سرخک در کودکان چیست؟ علائم، راه انتقال و درمان
سرخک یک بیماری ویروسی بسیار مسری است که بیشتر با تب بالا، سرفه، آبریزش بینی، قرمزی چشم‌ها و بثورات پوستی شناخته می‌شود. این بیماری می‌تواند در هر فردی که ایمنی کافی ندارد رخ دهد و در کودکان خردسال احتمال بروز عوارض جدی بیشتر است.
اگرچه بسیاری از کودکان بهبود پیدا می‌کنند، سرخک گاهی باعث عوارضی مانند عفونت گوش، اسهال، کم‌آبی بدن، ذات‌الریه و در موارد نادر التهاب مغز می‌شود. واکسیناسیون، مؤثرترین راه پیشگیری از این بیماری است.
علائم سرخک در کودکان چیست؟
علائم سرخک معمولاً حدود ۷ تا ۱۴ روز پس از تماس با ویروس ظاهر می‌شوند. بیماری اغلب با نشانه‌های شبیه سرماخوردگی شروع می‌شود و چند روز بعد بثورات پوستی بروز می‌کنند.
۱. تب بالا
تب از علائم شایع سرخک است و ممکن است با پیشرفت بیماری افزایش پیدا کند. تب سرخک گاهی شدید است و می‌تواند هم‌زمان با ظاهرشدن بثورات پوستی به اوج برسد.
۲. سرفه و آبریزش بینی
کودک ممکن است دچار سرفه، آبریزش بینی و احساس ناخوشی شود. این علائم در روزهای ابتدایی بیماری دیده می‌شوند و ممکن است پیش از ظاهرشدن بثورات پوستی وجود داشته باشند.
۳. قرمزی و آبریزش چشم‌ها
قرمزی چشم، اشک‌ریزش و حساسیت به نور از دیگر علائم احتمالی سرخک هستند. همراهی این نشانه‌ها با تب، سرفه و آبریزش بینی می‌تواند احتمال سرخک را مطرح کند.
۴. لکه‌های سفید داخل دهان
در برخی کودکان، لکه‌های کوچک سفیدرنگی روی مخاط داخل گونه‌ها ظاهر می‌شوند که به آن‌ها لکه‌های کوپلیک گفته می‌شود. این لکه‌ها ممکن است پیش از بثورات پوستی دیده شوند و از نشانه‌های کمک‌کننده به تشخیص سرخک هستند.
۵. بثورات پوستی سرخک
بثورات معمولاً چند روز پس از شروع علائم اولیه ظاهر می‌شوند. این لکه‌ها اغلب ابتدا از صورت و خط رویش مو شروع می‌شوند و سپس به گردن، تنه، دست‌ها و پاها گسترش پیدا می‌کنند.
بثورات سرخک ممکن است به‌تدریج به هم بپیوندند. زمان محوشدن آن‌ها در افراد مختلف متفاوت است و معمولاً طی چند روز تا حدود یک هفته کاهش پیدا می‌کنند.
سرخک چگونه منتقل می‌شود؟
ویروس سرخک از طریق هوا و ذرات تنفسی فرد آلوده منتقل می‌شود. این بیماری قدرت سرایت بسیار بالایی دارد و افراد فاقد ایمنی ممکن است پس از تماس با فرد مبتلا به‌سرعت آلوده شوند.
فرد مبتلا معمولاً از چهار روز پیش از شروع بثورات پوستی تا چهار روز پس از آن می‌تواند ویروس را منتقل کند. بنابراین، انتقال بیماری ممکن است پیش از آن رخ دهد که خانواده متوجه سرخک شوند.
اگر به سرخک مشکوک هستید، پیش از مراجعه حضوری با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید تا راهنمایی لازم برای ارزیابی ایمن و جلوگیری از انتقال بیماری به دیگران ارائه شود.
سرخک چه عوارضی دارد؟
سرخک همیشه به یک بیماری خفیف محدود نمی‌شود. برخی عوارض احتمالی آن عبارت‌اند از:
-
عفونت گوش میانی
-
اسهال و کم‌آبی بدن
-
ذات‌الریه یا التهاب ریه
-
التهاب مغز که ممکن است عوارض عصبی جدی ایجاد کند
-
مشکلات بینایی در موارد شدید
-
تضعیف موقت عملکرد سیستم ایمنی پس از بیماری
کودکان زیر پنج سال، افراد دچار سوءتغذیه و افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، بیشتر در معرض عوارض جدی قرار می‌گیرند.
درمان سرخک در کودکان چگونه است؟
در حال حاضر، درمان ضدویروسی اختصاصی و معمول برای سرخک وجود ندارد. مراقبت پزشکی بر کاهش علائم، تأمین مایعات و شناسایی و درمان عوارض احتمالی متمرکز است.
مراقبت در خانه
در صورت تأیید یا احتمال سرخک، توصیه‌های پزشک را دنبال کنید. استراحت، دریافت مایعات کافی و توجه به وضعیت عمومی کودک اهمیت دارند. اگر کودک به‌خوبی نمی‌نوشد، ادرارش کم شده یا بسیار بی‌حال است، باید سریع‌تر ارزیابی شود.
استفاده از داروهای تب‌بر
برای کاهش تب یا درد، داروی مناسب کودک را با توجه به سن، وزن و توصیه پزشک استفاده کنید. ایبوپروفن برای همه کودکان مناسب نیست؛ به‌ویژه در صورت کم‌آبی بدن باید درباره مصرف آن با پزشک مشورت شود. به کودکان و نوجوانان مبتلا به بیماری ویروسی آسپرین ندهید، مگر اینکه پزشک به‌طور مشخص تجویز کرده باشد.
ویتامین A
پزشک ممکن است برای کودکان مبتلا به سرخک، ویتامین A تجویز کند؛ این اقدام در کاهش خطر برخی عوارض اهمیت دارد. مقدار و نحوه مصرف باید متناسب با سن و وضعیت کودک و زیر نظر پزشک تعیین شود. مصرف خودسرانه دوزهای بالا می‌تواند خطرناک باشد.
آنتی‌بیوتیک‌ها
آنتی‌بیوتیک‌ها روی ویروس سرخک اثر ندارند. پزشک تنها در صورت تشخیص عفونت باکتریایی ثانویه، مانند برخی موارد ذات‌الریه یا عفونت گوش، ممکن است آن‌ها را تجویز کند.
چه زمانی باید برای سرخک به پزشک مراجعه کرد؟
اگر کودک تب، سرفه، آبریزش بینی و بثورات پوستی دارد یا با فرد مبتلا به سرخک تماس داشته است، در اسرع وقت تلفنی با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید. منتظر نمانید تا تب حتماً بیش از سه روز ادامه پیدا کند.
در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، ارزیابی فوری پزشکی لازم است:
-
دشواری در تنفس یا تنفس غیرعادی
-
بی‌حالی شدید، کاهش سطح هوشیاری یا تشنج
-
ناتوانی در نوشیدن مایعات یا نشانه‌های کم‌آبی
-
کاهش واضح ادرار
-
سردرد شدید یا بدترشدن سریع وضعیت کودک
-
تب پایدار یا علائمی که پس از بهبود اولیه دوباره تشدید می‌شوند
چگونه از سرخک پیشگیری کنیم؟
واکسیناسیون مؤثرترین راه پیشگیری از سرخک است. برنامه و زمان تزریق واکسن بر اساس دستورالعمل واکسیناسیون کشور محل زندگی تعیین می‌شود. معمولاً دو دوز واکسن حاوی سرخک برای ایجاد محافظت قوی توصیه می‌شود.
اگر کودک واکسن نزده یا ناقص واکسینه شده و با فرد مبتلا تماس داشته است، سریعاً با پزشک تماس بگیرید. در برخی شرایط، واکسن یا ایمونوگلوبولین پس از تماس می‌تواند خطر ابتلا یا عوارض را کاهش دهد؛ انتخاب روش و زمان آن به سن و وضعیت پزشکی فرد بستگی دارد.
کودک مبتلا به سرخک تا چه زمانی باید در خانه بماند؟
سرخک بسیار مسری است. فرد مبتلا معمولاً باید تا پایان چهار روز پس از شروع بثورات پوستی از دیگران فاصله داشته باشد؛ روز شروع بثورات، روز صفر محسوب می‌شود. در افراد دچار نقص ایمنی ممکن است دوره واگیری طولانی‌تر باشد.
برای بازگشت کودک به مهدکودک یا مدرسه، توصیه‌های پزشک و دستورالعمل‌های بهداشت محلی را رعایت کنید. در صورت شک به سرخک، کودک را به محیط‌های جمعی نبرید و پیش از مراجعه حضوری هماهنگ کنید.
پرسش‌های متداول درباره سرخک
آیا سرخک در کودکان همیشه خفیف است؟
خیر. سرخک می‌تواند عوارض جدی ایجاد کند، به‌خصوص در کودکان خردسال و افراد فاقد ایمنی کافی.
بثورات سرخک از کدام قسمت بدن شروع می‌شوند؟
بثورات معمولاً از صورت و خط رویش مو شروع می‌شوند و سپس به گردن، تنه و اندام‌ها گسترش می‌یابند.
آیا برای درمان سرخک باید به کودک آنتی‌بیوتیک داد؟
خیر. آنتی‌بیوتیک‌ها ویروس سرخک را درمان نمی‌کنند و فقط در صورت تشخیص عفونت باکتریایی ثانویه تجویز می‌شوند.
آیا می‌توان کودک مبتلا به سرخک را با ایبوپروفن درمان کرد؟
ایبوپروفن ممکن است در برخی کودکان برای کاهش تب و درد استفاده شود، اما برای همه مناسب نیست. در صورت کم‌آبی بدن، بیماری زمینه‌ای یا سن پایین کودک، انتخاب دارو باید با راهنمایی پزشک انجام شود.
جمع‌بندی
سرخک یک بیماری ویروسی بسیار مسری است که معمولاً با تب، سرفه، آبریزش بینی و قرمزی چشم آغاز می‌شود و سپس بثورات پوستی ظاهر می‌شوند. تشخیص و مراقبت به‌موقع، توجه به علائم هشداردهنده و رعایت اصول جداسازی به پیشگیری از عوارض و انتقال بیماری کمک می‌کنند. واکسیناسیون کامل، مهم‌ترین راه محافظت از کودکان در برابر سرخک است.
توجه: این مطلب برای افزایش آگاهی تهیه شده است و جایگزین ارزیابی و توصیه پزشکی نیست.
منابع علمی
سازمان جهانی بهداشت: اطلاعات و علائم سرخک
مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌ها: علائم و عوارض سرخک
مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌ها: راهنمای مراقبت و جداسازی بیماران مبتلا به سرخک
تاریخ آخرین به‌روزرسانی علمی: ۲۶ مهر ۱۴۰۵ (۱۸ اکتبر ۲۰۲۶)
