نفخ نوزاد به احساس ناراحتی ناشی از تجمع یا عبور گاز در دستگاه گوارش کودک گفته میشود. بیشتر نوزادان در ماههای اول زندگی مقداری گاز تولید یا هنگام شیر خوردن هوا میبلعند و به همین دلیل، خارج شدن گاز از طریق آروغ یا مقعد بخشی طبیعی از عملکرد دستگاه گوارش آنهاست.
با این حال، بعضی نوزادان هنگام تجمع گاز بیقرار میشوند، گریه میکنند، پاهایشان را به سمت شکم جمع میکنند یا برای مدتی بهسختی آرام میشوند. در چنین شرایطی والدین معمولاً میگویند نوزاد «باد شکم» دارد.
نفخ همیشه به معنی وجود بیماری نیست. در واقع، دستگاه گوارش نوزاد هنوز در حال تکامل است و هماهنگی عضلات روده و خروج گاز ممکن است در ماههای اول کامل نباشد. به همین دلیل، نوزاد ممکن است حتی در حالی که مقدار زیادی گاز دفع میکند، هنگام عبور آن بیقرار شود.
بله، تولید و دفع گاز در نوزاد طبیعی است. نوزادان مانند بزرگسالان گاز روده تولید میکنند، اما ممکن است به دلیل نابالغ بودن سیستم گوارش، حساسیت بیشتری نسبت به حرکت گاز داشته باشند.
عوامل مختلفی باعث میشوند نوزاد بیشتر گاز داشته باشد، از جمله:
برای کمک به نوزاد، ابتدا باید علت احتمالی نفخ را بررسی کرد. در ادامه مهمترین علتهای گاز معده و باد شکم نوزاد را بررسی میکنیم.
یکی از شایعترین دلایل نفخ نوزاد، ورود هوا به دستگاه گوارش هنگام تغذیه است.
این موضوع ممکن است زمانی بیشتر اتفاق بیفتد که:
نوزادی که برای مدت طولانی گریه میکند، ممکن است هوای بیشتری ببلعد.
این موضوع میتواند یک چرخه ایجاد کند: نوزاد به دلیل ناراحتی گریه میکند، هنگام گریه هوا میبلعد، نفخ بیشتر میشود و بیقراری ادامه پیدا میکند.
به همین دلیل، تلاش برای تشخیص زودهنگام علت گریه نوزاد میتواند از شدت این چرخه جلوگیری کند.
دستگاه گوارش نوزاد در ماههای اول هنوز در حال رشد و تکامل است.
عضلات روده باید یاد بگیرند چگونه محتویات و گاز را بهطور هماهنگ حرکت دهند. به همین دلیل، ممکن است نوزاد هنگام دفع گاز یا مدفوع زور بزند، صورتش قرمز شود یا گریه کند.
این وضعیت در بسیاری از موارد با رشد کودک بهتر میشود.
اگر نوزاد با سرعت زیاد شیر بخورد، ممکن است همراه شیر مقدار بیشتری هوا وارد معده کند.
گاهی جریان سریع شیر مادر یا سوراخ بزرگ سرشیشه باعث میشود نوزاد نتواند سرعت شیر خوردن را بهخوبی کنترل کند.
زاویه نامناسب شیشه میتواند باعث ورود هوا به سرشیشه شود.
هنگام شیر دادن با شیشه، بهتر است بخش سرشیشه تا حد امکان با شیر پر باشد تا نوزاد هوای زیادی نبلعد.
وقتی نوزاد بسیار گرسنه و بیقرار میشود، ممکن است هنگام شروع تغذیه با سرعت و شدت بیشتری مک بزند.
این حالت میتواند باعث بلعیدن هوا شود.
توجه به علائم اولیه گرسنگی و شروع تغذیه قبل از گریه شدید میتواند کمککننده باشد.
نوزاد نمیتواند بگوید که دلش درد میکند، بنابراین والدین باید به رفتار و علائم او توجه کنند.
علائم احتمالی عبارتاند از:
دفع گاز زیاد در نوزاد همیشه به معنی وجود مشکل نیست.
اگر نوزاد مقدار زیادی هوا هنگام شیر خوردن یا گریه میبلعد، طبیعی است که بدن او برای خارج کردن این هوا تلاش کند.
در بسیاری از موارد، گوزیدن نشانه عملکرد طبیعی روده است.
اگر نوزاد:
برخی والدین تصور میکنند اگر نوزاد پس از شیر مادر نفخ کند، حتماً شیر مادر باعث ایجاد گاز شده است. در بیشتر موارد، این برداشت درست نیست.
ممکن است نوزاد هنگام مکیدن هوا بلعیده باشد یا به دلیل سرعت جریان شیر، سریعتر از معمول تغذیه کرده باشد.
وضعیت صحیح قرار گرفتن نوزاد روی سینه و آروغ گرفتن پس از تغذیه میتواند در کاهش این مشکل کمک کند.
نوزادانی که شیر خشک مصرف میکنند نیز ممکن است نفخ داشته باشند.
دلایل احتمالی شامل:
هوایی که هنگام تغذیه وارد معده میشود، معمولاً از دو مسیر خارج میشود:
۱. از طریق آروغ
۲. از طریق روده و دفع گاز
اگر مقدار هوا زیاد باشد، نوزاد ممکن است احساس ناراحتی بیشتری کند.
به همین دلیل، کاهش بلعیدن هوا یکی از مهمترین راههای کنترل نفخ است.
آروغ گرفتن باعث میشود بخشی از هوای بلعیدهشده از معده خارج شود.
بعضی نوزادان در هر وعده به آروغ گرفتن نیاز دارند و بعضی دیگر ممکن است کمتر نیاز داشته باشند.
اگر نوزاد بعد از شیر خوردن آرام است، همیشه لازم نیست برای مدت طولانی او را مجبور به آروغ زدن کنید.
نوزاد را بهآرامی روی شانه خود قرار دهید و از گردن و سر او حمایت کنید.
سپس با حرکت آرام دست روی پشت، به خروج هوا کمک کنید.
نوزاد را روی پای خود بنشانید و با حمایت کامل از سر و گردن، بدن او را کمی به سمت جلو نگه دارید.
میتوانید نوزاد را بهآرامی و با حمایت مناسب روی پای خود قرار دهید و پشت او را نوازش کنید.
همیشه باید وضعیت سر و راه تنفسی نوزاد ایمن باشد.
ماساژ بسیار آرام شکم ممکن است به حرکت گاز در روده کمک کند.
برای این کار:
یکی از روشهای رایج، حرکت دادن آرام پاهای نوزاد مانند رکاب زدن دوچرخه است.
برای انجام این کار:
۱. نوزاد را به پشت روی سطح صاف و ایمن قرار دهید.
۲. پاهای او را بهآرامی حرکت دهید.
۳. از وارد کردن فشار به مفاصل خودداری کنید.
برخی نوزادان پس از این حرکت گاز دفع میکنند و آرامتر میشوند.
نفخ و کولیک یکسان نیستند.
در کولیک، نوزاد ممکن است دورههای گریه شدید و طولانی داشته باشد که علت مشخصی برای آن پیدا نمیشود.
در حالی که نفخ به وجود گاز و ناراحتی ناشی از آن اشاره دارد.
ممکن است یک نوزاد هم کولیک داشته باشد و هم نفخ، اما نباید هر گریه شدیدی را فقط به گاز معده نسبت داد.
برای اطلاعات بیشتر میتوان به مقاله «کولیک نوزاد چیست؟» لینک داد.
| وضعیت | علائم احتمالی | زمان شایع |
|---|---|---|
| نفخ | جمع کردن پاها، خروج گاز، بیقراری | هر زمان |
| کولیک | گریه طولانی و شدید، آرام نشدن | اغلب عصر و شب |
| رفلاکس | بالا آوردن، بیقراری بعد از شیر | معمولاً اطراف زمان تغذیه |
| این علائم ممکن است با یکدیگر همپوشانی داشته باشند و تشخیص دقیق تنها بر اساس یک علامت امکانپذیر نیست. |
یکی از باورهای رایج این است که هر غذایی که در مادر باعث نفخ میشود، حتماً باعث نفخ نوزاد نیز خواهد شد.
این موضوع به این سادگی نیست.
گاز موجود در دستگاه گوارش مادر از طریق شیر به نوزاد منتقل نمیشود.
با این حال، برخی نوزادان ممکن است نسبت به پروتئینهای غذایی خاص حساسیت یا واکنش داشته باشند.
بنابراین حذف گسترده مواد غذایی از رژیم مادر بدون دلیل مشخص یا توصیه پزشک معمولاً ضروری نیست.
بعضی غذاها ممکن است در خود مادر باعث نفخ شوند، مانند:
برخی نوزادان پس از مصرف شیر خشک دچار گاز بیشتری میشوند، اما همیشه دلیل آن خود شیر خشک نیست.
روش آمادهسازی، نوع سرشیشه و مقدار هوای واردشده هنگام تغذیه نیز اهمیت دارند.
اگر نوزاد علاوه بر نفخ علائم دیگری مانند:
برای کمک به نوزادی که به نظر میرسد از گاز ناراحت است، میتوان اقدامات ساده زیر را امتحان کرد.
اطمینان پیدا کنید که نوزاد هنگام شیر خوردن وضعیت مناسبی دارد و هوای زیادی نمیبلعد.
پس از شیر خوردن یا در صورت نیاز در میانه تغذیه، فرصت کوتاهی برای آروغ گرفتن فراهم کنید.
حرکت آرام پاها میتواند به خروج گاز کمک کند.
ماساژ آرام و بدون فشار ممکن است باعث کاهش ناراحتی شود.
گریه شدید میتواند باعث بلعیدن هوای بیشتر شود؛ بنابراین ایجاد محیط آرام اهمیت دارد.
برخی روشها ممکن است ایمن نباشند.
نفخ و مشکلات مرتبط با گاز معمولاً در ماههای اول زندگی بیشتر دیده میشوند.
با رشد دستگاه گوارش و بهتر شدن هماهنگی عضلات روده، بسیاری از نوزادان بهتدریج علائم کمتری خواهند داشت.
البته هر کودک روند متفاوتی دارد.
نفخ معمولی معمولاً با رشد و تغذیه مناسب همراه است.
اما اگر نفخ با علائم زیر همراه باشد، باید بررسی پزشکی انجام شود:
اگر نوزاد بهطور مداوم بیقرار است یا علائم غیرطبیعی دارد، بهتر است توسط پزشک ارزیابی شود.
مراجعه پزشکی اهمیت بیشتری پیدا میکند اگر:
در بیشتر موارد بله. دفع گاز بخشی طبیعی از عملکرد دستگاه گوارش است.
آروغ گرفتن، حرکت آرام پاها و ماساژ بسیار ملایم شکم میتواند کمککننده باشد.
بله، اگر تجمع یا حرکت گاز باعث ناراحتی شود، ممکن است نوزاد بیقرار یا گریان شود.
خیر، خود شیر مادر بهطور معمول باعث نفخ نمیشود و گاز دستگاه گوارش مادر نیز از طریق شیر منتقل نمیشود.
مصرف دارو بدون نظر پزشک توصیه نمیشود. بیشتر موارد نفخ با اقدامات ساده و رشد کودک بهتر میشوند.
در بسیاری از کودکان با رشد دستگاه گوارش در ماههای اول کاهش پیدا میکند، اما زمان دقیق در هر کودک متفاوت است.
نفخ و دفع گاز در نوزادان در بیشتر موارد بخشی طبیعی از تکامل دستگاه گوارش است. بلعیدن هوا هنگام شیر خوردن، گریه طولانی و نارس بودن هماهنگی دستگاه گوارش میتوانند باعث افزایش گاز و بیقراری شوند.
والدین میتوانند با بهبود وضعیت شیر خوردن، گرفتن آروغ، حرکت آرام پاها و ماساژ ملایم شکم به کاهش ناراحتی کودک کمک کنند.
با این حال، اگر نفخ همراه با استفراغ غیرطبیعی، خون در مدفوع، شکم بسیار متورم، تب، بیحالی یا کاهش تغذیه باشد، نباید آن را صرفاً به گاز معده نسبت داد و باید کودک توسط پزشک بررسی شود.
بله
ایتا
روبیکا
سروش پلاس
05138438232 
info@gahvarak.com