رفلاکس نوزاد چیست؟ علائم، علت، درمان و زمان مراجعه به پزشک

آیا رفلاکس در نوزادان طبیعی است؟

بله. رفلاکس ساده یا GER در نوزادان بسیار شایع است.

بسیاری از نوزادان سالم در ماه‌های اول زندگی روزانه مقداری شیر را بالا می‌آورند، بدون اینکه دچار بیماری خاصی باشند. طبق اطلاعات NIDDK، حدود ۷۰ تا ۸۵ درصد نوزادان تا حدود ۲ ماهگی روزانه درجاتی از برگرداندن شیر دارند و بیشتر کودکان تا ۱۲ تا ۱۴ ماهگی علائم قابل‌توجه رفلاکس را پشت سر می‌گذارند.

رفلاکس معمولاً در ماه‌های نخست بیشتر است و با رشد کودک، نشستن، مصرف غذاهای جامد و تکامل دستگاه گوارش به‌تدریج کاهش پیدا می‌کند.

بنابراین بالا آوردن شیر به‌تنهایی به معنی بیماری یا نیاز به دارو نیست.

تفاوت رفلاکس ساده و رفلاکس بیماری‌زا در نوزاد چیست؟

رفلاکس معده به مری (GER) به برگشت محتویات معده به مری گفته می‌شود و در نوزادان سالم بسیار شایع است.

اما بیماری رفلاکس معده به مری (GERD) زمانی مطرح می‌شود که رفلاکس باعث علائم آزاردهنده مکرر یا عوارض شود.

برای مثال، اگر نوزاد علاوه بر بالا آوردن شیر دچار امتناع از غذا، مشکلات بلع، اختلال رشد یا علائم تنفسی باشد، پزشک ممکن است GERD یا علت دیگری را بررسی کند.

علت رفلاکس نوزاد چیست؟

عوامل مختلفی باعث شایع بودن رفلاکس در نوزادان می‌شوند، از جمله:

تکامل نیافتن کامل مری و دریچه بین مری و معده
مایع بودن غذای اصلی نوزاد
دریافت حجم نسبتاً زیاد شیر در مقایسه با اندازه بدن
قرار گرفتن طولانی‌مدت در وضعیت خوابیده
بلعیدن هوا هنگام شیر خوردن
نارس بودن نوزاد
برخی بیماری‌های زمینه‌ای

نوزادان نارس و کودکانی که بعضی بیماری‌های زمینه‌ای دارند، ممکن است بیشتر در معرض GERD قرار داشته باشند.

آیا حساسیت به شیر گاو می‌تواند شبیه رفلاکس باشد؟

بله. حساسیت به پروتئین شیر گاو می‌تواند علائمی ایجاد کند که با رفلاکس اشتباه گرفته شوند.

اگر علائم شدید، مداوم یا غیرمعمول باشند، پزشک ممکن است علاوه بر رفلاکس، احتمال حساسیت غذایی یا سایر مشکلات گوارشی را نیز بررسی کند.

به همین دلیل، تعویض مکرر شیرخشک یا حذف خودسرانه گروه‌های غذایی از رژیم مادر شیرده توصیه نمی‌شود.

علائم رفلاکس در نوزادان چیست؟

شایع‌ترین علامت رفلاکس ساده، برگرداندن یا بالا آوردن شیر است.

در نوزادی که ممکن است دچار GERD باشد، علائم دیگری نیز می‌توانند دیده شوند، مانند:

بالا آوردن یا استفراغ مکرر
بی‌قراری، به‌خصوص همراه با بالا آوردن شیر
امتناع از شیر خوردن
مشکل در بلع
خم کردن مکرر پشت بدن
حرکات غیرطبیعی گردن یا چانه
سرفه یا خس‌خس در برخی نوزادان
وزن‌گیری ضعیف یا کاهش وزن
ناراحتی قابل‌توجه هنگام تغذیه

با این حال، هیچ‌کدام از این علائم به‌تنهایی ثابت نمی‌کنند که علت مشکل رفلاکس است. برای مثال، گریه، بی‌قراری یا خواب ناآرام در نوزادان می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد.

آیا رفلاکس باعث کم‌وزنی نوزاد می‌شود؟

رفلاکس ساده معمولاً باعث اختلال رشد نمی‌شود.

اما اگر نوزاد به دلیل علائم هنگام تغذیه نتواند شیر کافی دریافت کند، مکرراً استفراغ کند یا مقدار زیادی از غذای خود را از دست بدهد، ممکن است وزن‌گیری او کاهش پیدا کند.

وزن‌گیری ضعیف، کاهش وزن یا توقف رشد از دلایلی است که باید نوزاد توسط پزشک ارزیابی شود.

رفلاکس و بی‌قراری نوزاد

برخی نوزادان هنگام یا پس از تغذیه بی‌قرار می‌شوند و ممکن است پشت خود را خم کنند یا از ادامه شیر خوردن خودداری کنند.

با این حال، گریه و بی‌قراری به‌تنهایی نشانه رفلاکس نیستند.

کولیک، گرسنگی، خستگی، نفخ، مشکلات مربوط به روش تغذیه و بسیاری از عوامل دیگر نیز می‌توانند باعث بی‌قراری نوزاد شوند. بنابراین نباید هر نوزاد بی‌قرار را مبتلا به رفلاکس در نظر گرفت.

آیا رفلاکس باعث اختلال خواب نوزاد می‌شود؟

ممکن است علائم رفلاکس در بعضی نوزادان با خواب تداخل داشته باشد، اما بیدار شدن‌های مکرر یا خواب ناآرام به‌تنهایی برای تشخیص رفلاکس کافی نیستند.

مهم‌تر از کاهش رفلاکس، رعایت اصول خواب ایمن است. حتی اگر نوزاد رفلاکس داشته باشد، نباید وضعیت خواب او برای کاهش بالا آوردن شیر تغییر کند.

بهترین وضعیت خواب نوزاد مبتلا به رفلاکس

حتی نوزاد مبتلا به رفلاکس باید برای خواب:

به پشت قرار داده شود.
روی یک سطح صاف و سفت بخوابد.
در تخت او بالش، پتو، عروسک، ضربه‌گیر یا وسایل نرم قرار داده نشود.
برای کاهش رفلاکس، تشک یا سر تخت بالا برده نشود.
از بالش، گوه، پوزیشنر و وسایل نگه‌دارنده وضعیت بدن استفاده نشود.
در صندلی خودرو، تاب، نی‌نی‌لای‌لای یا سایر وسایل نشسته به‌عنوان محل خواب قرار نگیرد.

خوابیدن به پشت خطر خفگی ناشی از بالا آوردن شیر را افزایش نمی‌دهد و همچنان ایمن‌ترین وضعیت خواب برای نوزاد محسوب می‌شود.

بنابراین خواباندن نوزاد روی شکم یا پهلو برای درمان رفلاکس توصیه نمی‌شود.

آیا نوزاد شیرخوار با شیر مادر هم رفلاکس می‌گیرد؟

بله. نوزادانی که فقط شیر مادر دریافت می‌کنند نیز ممکن است دچار رفلاکس شوند.

رفلاکس به معنی ناکافی بودن شیر مادر یا بی‌کیفیت بودن آن نیست. اگر نوزاد به خوبی شیر می‌خورد، وزن‌گیری مناسبی دارد و حال عمومی او خوب است، بالا آوردن مقدار کمی شیر معمولاً نیاز به درمان خاصی ندارد.

اگر علائم شدید یا مداوم باشند، پزشک می‌تواند وضعیت تغذیه، نحوه شیر خوردن و احتمال مشکلات دیگری مانند حساسیت به پروتئین شیر گاو را بررسی کند.

چه زمانی باید برای رفلاکس نوزاد به پزشک مراجعه کرد؟

اگر نوزاد یکی از علائم زیر را دارد، بهتر است توسط پزشک ارزیابی شود:

وزن‌گیری ضعیف یا کاهش وزن
امتناع مکرر از شیر خوردن
مشکل در بلع
استفراغ مکرر یا شدید
بی‌قراری شدید یا مداوم
مشکلات تنفسی
وجود خون در استفراغ یا مدفوع
استفراغ سبز یا زرد
استفراغ جهنده و مکرر
نشانه‌های کم‌آبی مانند کاهش واضح تعداد پوشک‌های خیس یا بی‌حالی

استفراغ سبز یا خونی را جدی بگیرید

استفراغ سبز یا زرد و استفراغ خونی طبیعی محسوب نمی‌شود و نباید صرفاً به رفلاکس نسبت داده شود.

همچنین استفراغ جهنده و مکرر، به‌خصوص در نوزادان کم‌سن، می‌تواند نشانه بیماری دیگری باشد و نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.

اگر استفراغ مقدار زیادی داشته باشد، به‌طور مکرر و با فشار اتفاق بیفتد یا همراه با علائمی مانند بی‌حالی، کاهش ادرار، مشکل تنفسی یا اختلال در تغذیه باشد، مراجعه پزشکی اهمیت بیشتری دارد.

روش‌های درمان رفلاکس نوزاد

بیشتر نوزادانی که فقط رفلاکس ساده دارند، به درمان دارویی نیاز ندارند.

در این کودکان معمولاً ابتدا روش تغذیه و مراقبت‌های ساده بررسی می‌شود.

۱. جلوگیری از بیش‌خوری

اگر نوزاد حجم زیادی شیر در هر وعده دریافت کند، ممکن است احتمال برگشت شیر بیشتر شود.

پزشک ممکن است با توجه به سن و وزن نوزاد، حجم هر وعده و دفعات تغذیه را بررسی کند. این تغییرات باید به‌گونه‌ای باشد که نیاز روزانه کودک به شیر تأمین شود.

۲. آروغ گرفتن نوزاد

آروغ گرفتن در حین یا پس از تغذیه می‌تواند به خروج هوای بلعیده‌شده کمک کند.

این کار ممکن است برای بعضی نوزادان مفید باشد، اما نباید با فشار یا تکان شدید انجام شود.

۳. نگه داشتن نوزاد در وضعیت عمودی پس از تغذیه

در صورت امکان، نگه داشتن نوزاد در وضعیت نسبتاً عمودی برای حدود ۲۰ تا ۳۰ دقیقه پس از تغذیه ممکن است به کاهش علائم کمک کند.

این توصیه مربوط به زمانی است که نوزاد بیدار و تحت مراقبت بزرگسال باشد و نباید جایگزین خواب ایمن شود.

هنگام خواب، نوزاد همچنان باید به پشت و روی سطح صاف و سفت قرار داده شود.

۴. بررسی حجم و روش تغذیه

اگر نوزاد با شیشه شیر تغذیه می‌شود، سرعت جریان شیر، اندازه سرشیشه، حجم هر وعده و شیوه تغذیه می‌تواند با نظر پزشک یا متخصص تغذیه بررسی شود.

تغذیه آرام و جلوگیری از دادن حجم بیشتر از نیاز کودک اهمیت دارد.

آیا تغلیظ شیر برای رفلاکس نوزاد مفید است؟

در برخی نوزادانی که برگرداندن شیر یا بالا آوردن مکرر دارند، پزشک ممکن است تغلیظ شیر یا استفاده از یک فرآورده مناسب برای این منظور را پیشنهاد کند.

اما والدین نباید به‌صورت خودسرانه غلات، آرد یا مواد دیگر را به شیر نوزاد اضافه کنند.

نوع ماده تغلیظ‌کننده، مقدار آن و مناسب بودن این روش باید بر اساس سن، نوع تغذیه و شرایط پزشکی نوزاد توسط پزشک تعیین شود.

آیا تغییر شیرخشک می‌تواند به رفلاکس کمک کند؟

گاهی علائم رفلاکس ممکن است با حساسیت به پروتئین شیر گاو اشتباه گرفته شوند.

اگر پزشک احتمال این مشکل را مطرح کند، ممکن است برای یک دوره آزمایشی استفاده از شیرخشک با پروتئین هیدرولیزشده را توصیه کند.

در نوزاد شیرخوار نیز ممکن است حذف پروتئین شیر گاو از رژیم غذایی مادر برای یک دوره مشخص و تحت نظر پزشک مطرح شود.

تغییر مکرر شیرخشک بدون بررسی علت علائم توصیه نمی‌شود.

آیا رفلاکس نوزاد به دارو نیاز دارد؟

بیشتر نوزادان مبتلا به رفلاکس ساده به دارو نیاز ندارند.

داروهای کاهش‌دهنده اسید معده نباید صرفاً به دلیل بالا آوردن شیر یا گریه نوزاد به‌صورت خودسرانه استفاده شوند.

اگر پزشک تشخیص دهد که نوزاد دچار GERD همراه با علائم قابل‌توجه یا عوارضی مانند التهاب مری است، ممکن است داروی مناسب را برای مدت مشخص تجویز کند.

انتخاب دارو، مقدار مصرف و مدت درمان باید توسط پزشک انجام شود.

تشخیص رفلاکس نوزاد چگونه انجام می‌شود؟

در بیشتر موارد، پزشک با بررسی موارد زیر می‌تواند درباره رفلاکس تصمیم بگیرد:

شرح حال نوزاد
زمان و دفعات بالا آوردن شیر
نحوه تغذیه
علائم همراه
وزن و روند رشد
وضعیت عمومی نوزاد

در بسیاری از نوزادان، آزمایش یا تصویربرداری لازم نیست.

اگر علائم شدید باشند، به اقدامات اولیه پاسخ ندهند یا احتمال بیماری دیگری مطرح باشد، پزشک ممکن است آزمایش‌های بیشتری درخواست کند یا کودک را برای بررسی تخصصی ارجاع دهد.

رفلاکس نوزاد تا چه سنی ادامه دارد؟

رفلاکس در ماه‌های نخست زندگی شایع‌تر است و معمولاً با رشد کودک کاهش پیدا می‌کند.

در بسیاری از نوزادان، علائم بعد از ۶ ماهگی کاهش پیدا می‌کنند و بیشتر کودکان تا حدود ۱۲ تا ۱۴ ماهگی بهبود قابل‌توجهی پیدا می‌کنند.

اگر بالا آوردن مکرر شیر بعد از یک سالگی همچنان ادامه داشته باشد یا همراه با علائم دیگری مانند وزن‌گیری ضعیف، استفراغ شدید یا مشکلات تغذیه باشد، بهتر است کودک توسط پزشک ارزیابی شود.

سوالات متداول درباره رفلاکس نوزاد

آیا بالا آوردن شیر همیشه نشانه رفلاکس است؟

بالا آوردن شیر معمولاً یکی از تظاهرات رفلاکس معده به مری است و در نوزادان بسیار شایع است. اگر کودک حال عمومی خوب و رشد طبیعی داشته باشد، اغلب نیاز به درمان خاصی ندارد.

آیا می‌توان نوزاد مبتلا به رفلاکس را روی شکم خواباند؟

خیر. حتی نوزاد مبتلا به رفلاکس باید برای خواب به پشت و روی سطح صاف و سفت قرار داده شود.

خواباندن نوزاد روی شکم یا استفاده از بالش، گوه و وسایل شیب‌دار برای کاهش رفلاکس توصیه نمی‌شود.

آیا بالا آوردن شیر باعث خفگی نوزاد هنگام خواب می‌شود؟

خوابیدن به پشت خطر خفگی ناشی از رفلاکس را افزایش نمی‌دهد. نوزادان سالم مکانیسم‌های طبیعی محافظت از راه هوایی دارند و می‌توانند مایعی را که به دهان برمی‌گردد سرفه یا بلع کنند.

آیا برای رفلاکس نوزاد باید شیر را غلیظ کرد؟

در بعضی موارد پزشک ممکن است تغلیظ شیر را پیشنهاد کند، اما این کار نباید بدون راهنمایی پزشک انجام شود؛ زیرا نوع و مقدار ماده تغلیظ‌کننده باید متناسب با شرایط نوزاد باشد.

آیا رفلاکس نوزاد خودبه‌خود خوب می‌شود؟

در بیشتر نوزادان، رفلاکس ساده با رشد و تکامل دستگاه گوارش کاهش پیدا می‌کند و بیشتر کودکان تا حدود ۱۲ تا ۱۴ ماهگی علائم قابل‌توجهی ندارند.

آیا برای رفلاکس نوزاد دارو لازم است؟

خیر. بیشتر نوزادان مبتلا به رفلاکس ساده به دارو نیاز ندارند. دارو تنها در شرایط خاص و پس از ارزیابی پزشک استفاده می‌شود.

جمع‌بندی

رفلاکس نوزاد یکی از مشکلات شایع ماه‌های اول زندگی است و در بیشتر موارد بخشی از روند طبیعی رشد دستگاه گوارش محسوب می‌شود.

اگر نوزاد به خوبی شیر می‌خورد، وزن‌گیری طبیعی دارد و حال عمومی او مناسب است، بالا آوردن مقدار کمی شیر معمولاً نیاز به درمان دارویی ندارد.

والدین می‌توانند با توجه به توصیه پزشک، از بیش‌خوری جلوگیری کنند، در صورت نیاز به نوزاد کمک کنند آروغ بزند و پس از تغذیه، در زمانی که نوزاد بیدار و تحت نظارت است، او را برای مدتی در وضعیت نسبتاً عمودی نگه دارند.

در مقابل، استفراغ سبز یا خونی، استفراغ جهنده و مکرر، مشکلات تنفسی، امتناع از شیر خوردن، کم‌آبی، کاهش وزن یا وزن‌گیری ضعیف نیازمند ارزیابی پزشکی است.

مهم‌تر از همه، نوزاد مبتلا به رفلاکس نیز باید برای خواب به پشت و روی سطح صاف و سفت قرار داده شود. برای درمان رفلاکس نباید سر تخت را بالا برد یا نوزاد را روی شکم یا پهلو خواباند.