ناخن کودکان؛ علت مشکلات، تغییر رنگ، افتادن و رشد نکردن ناخن

ناخن‌های کودکان فقط بخشی از ظاهر انگشتان نیستند؛ وضعیت آن‌ها می‌تواند اطلاعاتی درباره آسیب‌های موضعی، عفونت‌ها و بعضی بیماری‌های پوستی به ما بدهد. تغییر رنگ، شکنندگی، ایجاد لکه‌های سفید، التهاب اطراف ناخن یا جدا شدن آن از بستر ناخن از مشکلاتی هستند که ممکن است در نوزادان و کودکان دیده شوند.

بسیاری از تغییرات ناخن بی‌خطرند و به‌مرور برطرف می‌شوند؛ برای مثال، لکه‌های سفید کوچک اغلب در اثر ضربه‌های جزئی ایجاد می‌شوند. بااین‌حال، بعضی تغییرات به معاینه پزشک نیاز دارند و نباید همه آن‌ها را به کمبود ویتامین یا مواد معدنی نسبت داد.

در این مقاله با ساختار ناخن کودکان، علت تغییر رنگ و شکل ناخن، عفونت‌های اطراف آن، دلایل احتمالی رشد نکردن یا افتادن ناخن و روش‌های صحیح مراقبت از ناخن نوزاد آشنا می‌شوید.

ساختار ناخن کودکان چگونه است؟

ناخن از لایه‌های فشرده پروتئینی به نام کراتین ساخته شده است. بخش‌های مختلف آن در رشد، استحکام و اتصال ناخن به انگشت نقش دارند.

مهم‌ترین اجزای ناخن عبارت‌اند از:

ماتریکس ناخن: بخشی در زیر پوست پایه ناخن که سلول‌های جدید ناخن در آن ساخته می‌شوند. آسیب به این قسمت ممکن است رشد یا شکل ناخن را تغییر دهد.
صفحه ناخن: قسمت سخت و قابل مشاهده ناخن که به‌تدریج رشد می‌کند.
بستر ناخن: بافت زیر صفحه ناخن که به اتصال آن کمک می‌کند و به دلیل وجود عروق خونی، معمولاً از پشت ناخن سالم رنگ صورتی دیده می‌شود.
هلال ناخن یا لونولا: بخش هلالی‌شکل و روشن نزدیک پایه ناخن که در بعضی ناخن‌ها واضح‌تر است و ممکن است در برخی ناخن‌ها دیده نشود.
چین‌های ناخن: پوست اطراف ناخن که از لبه‌ها و پایه آن محافظت می‌کند.
کوتیکول: لایه نازک محافظ در محل اتصال پوست و صفحه ناخن که به جلوگیری از ورود عوامل عفونی کمک می‌کند.

ناخن‌های نوزادان معمولاً نازک‌تر و نرم‌تر از ناخن بزرگسالان هستند. سرعت رشد ناخن نیز با سن، ویژگی‌های فردی و شرایط سلامت تفاوت دارد.

مشکلات شایع ناخن در کودکان

۱. تغییر رنگ ناخن کودک

ناخن سالم معمولاً ظاهری شفاف با زمینه صورتی دارد؛ اما رنگ آن ممکن است بر اثر ضربه، عفونت، رنگ‌گرفتگی سطحی یا بعضی بیماری‌ها تغییر کند.

از علت‌های احتمالی تغییر رنگ ناخن می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

ضربه یا فشار به ناخن
عفونت قارچی یا باکتریایی
رنگ‌گرفتگی ناشی از مواد خارجی
جدا شدن صفحه ناخن از بستر آن
بعضی بیماری‌های پوستی
برخی داروها یا بیماری‌های عمومی، در موارد خاص

تغییر رنگ به‌تنهایی برای تشخیص بیماری کافی نیست. پزشک در صورت نیاز، شکل تغییر رنگ، تعداد ناخن‌های درگیر، سابقه ضربه و سایر علائم را بررسی می‌کند.

نکته مهم: اگر خط تیره جدیدی روی ناخن ایجاد شده یا خط قبلی در حال بزرگ‌تر شدن یا تغییر شکل است، باید توسط پزشک بررسی شود. هر خط تیره به معنای بیماری جدی نیست، اما نادیده گرفتن تغییرات جدید نیز درست نیست.

۲. لکه‌های سفید روی ناخن کودک

لکه‌های سفید کوچک روی ناخن کودکان نسبتاً شایع هستند و اغلب در اثر ضربه‌های جزئی به ماتریکس ناخن ایجاد می‌شوند؛ ضربه‌ای که ممکن است والدین حتی متوجه آن نشده باشند.

این لکه‌ها معمولاً با رشد ناخن به سمت لبه حرکت می‌کنند و به‌تدریج از قسمت قابل مشاهده خارج می‌شوند.

برخلاف یک باور رایج، لکه سفید روی ناخن به‌تنهایی نشانه کمبود کلسیم یا منیزیم نیست. مصرف مکمل بدون تشخیص کمبود، راهکار مناسبی برای درمان این لکه‌ها محسوب نمی‌شود.

اگر لکه‌های سفید گسترده‌اند، چندین ناخن به‌طور غیرمعمول تغییر کرده‌اند یا تغییرات دیگری مانند ضخیم شدن و شکنندگی وجود دارد، بهتر است پزشک کودک را معاینه کند.

۳. شکنندگی و لایه‌لایه شدن ناخن

ناخن شکننده ممکن است ترک بخورد، از لبه‌ها جدا شود یا به شکل لایه‌های نازک از هم باز شود.

علت‌های احتمالی عبارت‌اند از:

ضربه‌های مکرر به ناخن
جویدن ناخن یا کندن پوست اطراف آن
تماس مکرر با آب و مواد شوینده
برخی بیماری‌های پوستی
عفونت‌های ناخن
در موارد خاص، مشکلات تغذیه‌ای یا بیماری‌های عمومی

شکنندگی ناخن به‌تنهایی کمبود یک ویتامین مشخص را ثابت نمی‌کند. اگر این مشکل مداوم است یا همراه با اختلال رشد، رنگ‌پریدگی، خستگی یا سایر علائم دیده می‌شود، پزشک می‌تواند نیاز به بررسی بیشتر را مشخص کند.

۴. ضخیم شدن یا تغییر شکل ناخن

ضخیم شدن، زرد شدن، خرد شدن یا بدشکل شدن ناخن ممکن است در اثر عفونت قارچی، ضربه‌های مکرر، بیماری‌های پوستی یا سایر اختلالات ایجاد شود.

برای مثال، کفش نامناسب می‌تواند به ناخن‌های پا فشار وارد کند و به‌مرور باعث آسیب یا تغییر شکل آن‌ها شود. جویدن ناخن و دستکاری مکرر کوتیکول نیز ممکن است به رشد طبیعی ناخن آسیب برساند.

اگر تغییر شکل ادامه پیدا می‌کند، ناخن از بستر جدا شده یا درد و التهاب وجود دارد، معاینه پزشکی توصیه می‌شود.

علت رشد نکردن ناخن کودک چیست؟

گاهی والدین تصور می‌کنند ناخن کودک رشد نمی‌کند؛ درحالی‌که ممکن است رشد آن به دلیل کوتاه بودن ناخن، ساییدگی مکرر یا آسیب‌های کوچک به چشم نیاید.

از علت‌های احتمالی کند شدن رشد یا تغییر ظاهر ناخن می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

آسیب به ماتریکس ناخن
ضربه یا فشار مکرر به نوک انگشتان
ساییدگی ناخن هنگام بازی یا راه رفتن
عفونت ناخن یا بافت اطراف آن
برخی بیماری‌های پوستی
بیماری‌های عمومی یا سوءتغذیه شدید، در موارد خاص

ناخن دست و پا با سرعت یکسانی رشد نمی‌کنند؛ معمولاً ناخن دست سریع‌تر از ناخن پا رشد می‌کند. بنابراین، تفاوت سرعت رشد آن‌ها لزوماً نشانه بیماری نیست.

اگر یک ناخن برای مدت طولانی رشد نمی‌کند، شکل آن تغییر کرده یا رشد چند ناخن به‌طور هم‌زمان مختل شده است، بهتر است پزشک علت را بررسی کند. مکمل‌های آهن، روی، کلسیم یا ویتامین‌ها نباید صرفاً بر اساس ظاهر ناخن و بدون تشخیص کمبود مصرف شوند.

علت افتادن ناخن کودک

علت افتادن ناخن دست و پا در کودکان چیست؟

جدا شدن بخشی از ناخن یا افتادن کامل آن می‌تواند علت‌های متفاوتی داشته باشد. شدت آسیب، وجود درد و التهاب و تعداد ناخن‌های درگیر در تشخیص اهمیت دارند.

۱. ضربه به ناخن

افتادن جسم سنگین روی انگشت، گیر کردن انگشت در در یا ضربه هنگام بازی می‌تواند به صفحه ناخن یا بستر آن آسیب بزند. در چنین شرایطی ممکن است زیر ناخن خون جمع شود، رنگ آن تیره شود یا صفحه ناخن از بستر جدا شود.

اگر درد شدید است، انگشت تغییر شکل داده، خونریزی قابل توجه وجود دارد یا کودک نمی‌تواند انگشت را حرکت دهد، ارزیابی پزشکی لازم است.

۲. عفونت ناخن

عفونت‌های قارچی یا باکتریایی ممکن است باعث تغییر رنگ، ضخیم شدن، جدا شدن یا تخریب صفحه ناخن شوند. البته عفونت قارچی در کودکان همیشه شایع‌ترین علت تغییر ناخن نیست و نباید بدون بررسی آن را تشخیص قطعی دانست.

درمان به علت عفونت بستگی دارد و ممکن است به داروی موضعی یا خوراکی نیاز داشته باشد. مصرف خودسرانه داروهای ضدقارچ یا آنتی‌بیوتیک توصیه نمی‌شود.

۳. برخی بیماری‌های ویروسی

پس از بعضی عفونت‌های ویروسی دوران کودکی، ممکن است چند هفته بعد شیارهای عرضی روی ناخن ایجاد شود یا بخشی از ناخن جدا شود. این اتفاق در برخی کودکان پس از بیماری دست، پا و دهان نیز گزارش شده است.

در مواردی که این تغییر ناشی از اختلال موقت رشد ناخن پس از بیماری باشد، ناخن جدید معمولاً به‌تدریج رشد می‌کند؛ بااین‌حال، در صورت افتادن ناخن یا وجود التهاب و درد، معاینه پزشک برای رد علت‌های دیگر اهمیت دارد.

عفونت اطراف ناخن کودک یا پارونیشیا چیست؟

پارونیشیا به التهاب یا عفونت چین پوستی اطراف ناخن گفته می‌شود. این مشکل ممکن است پس از جویدن ناخن، کندن پوست کنار آن، آسیب کوتیکول یا ضربه ایجاد شود.

علائم آن عبارت‌اند از:

قرمزی پوست اطراف ناخن
تورم و درد
گرم شدن موضع
حساسیت هنگام لمس
تجمع چرک در مواردی از عفونت

پارونیشیا با اگزما یکسان نیست؛ هرچند التهاب و تحریک پوستی نیز می‌توانند ظاهری مشابه ایجاد کنند. تشخیص علت بر اساس معاینه انجام می‌شود.

چگونه از عفونت اطراف ناخن پیشگیری کنیم؟

ناخن‌ها را با ابزار تمیز کوتاه کنید.
از کندن پوست اطراف ناخن خودداری کنید.
به کودک کمک کنید عادت جویدن ناخن را کاهش دهد.
پوست اطراف ناخن را از آسیب و تحریک مکرر محافظت کنید.
دست‌ها را تمیز نگه دارید و پس از شست‌وشو خشک کنید.

اگر قرمزی و درد رو به افزایش است، چرک دیده می‌شود یا قرمزی به اطراف انگشت گسترش پیدا می‌کند، کودک باید توسط پزشک ارزیابی شود. آبسه احتمالی ممکن است به درمان تخصصی نیاز داشته باشد؛ بنابراین، چرک را در خانه فشار ندهید یا تخلیه نکنید.

عفونت قارچی ناخن در کودکان

عفونت قارچی ناخن که با نام اونیکومایکوزیس شناخته می‌شود، می‌تواند ظاهر و استحکام ناخن را تغییر دهد. این عفونت در ناخن‌های پا شایع‌تر از ناخن‌های دست است.

علائم احتمالی عبارت‌اند از:

زرد، سفید یا قهوه‌ای شدن بخشی از ناخن
ضخیم شدن صفحه ناخن
شکنندگی یا خرد شدن لبه‌ها
تجمع مواد زیر ناخن
جدا شدن ناخن از بستر آن

این نشانه‌ها اختصاصی قارچ نیستند و ممکن است در اثر ضربه یا بیماری‌های پوستی نیز ایجاد شوند. به همین دلیل، پیش از شروع درمان بهتر است تشخیص توسط پزشک تأیید شود.

درمان قارچ ناخن کودک

روش درمان به نوع و شدت عفونت و تعداد ناخن‌های درگیر بستگی دارد. پزشک ممکن است برای تأیید تشخیص نمونه‌برداری یا آزمایش درخواست کند و بر اساس نتیجه، درمان موضعی یا خوراکی مناسب را پیشنهاد دهد.

از مصرف خودسرانه داروهای ضدقارچ، به‌ویژه داروهای خوراکی، برای کودک خودداری کنید. کوتاه نگه داشتن ناخن، خشک نگه داشتن پاها، استفاده از کفش مناسب و به اشتراک نگذاشتن ابزار ناخن‌گیری می‌تواند به کاهش انتقال و آسیب کمک کند.

کبودی ناخن نوزاد یا کودک چه معنایی دارد؟

کبودی موضعی ناخن پس از ضربه ممکن است به دلیل جمع شدن خون زیر صفحه ناخن باشد. در این وضعیت، بخشی از ناخن می‌تواند بنفش، آبی تیره یا سیاه به نظر برسد.

اگر کبودی پس از ضربه ایجاد شده و با درد شدید، تورم، خونریزی یا تغییر شکل انگشت همراه است، کودک باید معاینه شود. در صورت درد شدید یا آسیب قابل توجه، برای ارزیابی سریع اقدام کنید و خودتان برای خارج کردن خون زیر ناخن، سوراخی در آن ایجاد نکنید.

تفاوت مهم: آبی شدن خود ناخن پس از ضربه با آبی شدن لب‌ها، زبان یا پوست متفاوت است. اگر لب‌ها یا زبان کودک آبی یا خاکستری شده‌اند، یا تغییر رنگ با دشواری تنفس، بی‌حالی یا ضعف شدید همراه است، فوراً از خدمات اورژانسی کمک بگیرید.

تغییرات طبیعی ناخن در نوزادان

ناخن نوزادان در ماه‌های نخست زندگی ممکن است نرم، نازک و ظریف باشد. برخی نوزادان نیز شیارهای سطحی یا تغییرات رنگدانه‌ای خفیفی در پوست اطراف ناخن دارند که ممکن است با رشد کودک تغییر کنند.

بااین‌حال، هر تغییر ناخن را نباید طبیعی تلقی کرد. اگر تغییر رنگ پایدار یا پیشرونده است، ناخن جدا می‌شود، التهاب یا درد وجود دارد یا چند ناخن به‌طور غیرعادی تغییر کرده‌اند، معاینه پزشک مناسب است.

شیارهای عرضی روی ناخن نوزاد

شیارهای عرضی ممکن است پس از اختلال موقت در رشد ناخن، برای مثال در پی بیماری یا آسیب، ایجاد شوند. با رشد ناخن، شیار معمولاً به سمت لبه حرکت می‌کند.

وجود شیار به‌تنهایی علت مشخصی را ثابت نمی‌کند. اگر شیارها روی چندین ناخن ظاهر شده‌اند یا با علائم دیگری همراه‌اند، پزشک می‌تواند ضرورت بررسی بیشتر را تعیین کند.

لکه‌های سفید، ناخن شکننده و کمبود ویتامین

یکی از باورهای رایج این است که لکه سفید ناخن به معنی کمبود کلسیم است یا شکنندگی ناخن حتماً به کمبود ویتامین مربوط می‌شود. این نتیجه‌گیری درست نیست.

بسیاری از لکه‌های سفید ناشی از ضربه‌های کوچک هستند و شکنندگی نیز ممکن است بر اثر آسیب‌های مکرر، تماس با آب و مواد شوینده یا بیماری‌های پوستی ایجاد شود.

اگر پزشک بر اساس شرح حال، معاینه و سایر علائم به کمبود تغذیه‌ای مشکوک باشد، ممکن است بررسی‌های لازم را پیشنهاد کند. مصرف مکمل بدون نیاز مشخص می‌تواند بی‌فایده یا در برخی شرایط زیان‌آور باشد.

چه زمانی برای مشکلات ناخن کودک به پزشک مراجعه کنیم؟

در صورت مشاهده تغییرات زیر، بهتر است کودک توسط پزشک بررسی شود:

تغییر رنگ یا شکل ناخن بدون علت مشخص
جدا شدن یا افتادن ناخن
رشد غیرعادی یا توقف طولانی رشد ناخن
ضخیم شدن یا خرد شدن پیشرونده ناخن
قرمزی، تورم، گرمی یا درد اطراف ناخن
وجود چرک یا گسترش التهاب به پوست اطراف
ایجاد خط تیره جدید یا تغییر خط تیره قبلی
تغییر هم‌زمان چند ناخن همراه با علائم عمومی بیماری

اگر تغییر رنگ ناخن با آبی شدن لب یا زبان، دشواری تنفس یا کاهش سطح هوشیاری همراه است، فوراً کمک اورژانسی بگیرید.

چگونه از ناخن نوزاد و کودک مراقبت کنیم؟

مراقبت صحیح می‌تواند خطر خراشیدگی، شکستگی و عفونت اطراف ناخن را کاهش دهد.

از ناخن‌گیر یا قیچی مخصوص کودک و تمیز استفاده کنید.
ناخن را در نور کافی و زمانی که کودک آرام است کوتاه کنید.
ناخن‌های دست را با دقت کوتاه کنید و گوشه‌ها را بیش از حد عمیق نگیرید.
ناخن‌های پا را مستقیم کوتاه کنید و گوشه‌ها را به‌صورت عمیق از کناره‌ها جدا نکنید.
کوتیکول را نبرید و پوست اطراف ناخن را نکنید.
از جویدن ناخن و کندن پوست اطراف آن جلوگیری کنید.
برای پاها از کفش مناسب استفاده کنید تا ناخن تحت فشار مداوم قرار نگیرد.
ابزار ناخن‌گیری کودک را با دیگران به اشتراک نگذارید.

برای جزئیات بیشتر درباره انواع ناخگیر مختص به ناخن نوزاد، می‌توانید مقاله بهترین زمان برای کوتاه کردن ناخن نوزاد را بخوانید.

پرسش‌های متداول درباره مشکلات ناخن کودکان

علت لکه‌های سفید روی ناخن کودک چیست؟

شایع‌ترین علت لکه‌های سفید کوچک، ضربه‌های جزئی به ناخن است. این لکه‌ها معمولاً با رشد ناخن به سمت لبه حرکت می‌کنند. وجود آن‌ها به‌تنهایی نشانه کمبود کلسیم نیست.

چرا ناخن کودک رشد نمی‌کند؟

ممکن است رشد ناخن به دلیل ضربه، آسیب ماتریکس، عفونت یا بیماری‌های پوستی مختل شده باشد. گاهی نیز ساییدگی مکرر باعث می‌شود والدین تصور کنند ناخن رشد نمی‌کند. اگر مشکل ادامه‌دار است، پزشک باید علت را بررسی کند.

علت افتادن ناخن دست یا پای کودک چیست؟

ضربه، عفونت، آسیب به ماتریکس و برخی بیماری‌های ویروسی می‌توانند باعث جدا شدن ناخن شوند. اگر ناخن بدون علت مشخص می‌افتد یا با درد، التهاب و تغییرات دیگر همراه است، ارزیابی پزشکی لازم است.

آیا کبودی ناخن کودک خطرناک است؟

کبودی موضعی پس از ضربه می‌تواند ناشی از خون‌مردگی زیر ناخن باشد؛ اما در صورت درد شدید، تورم یا تغییر شکل انگشت باید معاینه انجام شود. آبی شدن لب‌ها یا زبان، به‌خصوص همراه با مشکل تنفسی، یک وضعیت اورژانسی است.

آیا قارچ ناخن در کودکان درمان می‌شود؟

بله، اما درمان به تشخیص صحیح، شدت عفونت و سن کودک بستگی دارد. پزشک ممکن است آزمایش انجام دهد و سپس داروی موضعی یا خوراکی مناسب را انتخاب کند. استفاده خودسرانه از داروهای ضدقارچ توصیه نمی‌شود.

جمع‌بندی

مشکلات ناخن کودکان می‌توانند از تغییرات بی‌خطر مانند لکه‌های سفید ناشی از ضربه تا عفونت، آسیب و اختلالات رشد ناخن متفاوت باشند. تغییر رنگ، شکنندگی یا افتادن ناخن به‌تنهایی علت مشخصی را ثابت نمی‌کند و نباید هر تغییر را به کمبود ویتامین یا مواد معدنی نسبت داد.

مراقبت صحیح از ناخن، کوتاه کردن اصولی، پرهیز از جویدن و دستکاری ناخن و انتخاب کفش مناسب به پیشگیری از برخی مشکلات کمک می‌کند. در صورت تغییرات پایدار، درد، تورم، چرک، جدا شدن ناخن یا تغییر رنگ بدون علت مشخص، مراجعه به پزشک ضروری است.