوزاد نارس در خانه

پس از ترخیص، برنامه تغذیه نوزاد باید دقیقاً مطابق دستور پزشک ادامه پیدا کند. بعضی نوزادان نارس لازم است در فواصل مشخص بیدار شوند و شیر بخورند؛ درحالی‌که برای برخی دیگر برنامه متفاوتی در نظر گرفته می‌شود.

نکات مهم عبارت‌اند از:

در صورت امکان، تغذیه با شیر مادر را ادامه دهید.
اگر پزشک شیر غنی‌شده یا شیرخشک مخصوص نوزاد نارس تجویز کرده است، مقدار و روش آماده‌سازی آن را دقیق رعایت کنید.
مکمل آهن، ویتامین D یا سایر مکمل‌ها را فقط طبق نسخه و برنامه درمانی بدهید.
از رقیق یا غلیظ کردن شیرخشک و تغییر مقدار پودر یا آب بدون دستور پزشک خودداری کنید.
در صورت خستگی، تعریق، تغییر رنگ، سرفه یا دشواری تنفس هنگام شیر خوردن، تغذیه را متوقف کنید و با پزشک تماس بگیرید.

چطور بفهمیم نوزاد تغذیه کافی دارد؟

تعداد پوشک‌های خیس، میزان شیر دریافتی، وضعیت عمومی و روند وزن‌گیری در کنار هم ارزیابی می‌شوند. معمولاً پس از روزهای ابتدایی زندگی، داشتن حدود ۶ پوشک خیس یا بیشتر در شبانه‌روز می‌تواند نشانه‌ای از دریافت مایعات کافی باشد؛ اما در نوزاد نارس، این معیار به‌تنهایی کافی نیست.

وزن‌گیری روزانه ۲۰ تا ۳۰ گرم یا افزایش هفتگی ۱۵۰ تا ۲۰۰ گرم برای همه نوزادان نارس یک معیار ثابت و الزامی نیست. سرعت رشد به سن بارداری، وزن تولد، سن فعلی، بیماری‌های همراه و برنامه تغذیه بستگی دارد. پزشک باید وزن، قد و دور سر را در نمودار رشد مناسب نوزادان نارس بررسی کند.

۳. خواب ایمن نوزاد نارس

یکی از مهم‌ترین نکات مراقبت از نوزاد نارس، رعایت اصول خواب ایمن است. اگرچه ممکن است در بخش مراقبت‌های ویژه برای برخی نوزادان، با هدف درمان یا پایش پزشکی، وضعیت‌های خاصی در نظر گرفته شود، در خانه باید اصول خواب ایمن رعایت شود؛ مگر اینکه پزشک برای شرایط پزشکی مشخص دستور دیگری داده باشد.

اصول خواب ایمن عبارت‌اند از:

نوزاد را برای تمام خواب‌ها به پشت بخوابانید.
از تشک صاف، سفت و استاندارد استفاده کنید.
بالش، پتوهای آزاد، عروسک، محافظ تخت و وسایل نرم را از محل خواب خارج کنید.
نوزاد را برای خواب روی شکم یا پهلو قرار ندهید.
از خواباندن نوزاد روی مبل، صندلی یا سطح شیب‌دار خودداری کنید.
بهتر است نوزاد در تخت یا گهواره مستقل و ایمن، در اتاق والدین بخوابد.

خوابیدن روی شکم ممکن است در برخی شرایط پزشکی و در زمان بیداری و تحت نظارت برای مراقبت خاص استفاده شود؛ اما برای خواب معمول در خانه توصیه نمی‌شود.

۴. پیشگیری از عفونت در نوزاد نارس

نوزادان نارس در برابر برخی عفونت‌ها آسیب‌پذیرتر هستند. رعایت چند نکته ساده می‌تواند خطر انتقال عوامل بیماری‌زا را کاهش دهد:

پیش از لمس، بغل کردن یا تغذیه نوزاد دست‌ها را با آب و صابون بشویید.
از افراد مبتلا به تب، سرفه، آبریزش بینی یا علائم عفونت بخواهید تا زمان بهبودی از تماس نزدیک با نوزاد خودداری کنند.
از بوسیدن صورت و دست‌های نوزاد، به‌خصوص توسط افراد بیمار، پرهیز کنید.
محیط خانه را تمیز و دارای تهویه مناسب نگه دارید.
از قرار گرفتن نوزاد در معرض دود سیگار و قلیان جلوگیری کنید.
در هفته‌های ابتدایی، از حضور غیرضروری در مکان‌های بسیار شلوغ خودداری کنید.

۵. صندلی خودرو برای جابه‌جایی نوزاد نارس

برای انتقال نوزاد از بیمارستان به خانه و سایر مسیرهای خودرویی، استفاده از صندلی مخصوص نوزاد ضروری است.

صندلی باید متناسب با وزن و اندازه نوزاد باشد و در جهت خلاف حرکت خودرو نصب شود. برخی نوزادان نارس پیش از ترخیص به ارزیابی پایداری تنفس و ضربان قلب در صندلی خودرو نیاز دارند. این بررسی باید با نظر تیم درمان انجام شود.

نوزاد را هنگام حرکت خودرو در آغوش نگیرید و برای خواب طولانی‌مدت از صندلی خودرو به‌عنوان محل خواب استفاده نکنید.

۶. پیگیری رشد و تکامل نوزاد نارس

مراقبت از نوزاد نارس پس از ترخیص باید با ویزیت‌های منظم ادامه پیدا کند. پزشک در این مراجعات مواردی مانند وزن، قد، دور سر، تغذیه، بینایی، شنوایی و رشد حرکتی و شناختی را بررسی می‌کند.

در ارزیابی رشد و تکامل، گاهی از سن اصلاح‌شده (Corrected Age) استفاده می‌شود. این سن با در نظر گرفتن تعداد هفته‌هایی که نوزاد زودتر از موعد متولد شده محاسبه می‌شود و به پزشک کمک می‌کند رشد او را دقیق‌تر ارزیابی کند.

برای مثال، اگر نوزادی در هفته ۳۲ بارداری متولد شده باشد، ۸ هفته زودتر از موعد به دنیا آمده است. بنابراین وقتی سن تقویمی او ۴ ماه است، سن اصلاح‌شده‌اش حدود ۲ ماه خواهد بود.

سن اصلاح‌شده معمولاً در ارزیابی رشد و تکامل تا حدود ۲ سالگی اهمیت دارد.

۷. بررسی بینایی و شنوایی نوزاد نارس

برخی نوزادان نارس به‌ویژه نوزادان بسیار نارس یا کم‌وزن، باید از نظر رتینوپاتی نوزادان نارس (ROP) بررسی شوند. زمان شروع و تعداد معاینات چشم بر اساس سن بارداری، وزن تولد و شرایط بالینی تعیین می‌شود. این بررسی نباید به زمان بروز علائم بینایی موکول شود؛ زیرا بیماری در مراحل ابتدایی ممکن است علامت آشکاری نداشته باشد.

همچنین غربالگری شنوایی باید انجام شود. اگر نتیجه آزمایش اولیه طبیعی نباشد یا نوزاد در گروه پرخطر قرار بگیرد، ممکن است آزمایش‌های تکمیلی و پیگیری شنوایی لازم باشد.

۸. مراقبت از استخوان‌ها و مفاصل نوزاد نارس

نوزادان نارس، به‌خصوص نوزادانی که بسیار زود متولد شده‌اند یا مدت طولانی در بیمارستان بستری بوده‌اند، ممکن است در معرض کاهش مواد معدنی استخوان قرار بگیرند. این وضعیت گاهی با عنوان بیماری متابولیک استخوان نارس‌ها شناخته می‌شود.

برای کاهش خطر آن:

برنامه تغذیه و مکمل‌های تجویزشده را رعایت کنید.
مکمل کلسیم، فسفر یا ویتامین D را بدون نظر پزشک شروع نکنید.
در صورت توصیه پزشک، آزمایش‌های مربوط به وضعیت مواد معدنی و سلامت استخوان را انجام دهید.

برخی نوزادان نیز به دلیل عوامل خطر خاص به بررسی مفصل لگن نیاز دارند؛ اما سونوگرافی لگن برای همه نوزادان نارس به‌صورت یکسان و الزامی توصیه نمی‌شود. پزشک بر اساس معاینه، وضعیت قرارگیری جنین، سابقه خانوادگی و سایر عوامل خطر درباره زمان تصویربرداری تصمیم می‌گیرد.

۹. واکسیناسیون نوزاد نارس

در بیشتر موارد، نوزادان نارس باید واکسن‌ها را بر اساس سن تقویمی و مطابق برنامه معمول واکسیناسیون دریافت کنند؛ یعنی سن از روز تولد محاسبه می‌شود، نه از زمانی که به سن اصلاح‌شده مشخصی برسند.

بااین‌حال، برای برخی واکسن‌ها، به‌ویژه واکسن هپاتیت B در نوزادان با وزن تولد کمتر از ۲۰۰۰ گرم، شرایط خاصی وجود دارد که به وضعیت واکسیناسیون مادر و دستورالعمل کشور بستگی دارد.

واکسن آنفلوآنزا نیز برای نوزادان از سن ۶ ماهگی به بعد قابل استفاده است. اعضای خانواده و مراقبانی که در تماس نزدیک با نوزاد هستند، بهتر است واکسیناسیون توصیه‌شده خود را به‌روز نگه دارند.

برنامه واکسیناسیون نوزاد نارس باید با توجه به شرایط او و دستورالعمل رسمی واکسیناسیون کشور تنظیم شود.

چه زمانی باید نوزاد نارس را فوراً به پزشک رساند؟

نوزاد نارس ممکن است در برابر عفونت و مشکلات تنفسی آسیب‌پذیرتر باشد. در صورت مشاهده هرکدام از نشانه‌های زیر، باید فوراً برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید:

تنفس دشوار، فرورفتگی قفسه سینه یا وقفه تنفسی
کبودی لب‌ها، زبان یا پوست
تب ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر، به‌خصوص در نوزاد زیر سه ماه
کاهش واضح شیر خوردن یا ناتوانی در تغذیه
بی‌حالی غیرمعمول یا دشواری در بیدار کردن نوزاد
کاهش محسوس تعداد پوشک‌های خیس
استفراغ سبزرنگ یا استفراغ مکرر و شدید
تشنج یا حرکات غیرطبیعی تکرارشونده
زردی شدید یا افزایش زردی همراه با بی‌حالی و تغذیه ضعیف

در صورت اختلال تنفس، کبودی، تشنج یا بی‌هوشی، منتظر نوبت ویزیت نمانید و فوراً از خدمات اورژانسی کمک بگیرید.

پرسش‌های متداول درباره مراقبت از نوزاد نارس

آیا همه نوزادان نارس باید در دستگاه انکوباتور نگهداری شوند؟

خیر. انکوباتور برای کمک به حفظ دمای بدن و فراهم کردن شرایط مراقبتی مناسب استفاده می‌شود. نیاز به آن به سن بارداری، وزن و وضعیت عمومی نوزاد بستگی دارد. برخی نوزادان نارس می‌توانند در تخت گرم‌کننده یا شرایط مراقبتی معمول‌تر نگهداری شوند.

نوزاد نارس هر چند ساعت باید شیر بخورد؟

فاصله وعده‌های شیر برای همه نوزادان نارس یکسان نیست. بعضی نوزادان به تغذیه زمان‌بندی‌شده، گاهی هر ۲ تا ۳ ساعت، نیاز دارند؛ اما برنامه دقیق باید بر اساس سن بارداری، توانایی مکیدن، وزن‌گیری و دستور پزشک تعیین شود.

آیا می‌توان نوزاد نارس را در خانه حمام کرد؟

بله، اما زمان شروع و دفعات حمام باید با توجه به وضعیت نوزاد و توصیه تیم درمان تعیین شود. بهتر است از آب ولرم، محیط گرم و زمان کوتاه استفاده کنید و بلافاصله پس از حمام، نوزاد را خشک و گرم نگه دارید.

آیا نوزاد نارس در آینده رشد طبیعی خواهد داشت؟

بسیاری از نوزادان نارس با گذشت زمان رشد مناسبی پیدا می‌کنند؛ اما نتیجه به میزان نارس بودن، وزن تولد، مشکلات پزشکی و کیفیت مراقبت‌های پس از تولد بستگی دارد. پیگیری رشد و تکامل با استفاده از سن اصلاح‌شده می‌تواند به شناسایی زودهنگام مشکلات احتمالی کمک کند.

آیا پدر هم می‌تواند مراقبت کانگورویی را انجام دهد؟

بله. اگر مادر امکان انجام مراقبت کانگورویی را نداشته باشد، پدر یا مراقب اصلی دیگر نیز می‌تواند با آموزش و نظارت تیم درمان، تماس پوست با پوست را انجام دهد.

سخن آخر

مراقبت از نوزاد نارس به توجه بیشتر، صبوری و پیگیری منظم نیاز دارد؛ اما تولد زودتر از موعد به معنی وجود مشکل دائمی یا اختلال قطعی در رشد کودک نیست. مراقبت تخصصی در بیمارستان، تغذیه مناسب، تماس پوست با پوست، رعایت اصول خواب ایمن و پیگیری وضعیت بینایی، شنوایی و تکامل می‌توانند نقش مهمی در سلامت نوزاد داشته باشند.

مهم‌ترین نکته این است که والدین برنامه مراقبتی اختصاصی نوزاد خود را از تیم درمان دریافت کنند و در صورت مشاهده هرگونه علامت غیرطبیعی، ارزیابی پزشکی را به تأخیر نیندازند.

این مطلب جنبه آموزشی دارد و جایگزین معاینه و تشخیص پزشک نیست.