التهاب چشم کودکان چیست؟ علائم، درمان و پیشگیری از انتقال

التهاب چشم یکی از مشکلات شایع در کودکان است که می‌تواند با قرمزی، اشک‌ریزش، خارش، ترشحات چشمی یا تورم پلک‌ها همراه باشد. بعضی از انواع این بیماری، به‌ویژه التهاب ناشی از ویروس‌ها و باکتری‌ها، به‌راحتی از فردی به فرد دیگر منتقل می‌شوند؛ به همین دلیل، رعایت بهداشت دست‌ها و وسایل شخصی کودک اهمیت زیادی دارد.

البته هر چشم قرمز یا متورمی به معنای عفونت نیست. التهاب چشم ممکن است به دلیل عفونت ویروسی یا باکتریایی، حساسیت یا تماس با مواد تحریک‌کننده ایجاد شود. تشخیص علت بیماری به انتخاب روش مراقبت و درمان مناسب کمک می‌کند.

التهاب چشم در کودکان چیست؟

یکی از شایع‌ترین انواع التهاب چشم، التهاب ملتحمه یا کنژنکتیویت (Conjunctivitis) است. ملتحمه، لایه نازک و شفافی است که سطح سفید چشم و بخش داخلی پلک‌ها را می‌پوشاند. التهاب این لایه می‌تواند باعث قرمزی چشم، ترشح و ناراحتی شود.

گاهی التهاب با تورم پلک‌ها نیز همراه است؛ اما تورم پلک به‌تنهایی به معنای التهاب ملتحمه نیست و در برخی شرایط می‌تواند نشانه بیماری دیگری باشد.

علت التهاب چشم در کودکان چیست؟

التهاب چشم کودکان معمولاً به یکی از دلایل زیر ایجاد می‌شود:

۱. التهاب چشم ویروسی

ویروس‌ها از علل شایع التهاب ملتحمه هستند. این نوع التهاب ممکن است هم‌زمان با سرماخوردگی یا عفونت تنفسی بروز کند و ابتدا یک چشم و سپس چشم دیگر را درگیر کند.

علائم احتمالی عبارت‌اند از:

قرمزی چشم
اشک‌ریزش و ترشحات آبکی
احساس سوزش یا وجود جسم خارجی در چشم
همراهی با علائم سرماخوردگی در بعضی کودکان

التهاب ملتحمه ویروسی اغلب بدون درمان اختصاصی بهبود پیدا می‌کند. آنتی‌بیوتیک‌ها بر ویروس‌ها اثر ندارند و برای این نوع التهاب مفید نیستند.

۲. التهاب چشم باکتریایی

باکتری‌ها نیز می‌توانند باعث التهاب ملتحمه شوند. در این حالت، ترشحات ممکن است غلیظ‌تر و زرد یا سبز باشند و هنگام بیدار شدن، پلک‌های کودک به دلیل خشک شدن ترشحات به هم بچسبند.

با این حال، رنگ ترشحات به‌تنهایی برای تشخیص قطعی عفونت باکتریایی کافی نیست. پزشک با توجه به مجموعه علائم و معاینه چشم درباره نیاز به درمان تصمیم می‌گیرد.

در بعضی موارد، قطره یا پماد آنتی‌بیوتیک تجویز می‌شود؛ اما همه کودکان مبتلا به التهاب چشم به آنتی‌بیوتیک نیاز ندارند.

۳. التهاب چشم ناشی از حساسیت

حساسیت به عواملی مانند گرده گیاهان، گردوغبار، موی حیوانات یا سایر مواد حساسیت‌زا می‌تواند چشم کودک را ملتهب کند.

نشانه‌های شایع این نوع التهاب عبارت‌اند از:

خارش قابل‌توجه چشم‌ها
قرمزی و اشک‌ریزش
تورم پلک‌ها
درگیری هم‌زمان هر دو چشم
همراهی با عطسه یا آبریزش بینی در برخی کودکان

التهاب چشم ناشی از حساسیت مسری نیست. درمان آن ممکن است شامل دوری از عامل حساسیت‌زا و استفاده از داروهای ضدحساسیت مناسب با نظر پزشک باشد.

۴. تحریک چشم بر اثر عوامل محیطی

دود، گردوغبار، مواد شیمیایی یا ورود جسم خارجی به چشم نیز ممکن است باعث قرمزی، سوزش و اشک‌ریزش شود. اگر ماده شیمیایی وارد چشم کودک شده است، چشم را فوراً با آب تمیز و فراوان شست‌وشو دهید و برای ارزیابی پزشکی فوری اقدام کنید. در صورت تماس با مواد خورنده، شست‌وشو را هنگام دریافت کمک پزشکی ادامه دهید.

علائم التهاب چشم در کودکان

علائم التهاب چشم بسته به علت آن متفاوت است. شایع‌ترین نشانه‌ها عبارت‌اند از:

قرمزی سفیدی چشم یا سطح داخلی پلک
اشک‌ریزش بیش از حد معمول
ترشحات شفاف، سفید، زرد یا سبزرنگ
چسبیدن پلک‌ها به یکدیگر هنگام بیدار شدن
خارش، سوزش یا احساس ناراحتی در چشم
تورم پلک‌ها
تمایل کودک به مالیدن چشم‌ها

توجه کنید که وجود ترشحات زردرنگ لزوماً به معنای عفونت باکتریایی نیست. اگر علائم شدید هستند، بدتر می‌شوند یا با نشانه‌های غیرمعمول همراه‌اند، کودک باید معاینه شود.

التهاب چشم کودکان چگونه درمان می‌شود؟

درمان به علت التهاب بستگی دارد و همه انواع آن به دارو نیاز ندارند.

درمان التهاب چشم ویروسی

بسیاری از موارد التهاب ویروسی طی حدود ۷ تا ۱۴ روز بهبود پیدا می‌کنند؛ هرچند بعضی موارد ممکن است بیشتر طول بکشند. برای کاهش ناراحتی کودک می‌توان با رعایت بهداشت، از کمپرس خنک روی پلک بسته استفاده کرد.

آنتی‌بیوتیک برای التهاب ویروسی مؤثر نیست. اگر پزشک به نوع خاصی از عفونت ویروسی مشکوک باشد، ممکن است درمان اختصاصی لازم شود.

درمان التهاب چشم باکتریایی

برخی موارد خفیف التهاب باکتریایی نیز خودبه‌خود بهبود پیدا می‌کنند. پزشک بر اساس علائم، شدت بیماری و شرایط کودک ممکن است قطره یا پماد آنتی‌بیوتیک تجویز کند.

از مصرف خودسرانه قطره‌های آنتی‌بیوتیک یا قطره‌های حاوی کورتون برای کودک خودداری کنید. استفاده از داروی نامناسب می‌تواند تشخیص یا درمان بیماری‌های جدی‌تر را به تأخیر بیندازد.

درمان التهاب چشم آلرژیک

در این نوع التهاب، کاهش تماس با عامل حساسیت‌زا اهمیت دارد. پزشک ممکن است با توجه به سن کودک و شدت علائم، قطره یا داروی ضدحساسیت مناسب را توصیه کند.

قطره‌های چشمی بزرگسالان را بدون بررسی ترکیبات و مشورت با پزشک برای کودک استفاده نکنید.

چگونه از انتقال التهاب چشم به سایر اعضای خانواده جلوگیری کنیم؟

التهاب ملتحمه ویروسی و باکتریایی می‌توانند مسری باشند. انتقال بیماری معمولاً از طریق تماس دست آلوده با چشم یا استفاده از وسایل آلوده اتفاق می‌افتد. برای کاهش احتمال انتقال، اقدامات زیر را انجام دهید:

دست‌های کودک و مراقبان را مرتب با آب و صابون بشویید.
به کودک یاد بدهید چشم‌هایش را لمس نکند و نمالد.
برای کودک حوله و دستمال شخصی جداگانه در نظر بگیرید.
از استفاده مشترک از روبالشی، حوله، لوازم آرایشی یا قطره چشم خودداری کنید.
ترشحات اطراف چشم را به‌آرامی با گاز تمیز و مرطوب پاک کنید و پس از هر بار پاک کردن، دست‌ها را بشویید.
از تماس نوک بطری قطره با چشم، مژه یا پوست جلوگیری کنید.
روبالشی، حوله و پارچه‌های آلوده را مرتب بشویید.
تا زمان بهبود، از بردن کودک به استخر خودداری کنید.

التهاب ناشی از حساسیت مسری نیست؛ با این حال، رعایت بهداشت برای جلوگیری از عفونت‌های دیگر همچنان مهم است.

کودک مبتلا به التهاب چشم چه زمانی می‌تواند به مدرسه یا مهدکودک برگردد؟

برای همه انواع التهاب چشم یک قانون یکسان وجود ندارد. تصمیم به بازگشت کودک به مدرسه یا مهدکودک به علت بیماری، شدت علائم، وضعیت عمومی کودک و مقررات مرکز آموزشی بستگی دارد.

در برخی موارد، به‌خصوص اگر کودک تب داشته باشد، حال عمومی مناسبی نداشته باشد یا نتواند تماس نزدیک با دیگران را محدود کند، ماندن در خانه ضروری است. اگر پزشک برای التهاب باکتریایی آنتی‌بیوتیک تجویز کرده باشد، باید توصیه او و مقررات مرکز آموزشی درباره زمان بازگشت رعایت شود.

بنابراین، قاعده «بازگشت دقیقاً ۲۴ ساعت پس از شروع درمان» برای همه موارد قابل تعمیم نیست. بهتر است پیش از بازگشت کودک، با پزشک یا مسئول مرکز آموزشی هماهنگ کنید.

چه زمانی التهاب چشم کودک نیاز به مراجعه فوری دارد؟

اگرچه بسیاری از موارد التهاب ملتحمه خفیف هستند، بعضی علائم می‌توانند نشان‌دهنده مشکل جدی‌تری باشند.

در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر، کودک را سریع ارزیابی پزشکی کنید:

درد قابل‌توجه چشم
تاری دیدی که پس از پاک کردن ترشحات برطرف نمی‌شود
حساسیت شدید به نور
قرمزی شدید یا رو به افزایش چشم
تورم قابل‌توجه پلک، به‌ویژه همراه با تب، درد یا محدودیت حرکت چشم
بدتر شدن علائم یا بهبود نیافتن آن‌ها
تماس چشم با مواد شیمیایی یا آسیب ناشی از جسم خارجی

اگر نوزاد تازه متولدشده دچار قرمزی، ترشح یا تورم چشم شده است، باید فوراً توسط پزشک ارزیابی شود. التهاب چشم در نوزادان ممکن است به علت‌هایی ایجاد شود که به تشخیص و درمان سریع نیاز دارند.

پرسش‌های متداول درباره التهاب چشم کودکان

آیا التهاب چشم کودکان همیشه واگیردار است؟

خیر. التهاب ناشی از ویروس یا باکتری می‌تواند مسری باشد، اما التهاب ناشی از حساسیت یا برخی مواد تحریک‌کننده معمولاً از فردی به فرد دیگر منتقل نمی‌شود.

آیا ترشحات زرد چشم کودک به معنی عفونت باکتریایی است؟

نه لزوماً. ترشحات غلیظ و زردرنگ می‌توانند در التهاب باکتریایی دیده شوند، اما تشخیص تنها بر اساس رنگ ترشحات ممکن نیست و گاهی معاینه پزشک لازم است.

آیا برای التهاب چشم کودک باید از قطره آنتی‌بیوتیک استفاده کرد؟

فقط در صورت نیاز و با توصیه پزشک. آنتی‌بیوتیک‌ها برای التهاب ویروسی یا آلرژیک مؤثر نیستند و استفاده خودسرانه از آن‌ها توصیه نمی‌شود.

التهاب چشم کودکان معمولاً چند روز طول می‌کشد؟

مدت بیماری به علت آن بستگی دارد. بسیاری از موارد ویروسی طی ۷ تا ۱۴ روز بهبود پیدا می‌کنند، اما ممکن است طولانی‌تر شوند. اگر علائم شدیدتر شدند یا روند بهبود مناسب نبود، کودک باید معاینه شود.

جمع‌بندی

التهاب چشم کودکان ممکن است به علت عفونت ویروسی، عفونت باکتریایی، حساسیت یا تماس با عوامل تحریک‌کننده ایجاد شود. تشخیص علت بیماری اهمیت زیادی دارد، زیرا روش درمان هر نوع التهاب متفاوت است و همه کودکان به قطره آنتی‌بیوتیک نیاز ندارند.

شست‌وشوی منظم دست‌ها، استفاده نکردن از وسایل شخصی مشترک و جلوگیری از لمس چشم‌ها می‌تواند احتمال انتقال عفونت را کاهش دهد. همچنین درد چشم، اختلال دید، حساسیت به نور، تورم شدید یا علائم چشمی در نوزاد تازه متولدشده نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.