آفتاب‌سوختگی چیست و چرا در کودکان اهمیت دارد؟

آفتاب‌سوختگی نوعی آسیب التهابی پوست در اثر دریافت بیش از حد پرتوهای فرابنفش یا UV است.

کودک ممکن است هنگام بازی احساس ناراحتی نکند و چند ساعت بعد دچار قرمزی و سوزش پوست شود. به همین دلیل، نداشتن علامت در همان لحظه به این معنی نیست که پوست کاملاً از نور خورشید در امان بوده است.

پوست نوزادان و کودکان حساس‌تر است و کودکان نیز ممکن است هنگام بازی متوجه تشنگی، گرما یا آسیب پوستی خود نشوند.

آسیب ناشی از نور خورشید در طول زندگی تجمع پیدا می‌کند و آفتاب‌سوختگی‌های تکرارشونده در دوران کودکی و نوجوانی با افزایش خطر آسیب‌های پوستی و سرطان پوست در سال‌های بعد ارتباط دارند.

علائم آفتاب‌سوختگی کودکان چیست؟

علائم آفتاب‌سوختگی معمولاً چند ساعت بعد از قرار گرفتن در معرض آفتاب ظاهر می‌شوند و ممکن است در ابتدا قابل مشاهده نباشند.

نشانه‌های شایع عبارت‌اند از:

قرمزی یا تغییر رنگ پوست
گرم شدن پوست هنگام لمس
درد، سوزش یا حساسیت
تورم خفیف
خارش و خشکی پوست
پوسته‌ریزی در روزهای بعد
تاول در آفتاب‌سوختگی‌های شدیدتر

در پوست‌های تیره‌تر ممکن است قرمزی کمتر دیده شود. در این شرایط، گرمی پوست، درد، حساسیت به لمس و تغییر رنگ نسبت به حالت معمول نیز اهمیت دارند.

شیرخوارانی که نمی‌توانند ناراحتی خود را بیان کنند ممکن است هنگام تعویض لباس بی‌قرار شوند، گریه کنند یا کمتر شیر بخورند.

آفتاب‌سوختگی خفیف و شدید چه تفاوتی دارند؟

در آفتاب‌سوختگی خفیف، معمولاً قسمتی از پوست قرمز، گرم و دردناک می‌شود و کودک حال عمومی مناسبی دارد.

در موارد شدیدتر ممکن است تاول، تورم قابل‌توجه، درد شدید، درگیری قسمت بزرگی از بدن یا علائم عمومی مانند تب، لرز، سردرد، تهوع و بی‌حالی ایجاد شود.

شدت آفتاب‌سوختگی را نباید فقط از روی مقدار قرمزی قضاوت کرد. سن کودک، وسعت آسیب، وجود تاول و وضعیت عمومی او نیز اهمیت دارند.

برای آفتاب‌سوختگی کودک چه کنیم؟

اگر آفتاب‌سوختگی محدود است و کودک حال عمومی خوبی دارد، می‌توان مراقبت‌های اولیه را در خانه انجام داد.

کودک را از آفتاب دور کنید

اولین اقدام این است که کودک دیگر در معرض نور مستقیم خورشید نباشد. او را به فضای سرپوشیده یا سایه منتقل کنید و فعالیت بدنی را متوقف کنید.

تا زمانی که پوست کاملاً بهبود پیدا نکرده است، ناحیه آسیب‌دیده باید از نور مستقیم خورشید محافظت شود.

پوست را با آب خنک آرام کنید

می‌توانید از یک پارچه تمیز و مرطوب با آب خنک روی پوست استفاده کنید یا کودک را با آب خنک حمام کنید.

آب نباید بسیار سرد یا یخ باشد و پوست نباید با لیف یا اسفنج ساییده شود.

بعد از حمام، پوست را به‌آرامی خشک کنید و حوله را روی پوست نکشید.

یخ یا کیسه یخ را مستقیماً روی پوست آفتاب‌سوخته قرار ندهید.

از مرطوب‌کننده ساده استفاده کنید

اگر پوست فقط قرمز و خشک شده و زخم یا تاول باز ندارد، یک مرطوب‌کننده ساده و بدون عطر می‌تواند احساس خشکی و کشیدگی را کاهش دهد.

برخی فرآورده‌های حاوی آلوئه‌ورا یا سویا ممکن است برای تسکین ناراحتی مناسب باشند، اما استفاده از محصول جدید روی پوست حساس کودک باید با احتیاط انجام شود.

اگر محصولی باعث سوزش یا افزایش قرمزی شد، مصرف آن را متوقف کنید.

برای آشنایی بیشتر با مراقبت از پوست نوزاد می‌توانید مطلب [مراقبت از پوست نوزاد] را نیز مطالعه کنید.

مایعات مناسب سن کودک بدهید

آفتاب‌سوختگی و قرار گرفتن در گرما می‌توانند احتمال کم‌آبی را افزایش دهند.

نوع مایعات مورد نیاز به سن کودک بستگی دارد:

شیرخواران: تغذیه با شیر مادر یا شیرخشک طبق روال معمول ادامه پیدا کند. شیرخشک را برای جبران تشنگی رقیق نکنید.
کودکان بزرگ‌تر: آب و سایر مایعات مناسب سن در دفعات بیشتر در دسترس کودک قرار گیرد.
اگر کودک استفراغ می‌کند، نمی‌تواند مایعات را نگه دارد یا ادرارش به‌وضوح کاهش پیدا کرده است، مراقبت خانگی کافی نیست و باید ارزیابی پزشکی انجام شود.

لباس نرم و گشاد انتخاب کنید

لباس تنگ، زبر یا چسبان می‌تواند تماس و اصطکاک روی پوست آسیب‌دیده را بیشتر کند.

لباس سبک، نرم و نسبتاً آزاد بپوشانید و در روزهای بعد نیز ناحیه آفتاب‌سوخته را با لباس مناسب از نور خورشید محافظت کنید.

برای درد کودک چه کنیم؟

اگر کودک درد دارد، ممکن است داروی مسکن مناسب سن و وزن او کمک‌کننده باشد. استامینوفن یکی از گزینه‌هایی است که ممکن است در کودکان استفاده شود.

برای کودکان بزرگ‌تر، ایبوپروفن نیز در صورت مناسب بودن شرایط کودک می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد؛ اما در صورت کم‌آبی، استفراغ یا بیماری زمینه‌ای بهتر است پیش از مصرف با پزشک یا داروساز مشورت شود.

مقدار دارو باید بر اساس سن، وزن و غلظت فرآورده تعیین شود و نباید از روی نسخه کودک دیگر استفاده شود.

برای تاول آفتاب‌سوختگی کودک چه کنیم؟

تاول نشان‌دهنده آسیب شدیدتر پوست است و در کودک نیاز به توجه بیشتری دارد.

تاول را نترکانید، سوراخ نکنید و پوست روی آن را جدا نکنید.

دست‌کاری تاول می‌تواند خطر عفونت را افزایش دهد. اگر تاول خودبه‌خود باز شد، محل را تمیز نگه دارید و با پانسمان غیرچسبنده محافظت کنید.

تاول‌های متعدد، تاول روی صورت یا ناحیه وسیعی از بدن و همراهی آن با تب یا حال عمومی نامناسب، نیازمند ارزیابی پزشکی است.

چه چیزهایی را روی آفتاب‌سوختگی کودک نزنیم؟

برخی درمان‌های خانگی ممکن است بیشتر از آنکه مفید باشند، پوست کودک را تحریک کنند.

از استفاده خودسرانه موارد زیر خودداری کنید:

یخ و کیسه یخ مستقیم روی پوست
خمیردندان
آب‌لیمو یا سرکه
ترکیب‌های خانگی نامشخص
اسکراب و لایه‌بردار
مواد معطر و الکلی روی پوست آسیب‌دیده
اسپری‌ها و کرم‌های بی‌حس‌کننده بدون توصیه پزشک
پمادهای دارویی بدون تشخیص و تجویز

همچنین برای آفتاب‌سوختگی تازه، استفاده از مواد چرب و سنگین به‌عنوان مراقبت اولیه انتخاب مناسبی نیست.

چه زمانی باید برای آفتاب‌سوختگی کودک به پزشک مراجعه کرد؟

در موارد زیر بهتر است با پزشک تماس بگیرید:

کودک کمتر از یک سال سن دارد.
پوست تاول زده است.
تورم قابل‌توجه وجود دارد.
قسمت بزرگی از بدن دچار آفتاب‌سوختگی شده است.
درد شدید است یا با مراقبت اولیه بهتر نمی‌شود.
کودک تب یا لرز دارد.
سردرد، تهوع، استفراغ یا بی‌حالی ایجاد شده است.
کودک کمتر از معمول شیر می‌خورد یا مایعات می‌نوشد.
تعداد دفعات ادرار یا پوشک خیس کاهش یافته است.
قرمزی، درد یا تورم به‌جای بهتر شدن بیشتر می‌شود.
نشانه‌هایی مانند افزایش قرمزی منتشر، درد بیشتر یا ترشح چرکی دیده می‌شود.

آفتاب‌سوختگی در نوزادان را جدی بگیرید

در نوزادان، به‌خصوص زیر یک سال، آفتاب‌سوختگی نیازمند توجه بیشتری است.

اگر نوزاد زیر یک سال دچار آفتاب‌سوختگی شده است، با پزشک تماس بگیرید؛ حتی اگر آسیب در نگاه اول محدود به نظر برسد.

در نوزادان زیر سه ماه نیز دمای ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است و نباید صرفاً به آفتاب یا گرمای هوا نسبت داده شود.

چه علائمی اورژانسی هستند؟

اگر کودک پس از قرار گرفتن در گرما یا آفتاب دچار گیجی، تغییر سطح هوشیاری، غش، تشنج، مشکل تنفسی یا بدحالی شدید شده است، احتمال بیماری ناشی از گرما مطرح می‌شود و باید فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.

تا رسیدن کمک، کودک را به محل خنک منتقل کنید، لباس اضافه را کم کنید و خنک‌سازی را شروع کنید.

کودکی که هوشیاری طبیعی ندارد یا قادر به بلع نیست، نباید چیزی از راه دهان دریافت کند.

آفتاب سوختگی نوزاد

آفتاب‌سوختگی نوزاد چه تفاوتی دارد؟

نوزادان پوست ظریف‌تری دارند و نمی‌توانند به‌تنهایی متوجه گرما یا سوزش پوست شوند.

نوزادان زیر شش ماه باید تا حد امکان از نور مستقیم خورشید دور نگه داشته شوند و اولویت محافظت در این سن، سایه، لباس مناسب و کاهش مدت حضور در فضای باز است.

اگر سایه و پوشش کافی وجود نداشته باشد، طبق توصیه AAP می‌توان مقدار کمی ضدآفتاب را روی بخش‌های کوچک و بدون پوشش مانند صورت یا پشت دست‌ها استفاده کرد. با این حال، ضدآفتاب جایگزین دور نگه داشتن نوزاد از آفتاب نیست.

تفاوت آفتاب‌سوختگی و گرمازدگی چیست؟

آفتاب‌سوختگی نتیجه آسیب مستقیم پرتو فرابنفش به پوست است، در حالی که گرمازدگی و سایر بیماری‌های ناشی از گرما زمانی رخ می‌دهند که بدن نتواند گرمای اضافی را به‌خوبی دفع کند.

این دو مشکل می‌توانند هم‌زمان اتفاق بیفتند، اما یک بیماری واحد نیستند.

آفتاب‌سوختگی بیشتر با علائمی مانند قرمزی، گرمی و درد پوست شناخته می‌شود، در حالی که بیماری‌های ناشی از گرما ممکن است با ضعف، سرگیجه، تهوع، سردرد، تعریق شدید، تغییر سطح هوشیاری یا تشنج همراه باشند.

چگونه از آفتاب‌سوختگی کودکان پیشگیری کنیم؟

پیشگیری از آفتاب‌سوختگی فقط به ضدآفتاب محدود نمی‌شود. سایه، لباس مناسب، مدیریت زمان حضور در آفتاب و ضدآفتاب در کنار هم محافظت بهتری ایجاد می‌کنند.

زمان حضور در آفتاب را مدیریت کنید

در ساعات میانی روز، تابش فرابنفش معمولاً شدیدتر است. به جای تکیه صرف بر ساعت، بهتر است شاخص UV را نیز بررسی کنید.

وقتی شاخص UV به ۳ یا بیشتر می‌رسد، محافظت از پوست اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

روز ابری نیز به معنی بی‌خطر بودن آفتاب نیست و پرتوهای فرابنفش می‌توانند از ابر عبور کنند.

از سایه استفاده کنید

تا حد امکان محل بازی کودک را در سایه انتخاب کنید.

سایه‌بان، چتر و سقف مناسب می‌توانند میزان تماس مستقیم با نور خورشید را کاهش دهند؛ اما به‌تنهایی محافظت کامل ایجاد نمی‌کنند، زیرا پرتوهای فرابنفش ممکن است از سطوح اطراف بازتاب شوند.

لباس و کلاه مناسب بپوشانید

لباس سبک و نسبتاً پوشاننده، شلوار و پیراهن آستین‌دار و کلاه لبه‌پهن می‌توانند سطح تماس پوست با نور خورشید را کاهش دهند.

پارچه‌هایی با بافت متراکم‌تر یا لباس‌های دارای UPF نیز می‌توانند برای فعالیت‌های طولانی در فضای باز مفید باشند.

روی کالسکه را با پتو نپوشانید

برای محافظت کودک از آفتاب، دهانه کالسکه را با پتو یا پارچه کاملاً نپوشانید.

این کار می‌تواند جریان هوا را کاهش دهد و دمای داخل کالسکه را بالا ببرد.

بهتر است از سایه‌بان مناسب کالسکه استفاده شود و صورت و وضعیت کودک برای والدین قابل مشاهده بماند.

ضدآفتاب مناسب کودکان چه ویژگی‌هایی دارد؟

برای کودکان شش ماهه و بزرگ‌تر، محصولی انتخاب کنید که:

SPF حداقل ۳۰ داشته باشد.
محافظت وسیع‌الطیف در برابر UVA و UVB ایجاد کند.
در صورت شنا یا تعریق، مقاوم در برابر آب باشد.
تاریخ مصرف معتبر داشته باشد.
ترجیحاً بدون عطر و مناسب پوست حساس کودک باشد.

ضدآفتاب‌های حاوی زینک اکساید یا تیتانیوم دی‌اکساید می‌توانند برای پوست‌های حساس گزینه مناسبی باشند.

روش صحیح استفاده از ضدآفتاب کودکان

ضدآفتاب را به مقدار کافی روی قسمت‌های بدون پوشش پوست بزنید.

برای استفاده مؤثرتر:

حدود ۱۵ تا ۳۰ دقیقه پیش از خروج از خانه استفاده شود.
تمام قسمت‌های در معرض آفتاب، از جمله گوش‌ها، پشت گردن و روی پاها پوشانده شوند.
تقریباً هر دو ساعت تجدید شود.
بعد از شنا، تعریق زیاد یا خشک کردن بدن با حوله دوباره استفاده شود.
دستور درج‌شده روی بسته‌بندی درباره مقاومت در برابر آب رعایت شود.

هیچ ضدآفتابی کاملاً ضدآب نیست و SPF بالا نیز به معنی امکان ماندن نامحدود زیر آفتاب نیست.

آیا برای نوزاد زیر شش ماه می‌توان ضدآفتاب زد؟

اولویت برای نوزاد زیر شش ماه، دوری از نور مستقیم خورشید، سایه و پوشش مناسب است.

اگر این شرایط در دسترس نباشد و قسمتی از پوست نوزاد ناچاراً در معرض نور قرار گیرد، AAP استفاده از مقدار کمی ضدآفتاب روی نواحی کوچک و بدون پوشش را قابل‌قبول می‌داند.

با این حال، FDA و AAP تأکید می‌کنند که نباید برای محافظت از نوزاد به ضدآفتاب تکیه کرد و نوزاد باید تا حد امکان از آفتاب دور نگه داشته شود.

آفتاب‌سوختگی کودک چند روز طول می‌کشد؟

آفتاب‌سوختگی خفیف معمولاً در چند روز شروع به بهبود می‌کند و ممکن است طی حدود یک هفته برطرف شود.

در آفتاب‌سوختگی‌های شدیدتر و مواردی که تاول ایجاد شده است، روند بهبود می‌تواند طولانی‌تر باشد.

پوسته‌ریزی در روزهای بعد ممکن است بخشی از روند طبیعی ترمیم پوست باشد. پوسته‌ها را نکنید و برای جدا کردن آنها از لیف یا اسکراب استفاده نکنید.

اگر علائم به جای بهتر شدن بیشتر شوند یا کودک تب، بی‌حالی یا درد قابل‌توجه پیدا کند، باید ارزیابی پزشکی انجام شود.

سوالات متداول درباره آفتاب‌سوختگی کودکان

برای آفتاب‌سوختگی صورت کودک چه کنیم؟

کودک را از آفتاب دور کنید و پوست را با آب خنک یا پارچه تمیز و خنک آرام کنید. روی پوست سالم می‌توان از مرطوب‌کننده ساده و بدون عطر استفاده کرد.

اگر تاول، تورم شدید، درگیری اطراف چشم یا درد قابل‌توجه وجود دارد، کودک باید توسط پزشک بررسی شود.

آیا آلوئه‌ورا برای آفتاب‌سوختگی کودک مناسب است؟

برخی محصولات حاوی آلوئه‌ورا یا سویا ممکن است ناراحتی پوست را کاهش دهند، اما آلوئه‌ورا آسیب ایجادشده را فوراً درمان نمی‌کند.

محصول باید مناسب پوست کودک، ترجیحاً بدون عطر و بدون مواد تحریک‌کننده باشد.

آیا وازلین برای آفتاب‌سوختگی کودک مناسب است؟

برای مراقبت اولیه از پوست داغ و تازه آفتاب‌سوخته، استفاده از مواد چرب و سنگین توصیه نمی‌شود. خنک کردن ملایم پوست و استفاده از مرطوب‌کننده ساده گزینه مناسب‌تری است.

آیا کودک با پوست تیره هم به ضدآفتاب نیاز دارد؟

بله. همه رنگ‌های پوست می‌توانند در اثر پرتو فرابنفش آسیب ببینند. کمتر دیده شدن قرمزی روی پوست‌های تیره به معنی بی‌ضرر بودن تابش نیست.

آیا ضدآفتاب بزرگسالان برای کودک مناسب است؟

معیار اصلی فقط عبارت «مخصوص کودک» نیست. SPF مناسب، محافظت وسیع‌الطیف، مقاومت در برابر آب و سازگاری با پوست کودک اهمیت دارند.

آیا بعد از آفتاب‌سوختگی می‌توان کودک را به استخر برد؟

تا زمانی که پوست دردناک، ملتهب یا تاول‌دار است، بهتر است شنا به تعویق بیفتد. آب استخر، اصطکاک لباس شنا و قرار گرفتن دوباره در معرض آفتاب می‌توانند ناراحتی را بیشتر کنند.

جمع‌بندی

آفتاب‌سوختگی کودکان نتیجه آسیب پوست در اثر دریافت بیش از حد پرتوهای فرابنفش است و ممکن است چند ساعت بعد از حضور در فضای باز ظاهر شود.

برای مراقبت از آفتاب‌سوختگی خفیف، کودک را از آفتاب دور کنید، پوست را با آب خنک آرام کنید، از مرطوب‌کننده ساده روی پوست سالم استفاده کنید، مایعات مناسب سن بدهید و از دست‌کاری تاول‌ها خودداری کنید.

در کودکان زیر یک سال، آفتاب‌سوختگی همراه با تاول، درد شدید، تب، استفراغ، بی‌حالی، کم‌آبی یا درگیری گسترده پوست باید با پزشک مطرح شود.

برای پیشگیری نیز فقط به ضدآفتاب اکتفا نکنید. سایه، لباس مناسب، کلاه، مدیریت زمان حضور در آفتاب و استفاده صحیح از ضدآفتاب در کنار هم به محافظت بهتر از پوست کودک کمک می‌کنند.