نوزاد پس از تولد باید تغییرات مهمی را تجربه کند. در دوران جنینی، اکسیژن و مواد مغذی از طریق جفت دریافت میشوند و ریهها در تبادل هوا نقشی ندارند؛ اما پس از تولد، نوزاد باید تنفس مؤثر را آغاز کند و گردش خون او با شرایط جدید سازگار شود.
در دقایق اولیه، تیم مراقبت از مادر و نوزاد وضعیت تنفس، ضربان قلب، دمای بدن و سایر علائم مهم نوزاد را بررسی میکند. اگر نوزاد وضعیت پایداری داشته باشد، بسیاری از مراقبتهای اولیه را میتوان در حالی انجام داد که نوزاد در تماس پوستبهپوست با مادر قرار دارد.
طبق راهنماهای جدید احیای نوزادان، نوزادانی که در حال گذار طبیعی پس از تولد هستند، میتوانند هنگام انجام ارزیابیهای اولیه تحت مراقبت و پایش مناسب، در تماس پوستبهپوست با والد قرار داشته باشند.
اقدامات اولیه پس از تولد با توجه به وضعیت نوزاد انجام میشوند. مهمترین مراقبتها شامل موارد زیر هستند:
اگر نوزاد به احیای فوری، کمک تنفسی یا مراقبتهای ویژه نیاز داشته باشد، اولویت با تثبیت وضعیت اوست و ممکن است تماس پوستبهپوست یا بعضی مراقبتهای معمول تا فراهم شدن شرایط ایمن به تعویق بیفتند.
در تماس پوستبهپوست نوزاد، او معمولاً با حداقل لباس روی پوست برهنه سینه مادر قرار میگیرد و برای حفظ گرما با یک پوشش مناسب پوشانده میشود.
در این حالت، صورت و بینی نوزاد باید کاملاً قابل مشاهده باشند و راه هوایی او نباید توسط بدن مادر، پتو یا لباس پوشانده شود.
برای نوزادان سالم و مادرانی که از نظر پزشکی پایدار هستند، تماس پوستبهپوست باید هرچه زودتر پس از تولد آغاز شود و در صورت امکان بدون وقفه ادامه پیدا کند.
راهنماهای سازمان جهانی بهداشت و توصیههای مراقبت از نوزادان، تماس پوستبهپوست در ساعت اول زندگی و حمایت از شروع زودهنگام شیردهی را توصیه میکنند.
تماس پوستبهپوست فقط یک تجربه عاطفی نیست، بلکه میتواند بخشی از مراقبت استاندارد از نوزاد سالم پس از تولد باشد.
نوزاد پس از تولد در معرض خطر کاهش دمای بدن قرار دارد. تماس پوستبهپوست با مادر میتواند به حفظ گرمای بدن نوزاد کمک کند.
تماس نزدیک با مادر میتواند به آرامتر شدن نوزاد و حمایت از تنظیم دمای بدن و برخی عملکردهای فیزیولوژیک او کمک کند.
تماس پوستبهپوست میتواند رفتارهای طبیعی جستوجوی پستان و مکیدن را تسهیل کند و فرصت مناسبی برای آغاز شیردهی فراهم کند.
اگر مادر و نوزاد از نظر بالینی پایدار باشند، سازمان جهانی بهداشت حمایت از شروع شیردهی در ساعت اول زندگی را توصیه میکند.
در آغوش گرفتن و تماس نزدیک با نوزاد فرصت مناسبی برای آرامسازی، تعامل و آغاز ارتباط میان مادر و فرزند فراهم میکند.
با این حال، اگر تماس پوستبهپوست بلافاصله پس از تولد به دلیل شرایط پزشکی مادر یا نوزاد امکانپذیر نباشد، به این معنی نیست که رابطه عاطفی میان آنها آسیب خواهد دید. تماس و تغذیه میتوانند به محض ایمن شدن شرایط آغاز شوند.
برای نوزاد سالم و پایدار، توصیههای فعلی بر تماس فوری و بدون وقفه و ترجیحاً حداقل یک ساعت تأکید دارند.
بنابراین، توصیه قدیمی «۱۵ تا ۲۰ دقیقه» را نباید بهعنوان حداقل زمان کافی در نظر گرفت. بهتر است تماس تا زمانی که اولین شیردهی آغاز شود و شرایط مادر و نوزاد اجازه دهد، ادامه پیدا کند.
در بعضی شرایط میتوان تماس پوستبهپوست را برای مدت بیشتری نیز ادامه داد.
بله. تماس پوستبهپوست فقط مخصوص زایمان طبیعی نیست.
اگر مادر و نوزاد از نظر پزشکی پایدار باشند، این تماس میتواند پس از سزارین نیز آغاز شود. در صورت استفاده از بیحسی منطقهای، معمولاً امکان انجام آن وجود دارد.
اگر مادر به دلیل بیهوشی عمومی یا اثر داروها هوشیاری کافی نداشته باشد، باید تا زمانی که بتواند نوزاد را با ایمنی در آغوش بگیرد صبر کرد.
سلامت و ایمنی مادر و نوزاد همیشه بر شروع فوری تماس پوستبهپوست اولویت دارد.
برای نوزاد سالم و پایدار، توصیه میشود شیردهی هرچه زودتر و ترجیحاً در ساعت اول زندگی آغاز شود.
در تماس پوستبهپوست، بسیاری از نوزادان بهتدریج نشانههای آمادگی برای تغذیه را نشان میدهند و ممکن است بهطور طبیعی به سمت پستان حرکت کنند.
مادر میتواند با کمک ماما، پرستار یا مشاور شیردهی، وضعیت مناسب قرارگیری نوزاد و گرفتن صحیح پستان را یاد بگیرد.
اولین شیر مادر آغوز یا کلستروم است. حجم آغوز در وعدههای ابتدایی معمولاً کم است، اما حاوی مواد مغذی و عوامل ایمنی مهمی برای نوزاد است.
اگر نوزاد سالم و پایدار باشد و مادر نیز شرایط مناسبی داشته باشد، شروع شیردهی در ساعت اول زندگی توصیه میشود.
اما همه نوزادان شرایط یکسانی ندارند. نوزاد نارس، نوزادی که دچار اختلال تنفسی شده یا نوزادی که به احیای پزشکی نیاز داشته است ممکن است ابتدا به مراقبتهای دیگری نیاز داشته باشد.
در چنین شرایطی، تیم درمان زمان مناسب شروع تغذیه را بر اساس وضعیت نوزاد تعیین میکند.
برای بیشتر نوزادانی که به احیای فوری نیاز ندارند، راهنماهای جدید از تأخیر در بستن بند ناف برای حداقل ۶۰ ثانیه حمایت میکنند.
سازمان جهانی بهداشت نیز برای بسیاری از تولدها بستن بند ناف پس از حدود ۱ تا ۳ دقیقه را توصیه کرده است، در حالی که مراقبتهای اولیه نوزاد میتوانند همزمان انجام شوند.
تأخیر در بستن بند ناف اجازه میدهد خون بیشتری از جفت به نوزاد منتقل شود و بهویژه در نوزادان نارس میتواند مزایای مهمی داشته باشد.
اگر نوزاد نیاز به احیای فوری داشته باشد یا شرایط پزشکی خاصی وجود داشته باشد، تیم درمان ممکن است روش دیگری را انتخاب کند.
نمره آپگار یک ارزیابی سریع از وضعیت نوزاد پس از تولد است که معمولاً در دقیقه اول و پنجم زندگی انجام میشود.
پنج مورد در ارزیابی آپگار بررسی میشوند:
۱. ضربان قلب
۲. تلاش تنفسی
۳. تون عضلانی
۴. پاسخهای رفلکسی
۵. رنگ پوست
هر مورد امتیازی دریافت میکند و مجموع امتیاز برای توصیف وضعیت نوزاد و پاسخ او به اقدامات اولیه استفاده میشود.
نمره آپگار ابزار مهمی برای ارزیابی وضعیت نوزاد در دقایق نخست است، اما بهتنهایی برای پیشبینی سلامت عصبی یا وضعیت آینده کودک استفاده نمیشود.
اگر مادر و نوزاد سالم و پایدار باشند، معمولاً جداسازی روتین آنها ضرورتی ندارد.
بسیاری از ارزیابیها و مراقبتهای اولیه را میتوان در کنار مادر و در حین تماس پوستبهپوست انجام داد. ماندن مادر و نوزاد در کنار یکدیگر نیز میتواند به حمایت از شیردهی و تعامل اولیه کمک کند.
با این حال، اگر نوزاد به احیا، پایش ویژه یا درمان نیاز داشته باشد یا مادر به مراقبت پزشکی نیاز داشته باشد، جداسازی موقت ممکن است ضروری باشد.
بنابراین هدف، جلوگیری از جداسازی غیرضروری است، نه اینکه تحت هیچ شرایطی مادر و نوزاد از یکدیگر جدا نشوند.
تماس پوستبهپوست باید در شرایطی انجام شود که مادر و نوزاد تحت مراقبت مناسب باشند.
هنگام تماس:
ایمنی تماس پوستبهپوست، بهویژه در ساعتهای نخست پس از تولد، اهمیت زیادی دارد.
در کنار تماس پوستبهپوست و شروع تغذیه، تیم مراقبت سلامت وضعیت نوزاد را تحت نظر دارد.
بسته به شرایط نوزاد و پروتکل مرکز درمانی، مواردی مانند موارد زیر بررسی میشوند:
برخی مراقبتهای پیشگیرانه و غربالگریهای نوزادی نیز در ساعات یا روزهای نخست انجام میشوند و زمان دقیق آنها ممکن است بر اساس دستورالعملهای محلی و وضعیت نوزاد متفاوت باشد.
خیر. گریه نکردن بلافاصله پس از تولد بهتنهایی به معنی وجود یک مشکل جدی نیست.
مهمتر از گریه، وضعیت تنفس، ضربان قلب، تون عضلانی و پاسخ کلی نوزاد است.
تیم درمان بلافاصله پس از تولد وضعیت نوزاد را ارزیابی میکند و اگر تنفس مناسبی نداشته باشد یا علائم دیگری از مشکل وجود داشته باشد، اقدامات لازم برای کمک به تنفس و احیای نوزاد انجام میشود.
خیر.
نوزادانی که به احیای پیشرفته، کمک تنفسی، پایش ویژه یا درمان فوری نیاز دارند ممکن است ابتدا نیازمند مراقبت پزشکی باشند.
همچنین اگر وضعیت مادر پایدار نباشد یا هوشیاری کافی برای نگه داشتن ایمن نوزاد نداشته باشد، تماس پوستبهپوست ممکن است تا فراهم شدن شرایط مناسب به تعویق بیفتد.
این تأخیر به معنی از دست رفتن فرصت ارتباط عاطفی نیست؛ تماس پوستبهپوست و شیردهی میتوانند پس از ایمن شدن شرایط آغاز شوند.
والدین میتوانند پیش از زایمان درباره ترجیحات خود با تیم مراقبت صحبت کنند و در صورت مناسب بودن شرایط، درباره موارد زیر درخواست یا برنامهریزی کنند:
البته اجرای این برنامهها همیشه به وضعیت پزشکی مادر و نوزاد بستگی دارد.
تماس نزدیک، در آغوش گرفتن، پاسخ دادن به نیازهای نوزاد و تعامل مداوم با او در شکلگیری رابطه والد و کودک اهمیت دارند.
اما رابطه عاطفی یک فرایند تدریجی است و فقط در چند دقیقه اول پس از تولد شکل نمیگیرد.
اگر به دلیل سزارین، بیماری مادر، نیاز نوزاد به مراقبت ویژه یا هر دلیل پزشکی دیگری تماس فوری امکانپذیر نباشد، والدین نباید خود را سرزنش کنند. فرصتهای زیادی برای ایجاد دلبستگی و ارتباط عاطفی در روزها و ماههای بعد وجود دارد.
اگر نوزاد و مادر پایدار باشند، خشک کردن و گرم نگه داشتن نوزاد، ارزیابی وضعیت او، تماس پوستبهپوست و حمایت از شروع شیردهی از مراقبتهای مهم هستند.
برای نوزاد سالم و پایدار، توصیه میشود تماس پوستبهپوست بلافاصله و بدون وقفه آغاز شود و ترجیحاً حداقل یک ساعت ادامه پیدا کند. در صورت مناسب بودن شرایط، میتوان این تماس را بیشتر نیز ادامه داد.
بله. اگر مادر و نوزاد پایدار باشند، تماس پوستبهپوست میتواند بعد از سزارین نیز انجام شود.
در صورت پایدار بودن مادر و نوزاد، شروع شیردهی در ساعت اول توصیه میشود. اگر نوزاد یا مادر نیاز به مراقبت فوری داشته باشند، ممکن است شروع تغذیه به تأخیر بیفتد و پس از پایدار شدن شرایط انجام شود.
ممکن است تماس فوری امکانپذیر نباشد، اما در بسیاری از شرایط، پس از پایدار شدن نوزاد میتوان تماس پوستبهپوست را آغاز کرد. برای بعضی نوزادان نارس و کموزن نیز تماس پوستبهپوست در صورت پایدار بودن شرایط اهمیت ویژهای دارد.
برای بیشتر نوزادانی که به احیای فوری نیاز ندارند، بستن بند ناف معمولاً حداقل ۶۰ ثانیه به تعویق میافتد. زمان دقیق آن میتواند بر اساس شرایط مادر و نوزاد متفاوت باشد.
خیر. آپگار یکی از ابزارهای ارزیابی وضعیت نوزاد در دقایق نخست است و بهتنهایی تشخیص بیماری یا پیشبینی وضعیت آینده کودک را مشخص نمیکند.
دقایق و ساعتهای نخست پس از تولد، زمان مهمی برای سازگاری نوزاد با زندگی خارج از رحم است. در این مدت، ارزیابی دقیق نوزاد، حفظ دمای بدن، توجه به تنفس و ضربان قلب و شناسایی سریع مشکلات احتمالی اهمیت دارد.
برای مادر و نوزاد سالم و پایدار، تماس پوستبهپوست فوری و بدون وقفه، شروع شیردهی در ساعت اول و جلوگیری از جداسازی غیرضروری از مراقبتهای مهم پس از تولد هستند.
با این حال، شرایط همه مادران و نوزادان یکسان نیست. اگر نوزاد به احیا یا مراقبت پزشکی نیاز داشته باشد، ابتدا باید وضعیت او تثبیت شود. تماس پوستبهپوست و شیردهی میتوانند پس از فراهم شدن شرایط ایمن آغاز شوند.
مهمترین نکته این است که اولین لحظات زندگی نوزاد فقط درباره یک «لحظه خاص» نیست؛ بلکه آغاز فرایندی است که در آن ایمنی، تغذیه، تماس، مراقبت و پاسخگویی والدین در رشد سالم نوزاد نقش دارند.
سازمان جهانی بهداشت (WHO) – توصیههای مربوط به سلامت نوزاد و مراقبت در اولین لحظات پس از تولد
سازمان جهانی بهداشت (WHO) – تغذیه شیرخوار و کودک خردسال
آکادمی اطفال آمریکا (AAP) – مراقبت پوستبهپوست و ایمنی نوزاد در دوره نوزادی
آکادمی اطفال آمریکا (AAP) و انجمن قلب آمریکا (AHA) – راهنمای احیای نوزادان ۲۰۲۵
آکادمی اطفال آمریکا (AAP) – نمره آپگار نوزاد
تاریخ آخرین بررسی و بهروزرسانی علمی: ۱ مهر ۱۴۰۵ (۲۳ سپتامبر ۲۰۲۶)
بله
ایتا
روبیکا
سروش پلاس
05138438232 
info@gahvarak.com