راهنمای جامع ذخیره خون بند ناف نوزاد؛ مزایا، هزینه ها و مراحل اقدام

خلاصه مطلب:

تولد نوزاد تنها فرصت طلایی برای جمع آوری منبعی ارزشمند از سلول های بنیادی است که در شرایط عادی به عنوان بافت مازاد بیمارستانی امحا می شود. تصمیم گیری برای ذخیره سازی این سلول ها نیازمند آگاهی دقیق از مراحل کار، هزینه های نگهداری، میزان تاثیر در درمان بیماری ها و شیوه نمونه گیری است. توجه به اصول سلامتی از مراقبت های هفته به هفته بارداری تا آمادگی برای زایمان، به خانواده ها کمک می کند تصمیمات آگاهانه تری اتخاذ کنند. در این مقاله تمام ابعاد این اقدام پزشکی به شکل کامل شرح داده شده است.

بانک خون بند ناف و مخازن نگهداری سلول های بنیادی با نیتروژن مایع

خون بند ناف چیست و چرا اهمیت پزشکی دارد؟

خون بند ناف همان خونی است که پس از قطع طناب نافی در جفت باقی می ماند. این مایع حیاتی منبع غنی از سلول های بنیادی خونساز است. این سلول ها وظیفه ساخت و بازسازی عناصر دفاعی بدن، گلبول های قرمز و پلاکت ها را بر عهده دارند. برخلاف استخراج سلول از مغز استخوان که فرایندی سخت و دردناک است، استحصال سلول های بنیادی بند ناف بدون هیچ گونه جراحی انجام می شود. سلامت مادر و جنین در طول بارداری زمینه ساز کیفیت مطلوب این نمونه است و پیگیری تغذیه صحیح در بارداری نقش غیرقابل انکاری در این دوره ایفا می کند.

چه بیماری هایی با سلول های بنیادی بند ناف درمان می شوند؟

سلول های استخراج شده از بند ناف در حال حاضر در درمان بیش از هشتاد اختلال ژنتیکی و بدخیمی خونی مورد تایید مجامع پزشکی قرار گرفته اند:

بیماری های بدخیم خونی از جمله سرطان های خون کودکان و لنفوم
اختلالات ساختاری خون نظیر تالاسمی ماژور و کم خونی داسی شکل
نقایص سیستم دفاعی و بیماری های خودایمنی وراثتی
بیماری های نقص ذخیره متابولیک سلولی
درمان های تحت کارآزمایی بالینی نظیر فلج مغزی و اختلال طیف اوتیسم

کاربرد نمونه برای نوزاد و بستگان درجه یک

احتمال استفاده بالینی از نمونه به تطابق ژنتیکی بستگی دارد:

برای خود نوزاد: تطابق بافتی کامل وجود دارد، هرچند در نارسایی های وابسته به ژن خود کودک، پزشک ترجیح می دهد از نمونه فرد اهدا کننده استفاده کند.
برای خواهر و برادر: احتمال انطباق بافتی نزدیک به بیست و پنج درصد است که بهترین گزینه پس از دوقلوهای همسان به شمار می رود.
برای پدر و مادر: به دلیل ماهیت توارث ژنتیکی، احتمال تطابق کامل پایین تر است اما روش های درمانی جدید امکان پیوند نمونه های نیمه منطبق را هم فراهم کرده اند.

تفاوت بانک اختصاصی و بانک عمومی

بانک های نگهداری سلول های بنیادی به دو دسته تقسیم می شوند:

بانک اختصاصی: نمونه منحصرا برای نوزاد و خانواده او ذخیره می شود. استفاده از آن منوط به رضایت قطعی والدین است. این خدمت شامل پرداخت هزینه اولیه و حق شارژ سالانه است.
بانک عمومی: نمونه اهدایی بوده و والدین مالکیت آن را واگذار می کنند. هزینه ای از خانواده دریافت نمی شود اما نمونه در اختیار هر بیماری در سطح کشور که تطابق ژنتیکی داشته باشد قرار می گیرد.

مراکز ذخیره سازی خون بند ناف در ایران

در ایران دو مجموعه اصلی خدمات جمع آوری و نگهداری سلول های بنیادی خون بند ناف را ارائه می کنند:

شرکت فناوری بن یاخته های رویان: بزرگ ترین شبکه بانک سلول های بنیادی در کشور با دفاتر نمایندگی در تمام استان ها. این مرکز خدمات ذخیره سازی در بانک اختصاصی و بانک عمومی را پوشش می دهد. برای دریافت اطلاعات دقیق، استعلام تعرفه ها و ثبت نام آنلاین می توانید به سایت رسمی بانک خون بند ناف رویان مراجعه نمایید.
سازمان انتقال خون ایران: این نهاد دولتی تمرکز اصلی خود را بر بانک عمومی و اهدایی قرار داده است. نمونه ها پس از آزمایش های اولیه در بیمارستان های معین اخذ و برای اهداف پیوند ملی نگهداری می شوند. اطلاعات مربوطه از طریق وب سایت رسمی سازمان انتقال خون ایران در دسترس است.

مراحل و زمان ثبت نام

زمان بندی دقیق جهت جلوگیری از اتلاف فرصت زایمان اهمیت حیاتی دارد:

زمان مناسب: شروع هفته سی و چهارم بارداری تا پایان هفته سی و ششم بهترین بازه زمانی اقدام است. آماده کردن چک لیست لوازم بیمارستان نوزاد همراه با کیت آزمایشگاهی از سردرگمی روز تولد جلوگیری می کند.
احراز شرایط پزشکی: مادر از نظر فقدان بیماری های عفونی منتقله از راه خون مانند هپاتیت و ایدز ارزیابی می شود.
دریافت کیت: پس از تنظیم قرارداد، جعبه استریل نمونه گیری تحویل متقاضی می شود تا در زمان بستری به همراه داشته باشد.
هماهنگی حضور کارشناس: با بروز نشانه های زایمان یا مشخص شدن وقت جراحی، هماهنگی اعزام خونگیر به زایشگاه انجام می شود. آگاهی از علائم شروع زایمان طبیعی به تماس به موقع با کارشناس کمک می کند.

ایمنی نمونه گیری در زایمان طبیعی و سزارین

فرایند جمع آوری خون بند ناف کاملا ایمن و بدون درد است:

این فرایند صرفا پس از خروج کامل نوزاد و بستن کلمپ بند ناف آغاز می شود.
هیچ گونه اقدام تهاجمی برای بدن نوزاد یا مادر صورت نمی گیرد و فقط خون باقی مانده در بند ناف جدا شده و جفت کشیده می شود.
زمان جمع آوری پنج دقیقه به طول می انجامد و هیچ تداخلی با تماس اولیه پوست به پوست مادر و فرزند ندارد.
نمونه دریافت شده در شرایط دمایی استاندارد قرار گرفته و به آزمایشگاه تخصصی ارجاع داده می شود. همچنین اطلاع از اصول مراقبت های بعد از زایمان به طی شدن راحت تر این فرایند یاری می رساند.

دلایل احتمالی رد نمونه در آزمایشگاه

در شرایط خاص ممکن است نمونه استخراج شده قابلیت فریز و نگهداری بلندمدت را نداشته باشد:

حجم ناکافی خون: حداقل حجم استاندارد برای پردازش سلولی حدود شصت تا هشتاد میلی لیتر است. در صورت کمتر بودن حجم خون، تعداد سلول زنده به حد نصاب درمانی نمی رسد.
ایجاد لخته خون در مسیر انتقال به آزمایشگاه
مثبت شدن آزمایش های عفونی و آلودگی های باکتریایی جفت
در صورت رد نمونه به دلیل نقص کیفی، مبالغ مربوط به نگهداری کسر نشده و بر اساس ضوابط قرارداد به متقاضی عودت داده می شود.

پرسش های متداول درباره ذخیره خون بندناف نوزاد

آیا تاخیر در بریدن بندناف مانع از ذخیره سازی خون بندناف می شود؟

تاخیر کوتاه مدت در قطع بندناف به مدت سی تا شصت ثانیه طبق پروتکل های استاندارد جهانی مانعی برای جمع آوری حجم کافی خون ایجاد نمی کند. با این حال اگر زمان انتظار بیش از اندازه طولانی شود، ممکن است حجم خون باقی مانده در جفت برای جداسازی تعداد استاندارد سلول بنیادی کاهش یابد.

آیا خونگیری بندناف برای نوزاد یا مادر دردناک است یا خطری ایجاد می کند؟

این فرایند کاملا بدون درد و بی خطر است زیرا پس از خروج کامل نوزاد، قطع بندناف و جدا شدن اتصال زیستی با مادر انجام می شود. در این مرحله هیچ سوزنی به بدن مادر یا کودک وارد نمی شود و عملیات صرفا روی جفت و بخش جدا شده بندناف صورت می گیرد.

اگر حجم خون در روز زایمان کافی نباشد چه اتفاقی برای هزینه های پرداختی می افتد؟

چنانچه حجم خون کمتر از شصت میلی لیتر باشد یا نمونه به دلایل فنی نظیر ایجاد لخته یا آلودگی قابلیت ذخیره سازی پیدا نکند، فرایند متوقف می شود. در این حالت بخش عمده مبالغ پرداختی به جز هزینه های مربوط به کیت مصرفی و آزمایش های غربالگری اولیه به حساب خانواده بازگردانده می شود.

سلول های بنیادی فریز شده تا چند سال در تانک های مخصوص سالم می مانند؟

بر اساس استانداردها و داده های بالینی موجود، سلول های بنیادی نگهداری شده در دمای منفی صد و نود و شش درجه سانتی گراد نیتروژن مایع، از نظر زیستی دچار فساد نمی شوند و حداقل به مدت بیست تا بیست و پنج سال زنده و کارآمد باقی خواهند ماند.

اگر قرارداد سالانه تمدید نشود چه بر سر نمونه خون می آید؟

در صورت عدم واریز شارژ سالانه، مراکز ذخیره سازی پس از ارسال چند مرحله اخطار قانونی و پایان مهلت قرارداد، مالکیت اختصاصی نمونه را لغو می کنند. پس از آن نمونه بر اساس رضایت اولیه والدین یا به بانک عمومی انتقال می یابد یا به عنوان نمونه تحقیقاتی در پروژه های پزشکی مصرف می شود.

آیا امکان استفاده از خون بندناف نوزاد برای درمان فلج مغزی یا اوتیسم وجود دارد؟

در حال حاضر استفاده از سلول های بنیادی برای بیماری هایی مانند فلج مغزی یا اوتیسم در مراحل کارآزمایی بالینی قرار دارد و هنوز به عنوان درمان قطعی و استاندارد ثبت نشده است. پژوهش ها تا این مرحله دستاوردهای مثبتی نشان داده اند اما تایید نهایی منوط به تکمیل مراحل تحقیقاتی است.

جمع بندی

ذخیره خون بند ناف نوزاد به عنوان یک تدبیر پزشکی دوراندیشانه قلمداد می شود. اگر در خانواده سابقه اختلالات ژنتیکی، ناهنجاری های مزمن خونی یا سرطان های مرتبط وجود دارد، ثبت نام در بانک های اختصاصی تصمیمی استراتژیک است. همچنین برای کسانی که قصد تقبل هزینه های سالانه را ندارند، اهدا به بانک عمومی فرصتی بی نظیر برای درمان سایر بیماران فراهم می سازد.