عفونت چشم در کودکان؛ علائم، علت‌ها و درمان سلولیت پری‌اوربیتال

قرمزی و تورم پلک کودک همیشه ناشی از حساسیت یا تحریک ساده نیست و گاهی می‌تواند نشانه یک عفونت باکتریایی باشد. یکی از این عفونت‌ها سلولیت پری‌اوربیتال است که با نام سلولیت پره‌سپتال نیز شناخته می‌شود و بافت‌های پلک و اطراف کره چشم را درگیر می‌کند.

این عفونت در صورت تشخیص و درمان به‌موقع معمولاً قابل درمان است؛ اما باید آن را از سلولیت اوربیتال متمایز کرد. سلولیت اوربیتال بافت‌های عمقی‌تر کاسه چشم را درگیر می‌کند و می‌تواند بینایی و حتی جان کودک را به خطر بیندازد. به همین دلیل، تورم و قرمزی جدید اطراف چشم کودک، به‌ویژه اگر با تب همراه باشد، باید به‌سرعت توسط پزشک بررسی شود.

سلولیت پری‌اوربیتال چیست؟

سلولیت پری‌اوربیتال یا پره‌سپتال، عفونت بافت‌های نرم جلوی تیغه‌ای است که پلک و بافت‌های سطحی اطراف چشم را از ساختارهای عمقی کاسه چشم جدا می‌کند. این عفونت اغلب یک چشم را درگیر می‌کند و ممکن است باعث قرمزی، تورم، گرمی و حساسیت پلک شود.

سلولیت پری‌اوربیتال در کودکان رخ می‌دهد و علت آن معمولاً ورود باکتری‌ها به بافت از طریق آسیب پوستی یا گسترش عفونت‌های مجاور است. با این حال، از روی ظاهر پلک به‌تنهایی نمی‌توان همیشه نوع عفونت را تشخیص داد.

در سلولیت پری‌اوربیتال ساده، معمولاً حرکت چشم طبیعی است و کودک دچار بیرون‌زدگی چشم یا کاهش بینایی نمی‌شود. وجود این علائم می‌تواند نشان‌دهنده درگیری عمقی‌تر باشد و نیاز به ارزیابی فوری دارد.

علت سلولیت پری‌اوربیتال در کودکان چیست؟

سلولیت پری‌اوربیتال معمولاً بر اثر ورود باکتری‌ها به بافت اطراف چشم ایجاد می‌شود. باکتری‌هایی مانند استافیلوکوک و استرپتوکوک از عوامل احتمالی این عفونت هستند.

مهم‌ترین علت‌ها و عوامل زمینه‌ساز عبارت‌اند از:

۱. خراش، زخم یا گزش حشره

خراش کوچک، بریدگی، نیش حشره یا آسیب پوستی اطراف چشم می‌تواند راه ورود باکتری‌ها را فراهم کند. اگر پس از چنین آسیبی، پلک کودک قرمز و متورم شد، باید احتمال عفونت بررسی شود.

۲. عفونت‌های پوستی و پلکی

عفونت پوست اطراف چشم، زخم عفونی یا برخی عفونت‌های پلک ممکن است به بافت‌های مجاور گسترش پیدا کنند. گل‌مژه یا شالازیون نیز می‌توانند با التهاب و تورم پلک همراه باشند؛ اما هر گل‌مژه یا شالازیونی به معنی سلولیت نیست.

۳. سینوزیت و عفونت‌های مجاور

عفونت سینوس‌ها، به‌ویژه سینوس‌های اطراف چشم، ممکن است زمینه گسترش عفونت به بافت‌های اطراف چشم را فراهم کند. برخی عفونت‌های دندانی یا صورت نیز می‌توانند به نواحی مجاور گسترش پیدا کنند.

۴. آسیب یا جراحی اطراف چشم

آسیب‌های پوستی و بعضی اقدامات جراحی در اطراف چشم ممکن است خطر عفونت را افزایش دهند. در صورت بروز قرمزی یا تورم پیشرونده پس از آسیب یا جراحی، ارزیابی پزشکی ضروری است.

علائم سلولیت پری‌اوربیتال در کودکان

علائم ممکن است طی چند ساعت تا چند روز ظاهر شوند. نشانه‌های رایج عبارت‌اند از:

قرمزی پوست پلک یا اطراف یک چشم
تورم پلک بالا، پلک پایین یا هر دو
گرم شدن یا حساسیت پوست اطراف چشم
درد یا ناراحتی در ناحیه پلک
تب، بی‌حالی یا بدحالی عمومی در برخی کودکان
دشوار شدن باز کردن چشم به علت تورم پلک

در سلولیت پری‌اوربیتال بدون عارضه، حرکت کره چشم معمولاً دردناک نیست و بینایی حفظ می‌شود. با این حال، این ویژگی‌ها به‌تنهایی برای رد سلولیت اوربیتال کافی نیستند؛ به‌خصوص اگر تورم شدید باشد و معاینه چشم دشوار شود.

چه زمانی باید کودک را فوراً به اورژانس ببریم؟

اگر هر یک از علائم زیر وجود دارد، کودک باید فوراً در مرکز درمانی ارزیابی شود:

درد هنگام حرکت دادن چشم یا محدود شدن حرکت آن
بیرون‌زدگی غیرطبیعی کره چشم
تاری دید، دوبینی یا کاهش بینایی
سردرد شدید، استفراغ، خواب‌آلودگی غیرعادی یا کاهش سطح هوشیاری
تورم شدید یا رو به افزایش که اجازه معاینه مناسب چشم را نمی‌دهد
تب همراه با بدحالی قابل‌توجه یا بدتر شدن سریع علائم

این نشانه‌ها ممکن است از درگیری عمقی چشم یا گسترش عفونت خبر دهند. برای مراجعه به اورژانس منتظر ظاهر شدن همه علائم نمانید.

تشخیص سلولیت پری‌اوربیتال چگونه انجام می‌شود؟

پزشک ابتدا سابقه شروع علائم، وجود تب، آسیب پوستی، گزش حشره و عفونت‌های اخیر مانند سینوزیت را بررسی می‌کند. سپس پلک و اطراف چشم را معاینه می‌کند و وضعیت بینایی، حرکت چشم و احتمال بیرون‌زدگی کره چشم را می‌سنجد.

اگر کودک حال عمومی خوبی داشته باشد، چشم به‌خوبی قابل معاینه باشد و نشانه‌ای از درگیری عمقی وجود نداشته باشد، ممکن است تشخیص با معاینه بالینی انجام شود.

در موارد مشکوک به سلولیت اوربیتال، شدت بیماری بالا یا نامشخص بودن تشخیص، پزشک ممکن است تصویربرداری مانند سی‌تی‌اسکن یا ام‌آر‌آی و آزمایش‌های تکمیلی را درخواست کند. آزمایش خون یا کشت نیز در برخی شرایط، به‌ویژه در بیماری شدید، ممکن است لازم باشد.

در شیرخواران کم‌سن، به‌خصوص نوزادان و کودکان زیر یک سال، ارزیابی باید با احتیاط بیشتری انجام شود. نیاز به آزمایش، بستری یا بررسی سایر منابع عفونت به سن، وضعیت عمومی و یافته‌های معاینه بستگی دارد.

درمان سلولیت پری‌اوربیتال در کودکان

درمان به شدت عفونت، سن کودک، وضعیت عمومی و احتمال درگیری عمقی چشم بستگی دارد. آنتی‌بیوتیک باید با تشخیص و تجویز پزشک مصرف شود؛ انتخاب دارو و روش مصرف برای همه کودکان یکسان نیست.

درمان با آنتی‌بیوتیک خوراکی

در موارد خفیف، زمانی که کودک حال عمومی خوبی دارد و پزشک از نبود نشانه‌های سلولیت اوربیتال مطمئن است، ممکن است آنتی‌بیوتیک خوراکی تجویز شود. نوع دارو با توجه به باکتری‌های محتمل، حساسیت دارویی، سابقه پزشکی و الگوی مقاومت میکروبی انتخاب می‌شود.

والدین باید دارو را دقیقاً مطابق دستور پزشک بدهند و دوره درمان را کامل کنند؛ حتی اگر تورم و قرمزی زودتر کاهش پیدا کند. داروی باقی‌مانده از بیماری قبلی یا آنتی‌بیوتیک تجویزشده برای فرد دیگر نباید استفاده شود.

چه زمانی بستری شدن لازم است؟

در صورت وجود علائم مشکوک به سلولیت اوربیتال، بیماری شدید، بدحالی عمومی، ناتوانی در مصرف داروی خوراکی، سن کم یا نامطمئن بودن امکان پیگیری، ممکن است بستری شدن لازم باشد. در این شرایط، آنتی‌بیوتیک وریدی، معاینه تخصصی چشم و در صورت نیاز بررسی‌های تصویربرداری انجام می‌شود.

اگر آبسه یا عارضه دیگری وجود داشته باشد، تیم درمان درباره اقدامات تکمیلی تصمیم می‌گیرد.

پیگیری پس از شروع درمان

کودک باید طبق زمان‌بندی پزشک دوباره معاینه شود. معمولاً لازم است طی ۲۴ تا ۴۸ ساعت نخست، پاسخ به درمان بررسی شود؛ در صورت بدتر شدن علائم، نباید تا زمان ویزیت برنامه‌ریزی‌شده صبر کرد.

اگر قرمزی، تورم یا تب کاهش پیدا نکند، علائم بیشتر شود یا نشانه تازه‌ای مانند درد حرکت چشم یا اختلال دید بروز کند، کودک باید فوراً دوباره ارزیابی شود.

برای کاهش تب یا درد، ممکن است پزشک استامینوفن یا در کودکان واجد شرایط ایبوپروفن را توصیه کند. مقدار دارو باید بر اساس سن، وزن و شرایط کودک تعیین شود. به کودکان و نوجوانان آسپرین ندهید، مگر اینکه پزشک متخصص در شرایط خاص آن را تجویز کرده باشد.

درمان عفونت چشم کودکان

تفاوت سلولیت پری‌اوربیتال و سلولیت اوربیتال چیست؟

این دو بیماری نام مشابهی دارند، اما محل درگیری و میزان خطر آن‌ها متفاوت است.

ویژگی	سلولیت پری‌اوربیتال	سلولیت اوربیتال
محل عفونت	پلک و بافت‌های سطحی جلوی کاسه چشم	بافت‌های عمقی کاسه چشم
تورم و قرمزی پلک	شایع	شایع
درد هنگام حرکت چشم	معمولاً وجود ندارد	علامت هشدار مهم
محدودیت حرکت چشم	معمولاً وجود ندارد	ممکن است وجود داشته باشد
بیرون‌زدگی چشم	معمولاً وجود ندارد	ممکن است رخ دهد
تغییر بینایی	معمول نیست	ممکن است رخ دهد
فوریت درمان	ارزیابی سریع و درمان مناسب	اورژانس پزشکی

سلولیت پری‌اوربیتال می‌تواند با درمان مناسب بهبود پیدا کند، اما در صورت گسترش عفونت ممکن است عوارض جدی ایجاد شود. سلولیت اوربیتال یک وضعیت اورژانسی است؛ زیرا احتمال آسیب به عصب بینایی، تشکیل آبسه و گسترش عفونت به داخل جمجمه وجود دارد.

عوارض احتمالی سلولیت اطراف چشم

در صورت تشخیص دیرهنگام یا درمان نامناسب، عفونت اطراف چشم ممکن است گسترش یابد. مهم‌ترین نگرانی، ایجاد سلولیت اوربیتال است. عوارض احتمالی در موارد شدید عبارت‌اند از:

آبسه در بافت‌های اطراف چشم
آسیب به عصب بینایی و کاهش دائمی بینایی
گسترش عفونت به سینوس‌های اطراف یا ساختارهای داخل جمجمه
مننژیت یا لخته شدن عفونی در برخی عروق داخل جمجمه

این عوارض در همه کودکان رخ نمی‌دهند، اما به دلیل جدی بودن آن‌ها، تشخیص و درمان به‌موقع اهمیت زیادی دارد. اگر کودک در حال درمان است ولی تب، تورم یا درد او بیشتر می‌شود، باید سریعاً دوباره ارزیابی شود.

آیا می‌توان از سلولیت پری‌اوربیتال پیشگیری کرد؟

پیشگیری کامل از این عفونت همیشه ممکن نیست، اما رعایت چند نکته می‌تواند خطر برخی از علت‌های آن را کاهش دهد.

واکسیناسیون به‌موقع: واکسن‌های توصیه‌شده دوران کودکی، از جمله واکسن هموفیلوس آنفلوانزا نوع B و پنوموکوک در صورت قرار داشتن در برنامه واکسیناسیون کودک، از برخی عفونت‌های باکتریایی زمینه‌ساز جلوگیری می‌کنند.
مراقبت از پوست اطراف چشم: خراش‌ها و زخم‌های کوچک را تمیز نگه دارید و اجازه ندهید کودک اطراف چشم خود را بخاراند یا دست‌کاری کند.
رسیدگی به عفونت‌ها: علائم عفونت سینوس، پوست یا دندان را نادیده نگیرید و در صورت نیاز، درمان توصیه‌شده پزشک را پیگیری کنید.
رعایت بهداشت دست‌ها: شستن منظم دست‌ها و پرهیز از لمس چشم با دست آلوده، به کاهش انتقال برخی عوامل عفونی کمک می‌کند.

این اقدامات خطر ابتلا به برخی عفونت‌ها را کاهش می‌دهند، اما جایگزین ارزیابی پزشکی در صورت بروز تورم و قرمزی چشم نیستند.

مراقبت در خانه از کودک مبتلا به سلولیت پری‌اوربیتال

اگر پزشک تشخیص داده است که عفونت خفیف است و درمان در خانه امکان‌پذیر است، نکات زیر را رعایت کنید:

آنتی‌بیوتیک را طبق دستور پزشک و در زمان‌های تعیین‌شده به کودک بدهید.
در صورت توصیه پزشک، از کمپرس تمیز و خنک برای کاهش ناراحتی استفاده کنید؛ یخ را مستقیماً روی پوست قرار ندهید.
اجازه ندهید کودک چشم یا پلک خود را بمالد یا بخاراند.
وضعیت عمومی، دمای بدن و میزان تورم و قرمزی را زیر نظر داشته باشید.
ویزیت پیگیری را در زمان تعیین‌شده انجام دهید.

از مصرف خودسرانه قطره چشمی آنتی‌بیوتیک، قطره کورتونی، پماد یا داروهای باقی‌مانده از درمان قبلی خودداری کنید. این داروها لزوماً عفونت بافت‌های اطراف چشم را درمان نمی‌کنند و ممکن است تشخیص یا درمان مناسب را به تأخیر بیندازند.

پرسش‌های متداول درباره عفونت چشم در کودکان

آیا سلولیت پری‌اوربیتال خطرناک است؟

این عفونت در بسیاری از موارد با تشخیص به‌موقع و آنتی‌بیوتیک مناسب درمان می‌شود؛ با این حال، باید جدی گرفته شود، زیرا علائم آن ممکن است با سلولیت اوربیتال اشتباه شود. درد هنگام حرکت چشم، بیرون‌زدگی چشم یا تغییر بینایی از نشانه‌های نیازمند ارزیابی اورژانسی هستند.

آیا سلولیت پری‌اوربیتال بدون آنتی‌بیوتیک خوب می‌شود؟

از آنجا که این بیماری معمولاً منشأ باکتریایی دارد، اغلب به درمان آنتی‌بیوتیکی نیاز دارد. نوع و روش مصرف آنتی‌بیوتیک را پزشک بر اساس شدت عفونت و شرایط کودک تعیین می‌کند. درمان خودسرانه یا صبر کردن برای رفع علائم بدون ارزیابی پزشکی توصیه نمی‌شود.

بهبود سلولیت پری‌اوربیتال چقدر طول می‌کشد؟

مدت بهبود به شدت عفونت و پاسخ کودک به درمان بستگی دارد. معمولاً باید در ۲۴ تا ۴۸ ساعت نخست نشانه‌هایی از بهبود دیده شود؛ با این حال، برطرف شدن کامل تورم و قرمزی ممکن است بیشتر طول بکشد. اگر علائم بدتر شوند یا بهبودی حاصل نشود، کودک باید دوباره معاینه شود.

آیا هر نوع ورم پلک کودک نشانه سلولیت است؟

خیر. حساسیت، گزش حشره، گل‌مژه، آسیب پوستی و برخی بیماری‌های دیگر نیز ممکن است باعث تورم پلک شوند. تورم دوطرفه و بدون درد در کودکی که حال عمومی خوبی دارد، می‌تواند با حساسیت سازگار باشد؛ اما تشخیص قطعی به معاینه بستگی دارد. در صورت تورم و قرمزی جدید، به‌ویژه همراه با تب، ارزیابی پزشکی ضروری است.

چه زمانی پس از شروع آنتی‌بیوتیک باید دوباره به پزشک مراجعه کرد؟

معمولاً لازم است کودک طی ۲۴ تا ۴۸ ساعت نخست دوباره ارزیابی شود؛ زمان دقیق را پزشک تعیین می‌کند. اگر تورم یا قرمزی بیشتر شد، تب افزایش یافت، کودک بدحال شد یا درد حرکت چشم و اختلال بینایی ایجاد شد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.

جمع‌بندی

سلولیت پری‌اوربیتال یکی از علت‌های عفونی تورم و قرمزی پلک در کودکان است که معمولاً با آنتی‌بیوتیک مناسب درمان می‌شود. با این حال، تشخیص آن از سلولیت اوربیتال اهمیت زیادی دارد؛ زیرا نوع عمقی می‌تواند به بینایی و سلامت عمومی کودک آسیب جدی وارد کند.

اگر پلک کودک ناگهان قرمز و متورم شد، برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید. در صورت درد هنگام حرکت چشم، بیرون‌زدگی کره چشم، تغییر بینایی، سردرد شدید یا بدحالی قابل‌توجه، مراجعه به اورژانس را به تأخیر نیندازید.

برای پیگیری وضعیت کودک و دریافت راهنمایی تخصصی، می‌توانید از سامانه جست‌وجو و رزرو نوبت پزشک در گهوارک استفاده کنید.