تفاوت استامینوفن و ایبوپروفن برای تب کودکان؛ کدام بهتر است؟

بررسی و تأیید پزشکی: دکتراحمدشاه فرهت

تخصص: فوق‌تخصص نوزادان

تاریخ آخرین بررسی پزشکی: ۱۶ آبان ۱۴۰۵ (۷ نوامبر ۲۰۲۶)

خلاصه مطلب:

استامینوفن و ایبوپروفن دو داروی پرکاربرد برای کاهش تب و تسکین درد در کودکان هستند؛ اما از نظر مکانیسم اثر، موارد احتیاط و عوارض جانبی با یکدیگر تفاوت دارند. استامینوفن بیشتر برای کاهش تب و درد استفاده می‌شود، درحالی‌که ایبوپروفن علاوه بر اثر ضدتب و ضد درد، خاصیت ضدالتهابی نیز دارد. انتخاب بین این دو دارو به سن، وزن، وضعیت آب بدن، بیماری‌های زمینه‌ای و شرایط کودک بستگی دارد. در این مقاله تفاوت استامینوفن و ایبوپروفن، نحوه انتخاب داروی مناسب، اصول تعیین دوز و نکات ایمنی مصرف آن‌ها را بررسی می‌کنیم.

تفاوت استامینوفن و ایبوپروفن چیست؟

استامینوفن و ایبوپروفن هر دو به کاهش تب و درد کمک می‌کنند، اما از مسیرهای متفاوتی در بدن اثر می‌گذارند.

استامینوفن که با نام پاراستامول نیز شناخته می‌شود، عمدتاً روی سیستم عصبی مرکزی اثر می‌گذارد و با تأثیر بر مرکز تنظیم دمای بدن در مغز، به کاهش تب کمک می‌کند. این دارو اثر ضدالتهابی قابل‌توجهی ندارد.

ایبوپروفن از گروه داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (NSAIDs) است. این دارو با مهار آنزیم‌های سیکلواکسیژناز و کاهش تولید پروستاگلاندین‌ها، به کاهش درد، التهاب و تب کمک می‌کند.

بنابراین تفاوت اصلی این دو دارو در خاصیت ضدالتهابی ایبوپروفن و تفاوت در موارد احتیاط و عوارض احتمالی آن‌هاست.

مقایسه استامینوفن و ایبوپروفن در کودکان

برای انتخاب داروی مناسب، بهتر است تفاوت‌های این دو دارو را از نظر اثرگذاری، ایمنی و شرایط مصرف بشناسید.

هیچ‌کدام از این دو دارو برای تمام کودکان بهترین انتخاب نیستند. وضعیت عمومی کودک و عوامل خطر باید در انتخاب دارو در نظر گرفته شوند.

کدام دارو برای تب کودک بهتر است؟

در بیشتر کودکان، اگر تب باعث بی‌قراری، درد یا ناراحتی شود، می‌توان با توجه به شرایط کودک از استامینوفن یا ایبوپروفن استفاده کرد.

چه زمانی استامینوفن انتخاب مناسبی است؟

استامینوفن می‌تواند در شرایط زیر انتخاب مناسبی باشد:

• کودک تب دارد و به دلیل تب یا درد بی‌قرار است.

• کودک نمی‌تواند ایبوپروفن مصرف کند.

• کودک سابقه حساسیت یا عارضه ناشی از داروهای ضدالتهابی دارد.

• کودک دچار کم‌آبی است و پزشک مصرف ایبوپروفن را مناسب نمی‌داند.

البته در کودکان مبتلا به بیماری کبدی یا هنگام مصرف هم‌زمان داروهای حاوی استامینوفن، باید احتیاط بیشتری داشت.

چه زمانی ایبوپروفن انتخاب مناسبی است؟

ایبوپروفن علاوه بر کاهش تب، در کاهش دردهای همراه با التهاب نیز مؤثر است. برای مثال:

• درد و التهاب ناشی از برخی عفونت‌های گوش

• درد دندان همراه با التهاب

• دردهای عضلانی

• درد و ناراحتی پس از برخی واکسیناسیون‌ها، در صورت توصیه پزشک

بااین‌حال، اگر کودک استفراغ یا اسهال دارد، مایعات کافی نمی‌نوشد یا علائم کم‌آبی نشان می‌دهد، ایبوپروفن انتخاب مناسبی نیست.

دوز استامینوفن و ایبوپروفن در کودکان چگونه تعیین می‌شود؟

مقدار مصرف هر دو دارو باید بر اساس وزن کودک و غلظت فرآورده دارویی محاسبه شود. استفاده از یک مقدار ثابت برای تمام کودکان می‌تواند باعث مصرف کمتر یا بیشتر از حد مجاز شود.

دوز استامینوفن کودکان

دوز معمول استامینوفن در کودکان حدود ۱۰ تا ۱۵ میلی‌گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در هر نوبت است. فاصله مصرف معمولاً ۴ تا ۶ ساعت است.

تعداد دفعات مصرف و حداکثر مقدار مجاز روزانه باید مطابق دستور پزشک و بروشور فرآورده باشد.

دوز ایبوپروفن کودکان

دوز معمول ایبوپروفن در کودکان حدود ۵ تا ۱۰ میلی‌گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در هر نوبت است. فاصله مصرف معمولاً ۶ تا ۸ ساعت است.

مقدار و تعداد دفعات مصرف به سن، وزن، غلظت شربت و دستورالعمل محصول بستگی دارد.

نکته مهم: قبل از مصرف شربت، غلظت دارو را بررسی کنید. برای مثال، دو شربت با حجم یکسان ممکن است مقدار متفاوتی ماده مؤثره داشته باشند. برای اندازه‌گیری از سرنگ مدرج دارویی استفاده کنید، نه قاشق معمولی آشپزخانه.

چه کودکانی نباید ایبوپروفن مصرف کنند؟

اگرچه ایبوپروفن برای بسیاری از کودکان قابل استفاده است، در بعضی شرایط ممکن است خطر عوارض آن افزایش یابد.

در شرایط زیر باید از مصرف خودسرانه ایبوپروفن خودداری کرد:

• کم‌آبی بدن به دلیل اسهال، استفراغ یا کم نوشیدن مایعات

• بیماری کلیوی

• سابقه زخم معده یا خونریزی گوارشی

• حساسیت به ایبوپروفن یا سایر داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی

• آبله‌مرغان

• برخی موارد آسم، به‌خصوص در صورت سابقه واکنش به داروهای ضدالتهابی

همچنین محدودیت سنی مصرف ایبوپروفن به کشور و فرآورده دارویی بستگی دارد. در بسیاری از دستورالعمل‌ها مصرف آن برای نوزادان زیر سه ماه یا با وزن کمتر از پنج کیلوگرم توصیه نمی‌شود و برخی فرآورده‌ها محدودیت شش‌ماهگی دارند. برای نوزادان کم‌سن باید حتماً نظر پزشک گرفته شود.

عوارض استامینوفن و ایبوپروفن در کودکان

هر دو دارو در صورت مصرف صحیح معمولاً قابل تحمل هستند، اما مصرف نادرست یا بیش‌ازحد می‌تواند عوارض جدی ایجاد کند.

عوارض احتمالی استامینوفن

• تهوع و ناراحتی گوارشی

• واکنش‌های حساسیتی و بثورات پوستی در موارد نادر

• آسیب شدید کبدی در صورت مصرف بیش‌ازحد

یکی از مهم‌ترین خطرات استامینوفن، مصرف ناخواسته مقدار اضافی آن است. بعضی از داروهای سرماخوردگی کودکان نیز حاوی استامینوفن هستند و مصرف هم‌زمان آن‌ها می‌تواند باعث دریافت بیش‌ازحد دارو شود.

عوارض احتمالی ایبوپروفن

• درد یا ناراحتی معده

• تهوع و استفراغ

• تحریک مخاط دستگاه گوارش

• خونریزی گوارشی در موارد نادر

• اختلال عملکرد کلیه، به‌خصوص در کودکان دچار کم‌آبی

• واکنش‌های حساسیتی

برای کاهش خطر عوارض، دارو باید با مقدار مناسب و در شرایط مجاز مصرف شود.

آیا می‌توان استامینوفن و ایبوپروفن را هم‌زمان به کودک داد؟

به‌طور معمول، مصرف هم‌زمان استامینوفن و ایبوپروفن برای کاهش تب توصیه نمی‌شود.

اگر کودک پس از مصرف یکی از این داروها همچنان ناراحت است یا ناراحتی او پیش از نوبت بعدی دارو برمی‌گردد، ممکن است پزشک تغییر دارو یا در شرایط خاص مصرف متناوب آن‌ها را توصیه کند.

مصرف متناوب به معنی دادن یک دارو و سپس داروی دیگر با فاصله زمانی مشخص است. این روش باید فقط با دستور پزشک انجام شود؛ زیرا احتمال اشتباه در محاسبه دوز، رعایت نکردن فاصله مصرف و مسمومیت دارویی را افزایش می‌دهد.

اگر پزشک مصرف متناوب را توصیه کرد، زمان و مقدار هر دارو را یادداشت کنید.

هنگام تب کودک چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

همه تب‌ها به درمان دارویی نیاز ندارند؛ اما بعضی نشانه‌ها می‌توانند نشان‌دهنده بیماری جدی باشند.

در شرایط زیر کودک باید توسط پزشک ارزیابی شود:

• نوزاد زیر سه ماه با دمای ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بیشتر

• بی‌حالی شدید یا دشواری در بیدار کردن کودک

• تنفس دشوار یا غیرطبیعی

• تشنج

• سفتی گردن

• بثورات پوستی که با فشار دادن محو نمی‌شوند

• علائم کم‌آبی مانند کاهش ادرار، خشکی دهان و نبود اشک هنگام گریه

• ادامه تب یا بدتر شدن وضعیت عمومی کودک

اگر کودک دچار اختلال هوشیاری، مشکلات تنفسی شدید یا تشنج طولانی شده است، باید فوراً کمک پزشکی دریافت کنید.

چگونه در خانه از کودک تب‌دار مراقبت کنیم؟

در کنار استفاده صحیح از دارو، مراقبت‌های خانگی می‌توانند به بهتر شدن حال کودک کمک کنند:

• به کودک مایعات کافی بدهید.

• در صورت شیرخوار بودن، شیردهی را ادامه دهید.

• لباس راحت و متناسب با دمای محیط به کودک بپوشانید.

• کودک را با لباس یا پتوهای زیاد نپوشانید.

• وضعیت عمومی، میزان ادرار و هوشیاری او را بررسی کنید.

• برای پایین آوردن تب از آب سرد، الکل یا پاشویه با آب سرد استفاده نکنید.

• اگر کودک تمایلی به غذا خوردن ندارد، او را مجبور به غذا خوردن نکنید.

به یاد داشته باشید که کاهش عدد تب به‌تنهایی به معنای برطرف شدن علت بیماری نیست. وضعیت عمومی کودک اهمیت بیشتری دارد.

پرسش‌های متداول

برای تب کودک استامینوفن بهتر است یا ایبوپروفن؟

هر دو دارو برای کاهش تب و درد مؤثر هستند. انتخاب بین آن‌ها به سن، وزن، وضعیت آب بدن و بیماری‌های زمینه‌ای کودک بستگی دارد. هیچ‌کدام در همه شرایط برتری مطلق ندارند.

آیا ایبوپروفن تب را بیشتر از استامینوفن پایین می‌آورد؟

هر دو دارو می‌توانند تب را کاهش دهند. میزان و مدت اثر ممکن است بسته به شرایط کودک متفاوت باشد و نمی‌توان یکی را در تمام موارد مؤثرتر دانست.

برای کودک مبتلا به اسهال و استفراغ کدام دارو مناسب‌تر است؟

در کودک دچار اسهال و استفراغ، خطر کم‌آبی وجود دارد و ایبوپروفن می‌تواند خطر آسیب کلیوی را افزایش دهد. انتخاب دارو باید با توجه به وضعیت کودک و توصیه پزشک انجام شود.

آیا می‌توان برای تب کودک از شیاف استامینوفن استفاده کرد؟

بله، شیاف استامینوفن یکی از شکل‌های دارویی این دارو است و ممکن است در شرایطی که کودک قادر به مصرف داروی خوراکی نیست، با نظر پزشک استفاده شود. مقدار مصرف باید بر اساس وزن کودک باشد و نباید هم‌زمان با شکل خوراکی استامینوفن باعث دریافت دوز اضافی شود.

اگر تب کودک با دارو پایین نیامد چه کنیم؟

اگر کودک همچنان بی‌قرار است یا وضعیت عمومی او بهتر نمی‌شود، باید علت تب بررسی شود. افزایش خودسرانه دوز یا مصرف هم‌زمان چند داروی تب‌بر کار درستی نیست. در صورت وجود علائم هشدار، مراجعه فوری ضروری است.

جمع‌بندی

استامینوفن و ایبوپروفن هر دو از داروهای مؤثر برای کاهش تب و درد در کودکان هستند، اما موارد مصرف و احتیاط آن‌ها یکسان نیست. استامینوفن بیشتر برای کاهش درد و تب استفاده می‌شود، درحالی‌که ایبوپروفن علاوه بر این اثرات، خاصیت ضدالتهابی نیز دارد. در کودکان دچار کم‌آبی، بیماری کلیوی یا برخی مشکلات گوارشی باید از مصرف ایبوپروفن خودسرانه پرهیز کرد. مهم‌ترین نکته این است که انتخاب دارو و مقدار مصرف آن بر اساس وزن، سن و شرایط کودک انجام شود و هدف از درمان، کاهش ناراحتی کودک باشد نه صرفاً پایین آوردن عدد تب.

بررسی و تأیید پزشکی: دکتراحمدشاه فرهت

تخصص: فوق‌تخصص نوزادان

تاریخ آخرین بررسی پزشکی: ۱۶ آبان ۱۴۰۵ (۷ نوامبر ۲۰۲۶)

منابع علمی:

1. NICE. Fever in under 5s: assessment and initial management. https://www.nice.org.uk/guidance/NG143

2. NHS. High temperature (fever) in children. https://www.nhs.uk/symptoms/fever-in-children/

3. NHS. Paracetamol for children. https://www.nhs.uk/medicines/paracetamol-for-children/

4. NHS. Ibuprofen for children. https://www.nhs.uk/medicines/ibuprofen-for-children/

5. AWMF. S3-Leitlinie Fiebermanagement bei Kindern und Jugendlichen, 2025. https://www.awmf.org/