اسهال نوزاد به حالتی گفته میشود که مدفوع کودک نسبت به الگوی معمول خودش بهطور ناگهانی شلتر، آبکیتر یا بسیار پرتکرارتر شود. تشخیص اسهال در نوزادان همیشه به سادگی بزرگسالان نیست، زیرا مدفوع طبیعی بسیاری از نوزادان، بهویژه نوزادانی که شیر مادر میخورند، از ابتدا نرم و شل است.
به همین دلیل، دیدن یک پوشک با مدفوع شل یا آبکی بهتنهایی به معنی اسهال نیست. آنچه اهمیت بیشتری دارد، تغییر نسبت به الگوی طبیعی خود نوزاد است.
برای مثال، اگر نوزادی که معمولاً مدفوع زرد و نرم دارد، ناگهان شروع به دفع مدفوع بسیار آبکی و پرتعداد کند، احتمال اسهال بیشتر مطرح میشود.
اسهال در نوزاد اهمیت ویژهای دارد، زیرا بدن نوزاد ذخیره مایعات کمتری دارد و میتواند نسبت به کودکان بزرگتر سریعتر دچار کمآبی شود. کاهش ادرار، خشکی دهان، کاهش اشک، خوابآلودگی غیرعادی و فرورفتگی چشمها یا ملاج میتوانند از علائم هشدار کمآبی باشند.
یکی از مهمترین نکات در بررسی مدفوع نوزاد این است که والدین نباید مدفوع کودک را فقط با مدفوع بزرگسالان مقایسه کنند.
مدفوع طبیعی نوزاد ممکن است:
نوزادان، بهخصوص در ماههای ابتدایی زندگی، الگوی مدفوع ثابتی مانند بزرگسالان ندارند.
یک نوزاد ممکن است چند بار در روز مدفوع کند، در حالی که نوزاد دیگر فاصله بیشتری بین دفعات دفع داشته باشد.
نوع تغذیه نیز تفاوت ایجاد میکند:
اسهال میتواند دلایل مختلفی داشته باشد. گاهی یک عفونت کوتاهمدت علت اصلی است و گاهی تغییر تغذیه یا یک مشکل دیگر در دستگاه گوارش نقش دارد.
مهمترین علتهای احتمالی عبارتاند از:
عفونتهای ویروسی یکی از علتهای شناختهشده اسهال و استفراغ در کودکان هستند. برای نمونه، روتاویروس میتواند باعث اسهال آبکی، استفراغ، تب و درد شکمی شود و مهمترین خطر آن، بهویژه در شیرخواران و کودکان کوچک، کمآبی بدن است.
نوروویروس نیز میتواند باعث اسهال، استفراغ، تهوع و درد شکمی شود و در کودکان کوچک به دلیل از دست دادن مایعات، خطر کمآبی را افزایش دهد.
در بسیاری از بیماریهای ویروسی، درمان اصلی بر جلوگیری از کمآبی و مراقبت حمایتی تمرکز دارد، اما نوزادان کمسن باید با احتیاط بیشتری ارزیابی شوند.
برخی عفونتهای باکتریایی نیز میتوانند باعث اسهال شوند. وجود خون در مدفوع، حال عمومی نامناسب، تب یا علائم شدید میتواند نیاز به بررسی پزشکی را بیشتر کند.
اسهال خونی را نباید صرفاً یک ناراحتی ساده گوارشی در نظر گرفت. برخی عفونتها ممکن است به ارزیابی و درمان متفاوت نیاز داشته باشند.
مدفوع نوزادی که شیر مادر میخورد، بهطور طبیعی میتواند نرم و حتی نسبتاً شل باشد. بنابراین والدین گاهی مدفوع طبیعی شیرخوار را با اسهال اشتباه میگیرند.
برای تشخیص بهتر، به این موارد توجه کنید:
در نوزادانی که شیر خشک مصرف میکنند نیز ممکن است تغییر در مدفوع به دلایل مختلف رخ دهد.
گاهی والدین بلافاصله تصور میکنند که شیر خشک علت اسهال است و شروع به تغییر مکرر نوع شیر میکنند. اما تغییر خودسرانه و پیدرپی شیر خشک همیشه راهحل مناسبی نیست.
ابتدا باید بررسی شود:
گاهی تغییر در نوع تغذیه میتواند باعث تغییر موقت در ظاهر یا دفعات مدفوع شود.
اما هر تغییر در مدفوع به معنی عدم تحمل شیر جدید نیست.
بهویژه اگر اسهال شدید، مداوم یا همراه با علائم دیگر باشد، بهتر است علت دقیق بررسی شود و والدین صرفاً با تغییر مکرر محصولات مختلف مشکل را مدیریت نکنند.
با شروع غذای کمکی، ظاهر مدفوع کودک ممکن است تغییر کند.
رنگ، بو و قوام مدفوع میتواند تحت تأثیر غذاهای جدید قرار گیرد.
اگر تغییر مدفوع خفیف باشد و کودک حال عمومی خوبی داشته باشد، ممکن است با تغییر طبیعی رژیم غذایی ارتباط داشته باشد.
اما مدفوع بسیار آبکی و پرتکرار، بهخصوص اگر همراه با تب، استفراغ یا کاهش دریافت مایعات باشد، باید جدیتر بررسی شود.
وقتی اسهال و استفراغ همزمان اتفاق میافتند، خطر کمآبی بیشتر میشود.
مهمترین هدف مراقبت در چنین شرایطی، حفظ دریافت مایعات و توجه به علائم کمآبی است.
نوزاد یا کودک مبتلا به اسهال و استفراغ باید از نظر کاهش ادرار، خشکی دهان، بیحالی و ناتوانی در نگه داشتن مایعات زیر نظر باشد.
اگر کودک حتی با دریافت مقدارهای کم و مکرر نیز قادر به نگه داشتن مایعات نیست، ارزیابی پزشکی ضروری است.
رنگ مدفوع بهتنهایی همیشه نشاندهنده بیماری نیست.
رنگ مدفوع میتواند تحت تأثیر:
مدفوع سبز در نوزاد همیشه نشانه اسهال یا بیماری نیست.
گاهی مدفوع سبز بخشی از تنوع طبیعی مدفوع کودک است.
اما اگر مدفوع سبز ناگهان بسیار آبکی و پرتعداد شده باشد و همزمان نوزاد علائم بیماری یا کمآبی داشته باشد، باید وضعیت کلی کودک بررسی شود.
مدفوع زرد و نرم در نوزاد شیرخوار میتواند طبیعی باشد.
بنابراین زرد بودن مدفوع بهتنهایی نشانه اسهال نیست.
تغییر مهم زمانی است که مدفوع نسبت به حالت معمول کودک بهطور واضح آبکیتر شود یا دفعات دفع بهصورت غیرعادی افزایش پیدا کند.
مقدار کمی مخاط گاهی ممکن است دیده شود، اما مخاط مکرر یا همراه با خون، تب، اسهال شدید یا حال عمومی نامناسب نیاز به بررسی بیشتری دارد.
وجود خون یا مخاط در مدفوع همراه با علائم بیماری یکی از مواردی است که باید برای ارزیابی پزشکی جدی گرفته شود.
خون در مدفوع نوزاد موضوعی نیست که والدین آن را صرفاً به اسهال ساده نسبت دهند.
علت آن میتواند متفاوت باشد و گاهی نیاز به بررسی فوری دارد.
اگر خون واضح در مدفوع مشاهده کردید، بهخصوص اگر همراه با بیحالی، تب، استفراغ، درد یا اسهال شدید باشد، باید با پزشک تماس بگیرید.
مهمترین نگرانی در اسهال نوزاد، از دست دادن آب و املاح بدن است.
نوزادان نسبت به کودکان بزرگتر در برابر کمآبی آسیبپذیرتر هستند، زیرا ذخایر مایعات کمتری دارند و به مراقبتکنندگان برای دریافت مایعات وابستهاند.
به همین دلیل، والدین باید فقط تعداد دفعات مدفوع را زیر نظر نگیرند، بلکه باید ببینند آیا کودک همچنان شیر میخورد و به اندازه معمول ادرار دارد یا خیر.
علائم احتمالی کمآبی عبارتاند از:
نوع مراقبت به سن نوزاد، شدت اسهال، وجود استفراغ و وضعیت آبرسانی بستگی دارد.
در بسیاری از موارد، ادامه تغذیه معمول کودک اهمیت دارد. برای نوزاد شیرخوار، معمولاً ادامه شیردهی توصیه میشود و ممکن است وعدههای مکررتر لازم باشد.
اگر پزشک یا متخصص مراقبت سلامت محلول خوراکی جبران آب و املاح را توصیه کند، باید آن را دقیقاً طبق دستور مصرف کرد.
به نوزاد نباید خودسرانه نوشیدنیهای خانگی، دارو یا محلولهای نامناسب داده شود.
اگر نوزاد با شیر مادر تغذیه میشود، در بسیاری از موارد باید شیردهی ادامه پیدا کند.
ادامه دریافت شیر مادر میتواند به حفظ مایعات و تغذیه کودک کمک کند.
اگر نوزاد بسیار کمسن است، شیر نمیخورد یا استفراغ و اسهال شدید دارد، بهتر است سریعتر توسط پزشک ارزیابی شود.
در مورد نوزادانی که شیر خشک مصرف میکنند، نحوه ادامه تغذیه باید بر اساس سن، شدت بیماری و وضعیت کمآبی تعیین شود.
برخی راهنماهای قدیمیتر توصیههای متفاوتی درباره توقف موقت شیر خشک ارائه کردهاند، اما توصیههای مراقبتی امروزی بیشتر بر حفظ تغذیه و جلوگیری از کمآبی تأکید دارند؛ بنابراین برای نوزاد مبتلا به اسهال، بهخصوص نوزاد کمسن، بهتر است تغییر یا رقیق کردن شیر خشک خودسرانه انجام نشود و در صورت نگرانی از پزشک راهنمایی گرفته شود.
نکته مهم: شیر خشک را برای درمان اسهال خودسرانه رقیقتر از دستورالعمل آماده نکنید.
داروهای ضداسهال نباید بدون نظر پزشک به نوزاد داده شوند.
بسیاری از موارد اسهال در کودکان نیاز به داروی اختصاصی ندارند و تمرکز اصلی روی جلوگیری از کمآبی و بررسی علت زمینهای است.
همچنین آنتیبیوتیک برای بسیاری از عفونتهای ویروسی کاربردی ندارد و فقط در شرایط مشخص و با تشخیص پزشک ممکن است تجویز شود.
پروبیوتیکها محصولات یکسانی نیستند و اثر آنها میتواند به نوع، سویه، سن کودک و علت بیماری بستگی داشته باشد.
به همین دلیل، برای نوزادان نباید هر محصول پروبیوتیکی صرفاً به دلیل داشتن عنوان «مناسب گوارش» خودسرانه مصرف شود. در صورت نیاز، انتخاب محصول باید با نظر پزشک انجام شود.
از اقدامات زیر بدون توصیه پزشک خودداری کنید:
در نوزادان، بهویژه شیرخواران کمسن، آستانه مراجعه باید پایین باشد.
در صورت مشاهده موارد زیر، باید سریعاً از پزشک یا مرکز درمانی راهنمایی بگیرید:
برخی علائم میتوانند نیاز به مراجعه فوری به اورژانس داشته باشند، از جمله:
برخی واکسنها میتوانند با تغییرات موقت گوارشی همراه باشند، اما هر اسهالی که پس از واکسیناسیون رخ میدهد، لزوماً ناشی از واکسن نیست.
اگر اسهال شدید یا مداوم باشد یا کودک علائم کمآبی، تب یا بیحالی داشته باشد، نباید صرفاً به واکسن نسبت داده شود و باید ارزیابی شود.
برخی والدین هر مدفوع شل را به دندان درآوردن نسبت میدهند.
دندان درآوردن ممکن است با تغییراتی در رفتار و افزایش آبریزش دهان همراه باشد، اما اسهال واقعی و شدید نباید صرفاً به دندان درآوردن نسبت داده شود، بهخصوص اگر کودک علائم بیماری یا کمآبی داشته باشد.
اسهال ممکن است همراه با افزایش گاز، دلپیچه و بیقراری باشد.
با این حال، نفخ نوزاد بهتنهایی به معنی اسهال نیست و هر مدفوع شل نیز الزاماً به دلیل نفخ ایجاد نمیشود.
در این قسمت میتوانید به مقاله داخلی:
«نفخ نوزاد | علت گاز معده نوزاد و راههای کمک به خروج باد شکم»
لینک دهید.
نوزادی که دلپیچه، ناراحتی شکمی یا کمآبی دارد، ممکن است بیشتر از حالت معمول گریه کند.
اما گریه دلایل بسیار متنوعی دارد و نباید فقط با مشاهده گریه نتیجه گرفت که کودک دچار اسهال یا مشکل گوارشی است.
برای پوشش این موضوع، لینک داخلی به مقاله:
«چرا نوزاد گریه میکند؟ | علت گریه نوزاد و راههای آرام کردن کودک»
پیشنهاد میشود.
یبوست و اسهال دو مشکل متفاوت هستند، اما هر دو ممکن است باعث ناراحتی و تغییر رفتار کودک شوند.
| ویژگی | اسهال | یبوست |
|---|---|---|
| قوام مدفوع | شل یا آبکیتر از معمول | سفت و خشک |
| نگرانی اصلی | کمآبی | دشواری دفع |
| دفعات دفع | ممکن است افزایش یابد | ممکن است کاهش یابد |
| علائم همراه | تب، استفراغ، بیحالی در برخی موارد | زور زدن، مدفوع سفت |
| برای مطالعه بیشتر میتوانید به مقاله داخلی **«یبوست نوزاد | علت مدفوع نکردن و راههای کمک به دفع»** لینک دهید. |
همه موارد اسهال قابل پیشگیری نیستند، اما رعایت بهداشت میتواند احتمال انتشار برخی عفونتها را کاهش دهد.
شستن دستها پس از تعویض پوشک و پیش از آماده کردن غذا یا شیر اهمیت زیادی دارد.
وسایل تغذیه نوزاد باید طبق اصول بهداشتی شسته و آماده شوند.
شیر خشک باید طبق دستور سازنده آماده شود.
برخی واکسنها، از جمله واکسن روتاویروس در برنامههای واکسیناسیون کشورهایی که آن را ارائه میکنند، میتوانند از بیماری شدید ناشی از روتاویروس پیشگیری کنند.
اگر نوزاد دچار مدفوع آبکی شده است، این موارد را بررسی کنید:
☐ آیا مدفوع نسبت به حالت معمول کودک تغییر واضحی کرده است؟
☐ تعداد دفعات دفع افزایش یافته است؟
☐ نوزاد همچنان شیر میخورد؟
☐ تعداد پوشکهای خیس کمتر نشده است؟
☐ دهان و لبها مرطوب هستند؟
☐ کودک مانند همیشه هوشیار و فعال است؟
☐ استفراغ وجود دارد؟
☐ تب وجود دارد؟
☐ خون یا مخاط قابل توجه در مدفوع دیده میشود؟
☐ شکم کودک بهطور غیرعادی متورم یا دردناک است؟
این چکلیست فقط برای کمک به مشاهده وضعیت کودک است و جای معاینه پزشک را نمیگیرد.
خیر. بسیاری از نوزادان، بهویژه نوزادان شیرخوار، بهطور طبیعی مدفوع نرم و شل دارند. تغییر ناگهانی نسبت به الگوی معمول کودک اهمیت بیشتری دارد.
مدت اسهال به علت آن بستگی دارد. برخی عفونتهای گوارشی طی چند روز بهتر میشوند، اما در نوزادان بهدلیل خطر کمآبی نباید فقط منتظر ماند؛ اگر علائم شدید، مداوم یا همراه با بدتر شدن حال کودک باشند، باید ارزیابی پزشکی انجام شود.
معمولاً خیر؛ در بسیاری از موارد ادامه شیردهی توصیه میشود. اگر کودک نمیتواند شیر بخورد یا استفراغ شدید دارد، باید با پزشک مشورت شود.
خیر. شیر خشک باید طبق دستور آماده شود و نباید برای درمان اسهال خودسرانه رقیقتر یا غلیظتر شود.
کاهش واضح ادرار و تعداد پوشکهای خیس یکی از نشانههای مهم است، اما باید مجموعهای از علائم مانند خشکی دهان، کاهش اشک، فرورفتگی چشمها یا ملاج و بیحالی نیز بررسی شود.
خیر. رنگ سبز بهتنهایی نشانه اسهال نیست. قوام، دفعات دفع و تغییر نسبت به الگوی معمول کودک اهمیت بیشتری دارد.
اگر همراه با علائم کمآبی، خون در مدفوع، استفراغ مداوم، بیحالی، کاهش شدید تغذیه یا بدتر شدن وضعیت عمومی باشد، باید سریعاً ارزیابی پزشکی انجام شود.
اسهال نوزاد همیشه با دیدن یک پوشک دارای مدفوع شل تشخیص داده نمیشود. بسیاری از نوزادان، بهویژه شیرخواران، بهطور طبیعی مدفوع نرم دارند. مهمترین نکته، شناخت الگوی طبیعی کودک و توجه به تغییر ناگهانی در قوام یا دفعات دفع است.
در بیشتر موارد، مهمترین نگرانی هنگام اسهال، کمآبی بدن است. کاهش تعداد پوشکهای خیس، خشکی دهان، کاهش اشک، فرورفتگی چشمها یا ملاج و بیحالی از علائمی هستند که باید جدی گرفته شوند. نوزادان و شیرخواران کوچک میتوانند نسبت به کودکان بزرگتر سریعتر دچار کمآبی شوند.
ادامه تغذیه، بهویژه ادامه شیردهی در نوزاد شیرخوار، در بسیاری از موارد بخش مهمی از مراقبت است. در عین حال، داروهای ضداسهال، آنتیبیوتیک، تغییرات شدید در شیر خشک یا درمانهای خانگی نباید بدون نظر پزشک انجام شوند.
اگر اسهال همراه با خون در مدفوع، استفراغ سبز، تب در نوزاد بسیار کمسن، کاهش واضح ادرار، بیحالی شدید یا ناتوانی در خوردن و نگه داشتن مایعات باشد، باید سریعاً به پزشک یا مرکز درمانی مراجعه شود.
بله
ایتا
روبیکا
سروش پلاس
05138438232 
info@gahvarak.com