آیا کودک بیمار باید حتماً غذا بخورد؟

خیر. نباید کودک بیمار را به زور غذا داد.

کاهش اشتها در زمان بیماری شایع است و ممکن است کودک برای مدتی کمتر از حالت معمول غذا بخورد. هدف این نیست که کودک در هر وعده مقدار همیشگی غذا را مصرف کند؛ مهم‌تر این است که مایعات کافی دریافت کند و در صورت تحمل، تغذیه مناسب سن خود را ادامه دهد.

اگر بیماری طولانی شود یا کودک برای مدت قابل‌توجهی تقریباً چیزی نخورد و ننوشد، باید با پزشک مشورت شود.

غذا دادن به کودک بیمار

مهم‌ترین اولویت در بیماری کودک چیست؟

اولویت به نوع بیماری بستگی دارد، اما در بسیاری از بیماری‌های حاد، به‌خصوص بیماری‌هایی که با تب، استفراغ یا اسهال همراه هستند، جلوگیری از کم‌آبی اهمیت زیادی دارد.

والدین باید مایعات مناسب سن کودک را به مقدارهای کم و در دفعات بیشتر پیشنهاد کنند.

اگر کودک شیرخوار است، شیردهی باید ادامه پیدا کند و ممکن است لازم باشد دفعات شیردهی بیشتر شود. شیر مادر علاوه بر مواد مغذی، مایعات مورد نیاز نوزاد را نیز تأمین می‌کند.

در کودکان مبتلا به اسهال، ادامه تغذیه و جبران آب و املاح از دست‌رفته اهمیت ویژه‌ای دارد.

برای کودک بیمار چه غذاهایی مناسب است؟

یک غذای خاص برای تمام بیماری‌ها وجود ندارد. انتخاب غذا به سن کودک، نوع بیماری، علائم و غذاهایی که کودک معمولاً تحمل می‌کند بستگی دارد.

اگر کودک تمایل به خوردن دارد، می‌توان غذاهای معمول و مناسب سن او را در مقدارهای کمتر ارائه کرد.

برای مثال:

سوپ یا غذای نرم و خانگی
برنج یا سایر غلات مناسب سن کودک
سیب‌زمینی و سایر سبزیجات پخته
تخم‌مرغ، گوشت، مرغ یا حبوبات متناسب با سن کودک
ماست در کودکانی که قبلاً آن را مصرف می‌کرده‌اند و مشکلی با آن ندارند
میوه‌های نرم و مناسب سن کودک
غذاهای مورد علاقه کودک که از نظر تغذیه‌ای مناسب هستند

لازم نیست رژیم غذایی کودک فقط به سوپ، آبمیوه یا غذاهای بسیار رقیق محدود شود.

غذا دادن به کودک بیمار باید چگونه باشد؟

۱. مقدار کم و دفعات بیشتر

اگر کودک اشتهای زیادی ندارد، می‌توان به جای یک وعده بزرگ، مقدار کمی غذا را در دفعات بیشتری پیشنهاد کرد.

این روش ممکن است برای کودکی که زود خسته می‌شود یا هنگام بیماری اشتهای کمی دارد، قابل‌تحمل‌تر باشد.

۲. کودک را مجبور به خوردن نکنید

اگر کودک غذا را نمی‌خواهد، اصرار و اجبار روش مناسبی نیست.

غذا را با آرامش پیشنهاد کنید و اگر کودک نپذیرفت، بعداً دوباره امتحان کنید.

تغذیه پاسخگو یعنی والدین غذا و محیط مناسب را فراهم کنند و به نشانه‌های گرسنگی و سیری کودک توجه داشته باشند. کودک باید برای خوردن تشویق شود، اما مجبور به غذا خوردن نشود.

۳. از غذاهای مورد علاقه کودک استفاده کنید

اگر کودک در دوران بیماری فقط به چند غذای ساده علاقه دارد، می‌توان در صورت مناسب بودن آنها برای سن و شرایط کودک، همان غذاها را پیشنهاد کرد.

هدف در دوران بیماری این نیست که کودک حتماً غذاهای جدید را امتحان کند؛ مهم این است که غذاهای مناسب را تا حدی که تحمل می‌کند دریافت کند.

۴. محیط آرامی برای غذا خوردن فراهم کنید

کودک را در وضعیت مناسب و ایمن بنشانید و اجازه دهید با آرامش غذا بخورد.

بهتر است غذا خوردن به تجربه‌ای همراه با فشار، تهدید یا اجبار تبدیل نشود.

کودک بیمار چقدر باید مایعات بنوشد؟

مقدار مایعات مورد نیاز کودک به سن، وزن، نوع بیماری و میزان از دست دادن مایعات بستگی دارد؛ بنابراین نمی‌توان یک مقدار ثابت برای همه کودکان تعیین کرد.

در صورت تب، استفراغ یا اسهال، ممکن است نیاز کودک به مایعات افزایش پیدا کند.

برای کودکانی که قادر به نوشیدن هستند، ارائه مایعات در جرعه‌های کوچک و مکرر می‌تواند راحت‌تر باشد.

اگر کودک به دلیل بیماری نمی‌تواند مایعات کافی بنوشد، استفراغ مکرر دارد یا علائم کم‌آبی دارد، باید توسط پزشک ارزیابی شود.

اگر کودک اسهال دارد، چه غذایی به او بدهیم؟

در اسهال، نباید غذا را به‌طور کامل قطع کرد.

توصیه می‌شود تغذیه کودک در دوران اسهال ادامه پیدا کند و شیر مادر نیز قطع نشود.

غذا باید متناسب با سن کودک و تا حد امکان مغذی باشد. اگر کودک غذا را قبول می‌کند، می‌توان غذاهای معمول و قابل‌تحمل او را در مقدارهای مناسب ارائه کرد.

همچنین در صورت کم‌آبی یا خطر کم‌آبی، جبران آب و املاح از دست‌رفته اهمیت زیادی دارد.

محلول ORS چه زمانی اهمیت دارد؟

اگر کودک دچار اسهال شده باشد، محلول خوراکی جبران آب و املاح یا ORS یکی از روش‌های اصلی پیشگیری و درمان کم‌آبی است.

ORS با جایگزین کردن آب و املاحی که در اثر اسهال از دست می‌روند، به جلوگیری از کم‌آبی کمک می‌کند.

اگر کودک هنگام نوشیدن ORS استفراغ کرد، می‌توان پس از مدت کوتاهی دادن آن را با مقدارهای کمتر و سرعت آهسته‌تر از سر گرفت.

اگر استفراغ مکرر باشد یا کودک نتواند مایعات را دریافت و نگه دارد، باید از پزشک کمک گرفت.

آیا آبمیوه برای کودک بیمار مناسب است؟

آبمیوه انتخاب مناسبی برای جایگزینی آب و املاح از دست‌رفته در اسهال نیست.

در صورت نیاز به جبران آب و املاح، ORS انتخاب مناسب‌تری است.

برای کودکی که غذای جامد مصرف می‌کند، بهتر است به جای تکیه بر آبمیوه، میوه کامل و غذاهای متنوع و متناسب با سن او ارائه شود.

نوشیدنی‌های بسیار شیرین نیز نباید به‌عنوان جایگزین ORS در درمان کم‌آبی استفاده شوند.

آب دادن به کودک بیمار

اگر کودک استفراغ می‌کند، چگونه به او مایعات بدهیم؟

وقتی کودک استفراغ دارد، دادن مقدار زیادی مایع در یک نوبت ممکن است استفراغ را بیشتر کند.

در صورتی که کودک می‌تواند بنوشد، مایعات را در مقدارهای کم و با فاصله‌های کوتاه پیشنهاد کنید.

اگر کودک استفراغ کرد، می‌توان پس از یک وقفه کوتاه، دادن مایعات را با مقدار کمتر و سرعت آهسته‌تر ادامه داد.

اگر کودک هر بار با نوشیدن مایعات استفراغ می‌کند، نمی‌تواند مایعات را نگه دارد یا علائم کم‌آبی دارد، نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.

آیا شیر مادر در دوران بیماری باید قطع شود؟

خیر.

در شیرخوارانی که با شیر مادر تغذیه می‌شوند، شیردهی باید ادامه پیدا کند و در صورت نیاز می‌توان دفعات آن را بیشتر کرد.

شیر مادر هم مایعات و هم مواد مغذی مورد نیاز شیرخوار را فراهم می‌کند و ادامه شیردهی در دوران بیماری اهمیت دارد.

اگر نوزاد یا شیرخوار به دلیل بیماری نمی‌تواند به‌خوبی شیر بخورد، باید با پزشک یا متخصص تغذیه و شیردهی مشورت شود.

آیا کودک بیمار باید فقط غذاهای «سبک» بخورد؟

نه لزوماً.

اصطلاح «غذای سبک» تعریف پزشکی دقیقی ندارد و نیاز غذایی کودک به نوع بیماری بستگی دارد.

اگر کودک بتواند غذاهای معمول خود را تحمل کند، معمولاً لازم نیست رژیم غذایی او بدون دلیل به غذاهای بسیار محدود یا آبکی تبدیل شود.

غذاهای مغذی و متناسب با سن کودک می‌توانند در دوران بیماری نیز ادامه پیدا کنند. در اسهال نیز ادامه تغذیه و دریافت غذاهای مغذی اهمیت دارد.

آیا باید غذاهای چرب یا لبنیات را در هر بیماری حذف کرد؟

خیر.

حذف یک گروه غذایی فقط به دلیل بیمار بودن کودک توصیه عمومی ندارد.

نوع بیماری اهمیت دارد و در بعضی شرایط گوارشی ممکن است پزشک توصیه‌های غذایی خاصی ارائه کند. با این حال، نباید بدون دلیل پزشکی شیر، لبنیات یا سایر گروه‌های غذایی را از رژیم کودک حذف کرد.

آیا می‌توان به کودک بیمار با سرنگ غذا داد؟

دادن غذا یا مایعات با سرنگ به کودک بدون توصیه متخصص می‌تواند خطر خفگی یا ورود غذا و مایع به راه هوایی را افزایش دهد.

اگر کودک به اندازه‌ای ضعیف است که نمی‌تواند به‌طور ایمن غذا یا مایعات را از راه دهان دریافت کند، به جای استفاده از روش‌های خانگی باید توسط پزشک ارزیابی شود.

هنگام غذا دادن به کودک بیمار چه کارهایی را نباید انجام دهیم؟

چند نکته مهم را در نظر داشته باشید:

کودک را مجبور به غذا خوردن نکنید.
به دلیل بیماری، غذا را به‌طور کامل قطع نکنید.
آبمیوه را جایگزین ORS در اسهال نکنید.
بدون توصیه پزشک، رژیم غذایی بسیار محدود برای کودک ایجاد نکنید.
برای غذا دادن از روش‌هایی که خطر خفگی دارند استفاده نکنید.
هنگام غذا خوردن، کودک را در وضعیت ایمن و مناسب قرار دهید.
اگر کودک نمی‌تواند مایعات را بنوشد، فقط با روش‌های خانگی ادامه ندهید و برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید.

نشانه‌های کم‌آبی در کودک چیست؟

کم‌آبی یکی از مهم‌ترین عوارض برخی بیماری‌های کودکان، به‌خصوص اسهال و استفراغ، است.

علائم کم‌آبی ممکن است شامل موارد زیر باشند:

کاهش واضح ادرار یا کاهش تعداد پوشک‌های خیس
خشکی دهان و زبان
گریه بدون اشک
تشنگی شدید
فرورفتگی چشم‌ها
خواب‌آلودگی یا بی‌حالی غیرمعمول
ناتوانی در نوشیدن یا شیر خوردن

در موارد شدید، کم‌آبی ممکن است به درمان پزشکی و دریافت مایعات وریدی نیاز داشته باشد.

چه زمانی باید کودک بیمار را به پزشک نشان داد؟

اگر کودک یکی از شرایط زیر را دارد، بهتر است سریع‌تر با پزشک یا مرکز درمانی مشورت شود:

نمی‌تواند مایعات کافی بنوشد.
به‌طور مکرر استفراغ می‌کند.
علائم کم‌آبی دارد.
بسیار خواب‌آلود، بی‌حال یا غیرعادی است.
تنفس دشوار دارد.
خون در مدفوع یا استفراغ دیده می‌شود.
اسهال شدید یا مداوم دارد.
به‌طور قابل‌توجهی غذا و مایعات را رد می‌کند.
وضعیت عمومی او رو به بدتر شدن است.
کودک شیرخوار کم‌سن است و والدین درباره تغذیه یا وضعیت عمومی او نگرانی دارند.

در نوزادان و کودکان کم‌سن، به دلیل احتمال پیشرفت سریع‌تر کم‌آبی، در صورت نگرانی درباره وضعیت عمومی یا تغذیه بهتر است ارزیابی پزشکی به تأخیر نیفتد.

چند ایده غذایی برای کودک بیمار

در صورتی که کودک اشتها دارد و غذا را تحمل می‌کند، می‌توان از غذاهای ساده و مغذی متناسب با سن او استفاده کرد، مانند:

سوپ خانگی با سبزیجات و منبع پروتئین
برنج یا غذای نرم مورد علاقه کودک
سیب‌زمینی یا سایر سبزیجات پخته
تخم‌مرغ
مرغ یا گوشت نرم و خردشده
ماست، در صورتی که کودک قبلاً آن را مصرف می‌کرده و منع پزشکی ندارد
موز یا سایر میوه‌های نرم
نان و پنیر در کودکی که از قبل این مواد غذایی را در رژیم خود داشته است

لازم نیست همه این غذاها در یک وعده داده شوند. بهتر است کودک هر مقدار را که می‌تواند و بدون اجبار مصرف کند.

آیا می‌توان کودک بیمار را جلوی تلویزیون غذا داد؟

بهتر است غذا خوردن در محیطی آرام و بدون فشار انجام شود.

در دوران بیماری ممکن است والدین برای آرام کردن کودک انعطاف بیشتری نشان دهند، اما نباید تماشای تلویزیون را به ابزاری برای وادار کردن کودک به خوردن تبدیل کرد.

هدف این است که کودک به نشانه‌های گرسنگی و سیری خود توجه کند و غذا خوردن به تجربه‌ای همراه با اجبار تبدیل نشود.

سوالات متداول درباره غذا دادن به کودک بیمار

اگر کودک بیمار غذا نمی‌خورد، باید نگران شویم؟

کاهش اشتها در بسیاری از بیماری‌های حاد طبیعی است. اگر کودک مایعات کافی دریافت می‌کند و وضعیت عمومی او مناسب است، معمولاً می‌توان غذا را در مقدارهای کم و بدون اجبار پیشنهاد کرد.

اگر کودک تقریباً چیزی نمی‌خورد یا نمی‌نوشد، بی‌حال است یا علائم کم‌آبی دارد، باید با پزشک مشورت شود.

مهم‌تر است کودک غذا بخورد یا مایعات بنوشد؟

در بسیاری از بیماری‌های حاد، به‌خصوص زمانی که تب، اسهال یا استفراغ وجود دارد، جلوگیری از کم‌آبی اهمیت ویژه‌ای دارد. با این حال، تغذیه نیز نباید بدون دلیل قطع شود.

آیا هنگام اسهال باید غذا را قطع کرد؟

خیر. تغذیه باید ادامه پیدا کند و شیر مادر نیز قطع نشود. در صورت اسهال، جبران آب و املاح از دست‌رفته با ORS اهمیت زیادی دارد.

آیا آبمیوه برای درمان کم‌آبی مناسب است؟

خیر. در صورت نیاز به جبران آب و املاح ناشی از اسهال، ORS گزینه استاندارد است و آبمیوه نباید جایگزین آن شود.

اگر کودک استفراغ کند، چه کار کنیم؟

مایعات را در مقدارهای کم‌تر و با فاصله‌های کوتاه‌تر پیشنهاد کنید. اگر کودک نمی‌تواند مایعات را نگه دارد، استفراغ مکرر دارد یا علائم کم‌آبی ایجاد شده است، باید ارزیابی پزشکی شود.

آیا باید کودک را مجبور کنیم غذایش را تمام کند؟

خیر. کودک بیمار ممکن است اشتهای کمتری داشته باشد. غذا را به مقدار کم پیشنهاد کنید و به نشانه‌های گرسنگی و سیری او توجه داشته باشید.

جمع‌بندی

بیماری می‌تواند اشتهای کودک را برای مدتی کاهش دهد و این موضوع همیشه نشانه خطر نیست. مهم‌ترین کار والدین این است که کودک را مجبور به غذا خوردن نکنند، مایعات کافی را در اختیار او قرار دهند و در صورت امکان تغذیه معمول و متناسب با سن کودک را ادامه دهند.

در شیرخواران، شیردهی باید ادامه پیدا کند. در کودکان مبتلا به اسهال، جبران آب و املاح با ORS و ادامه تغذیه اهمیت ویژه‌ای دارد.

اگر کودک مایعات نمی‌خورد، استفراغ مکرر دارد، ادرارش کم شده، بی‌حال است یا نشانه‌های کم‌آبی دارد، نباید فقط با تغییر غذا در خانه منتظر بهبود ماند و لازم است توسط پزشک ارزیابی شود.