چه زمانی باید به نوزاد شیر بدهیم؟ راهنمای کامل دفعات شیردهی
یکی از پرسشهای رایج والدین در هفتههای نخست تولد این است که هر چند ساعت باید به نوزاد شیر بدهند، آیا لازم است او را از خواب بیدار کنند و از کجا میتوان فهمید که شیر کافی دریافت کرده است.
نوزادان برای تغذیه برنامه زمانی یکسانی ندارند. ممکن است یک نوزاد در فاصلههای کوتاه و چند بار پشت سر هم شیر بخواهد و نوزادی دیگر پس از یک وعده طولانیتر برای مدتی بخوابد. به همین دلیل، در شیردهی با شیر مادر بهتر است به نشانههای گرسنگی و سیری کودک توجه کنید و بهجای تحمیل برنامهای ثابت، بر اساس نیاز او شیر بدهید.
بااینحال، در روزهای نخست تولد، برای نوزادان نارس، کموزن یا نوزادانی که وزنگیری مناسبی ندارند، ممکن است لازم باشد شیردهی طبق برنامه مشخص و با بیدار کردن نوزاد انجام شود. در این مقاله با نشانههای گرسنگی، دفعات مناسب شیردهی، مدت شیر خوردن، تغذیه زنجیرهای و علائم دریافت کافی شیر مادر آشنا میشوید.
هر چند ساعت باید به نوزاد شیر بدهیم؟
بیشتر نوزادانی که با شیر مادر تغذیه میشوند، در هفتههای نخست زندگی حدود ۸ تا ۱۲ بار در هر ۲۴ ساعت شیر میخورند. بعضی نوزادان حتی در برخی ساعتها هر یک ساعت یک بار شیر میخواهند؛ این رفتار میتواند طبیعی باشد.
در شیردهی بر اساس تقاضای نوزاد، لازم نیست منتظر رسیدن ساعت مشخصی باشید. اگر کودک نشانههای گرسنگی نشان میدهد، حتی اگر از وعده قبلی مدت کوتاهی گذشته باشد، میتوانید دوباره به او شیر بدهید.
فاصله میان وعدهها و مدت هر بار شیردهی ممکن است متفاوت باشد. بعضی وعدهها کوتاه و بعضی طولانیتر هستند. مهم است که نوزاد بهطور مؤثر شیر بخورد، بلعیدن شیر قابل مشاهده یا شنیدن باشد و وزنگیری و تعداد پوشکهای خیس او متناسب با سنش باشد.
با بزرگتر شدن نوزاد، الگوی تغذیه ممکن است تغییر کند. با شروع غذای کمکی در حدود ششماهگی نیز شیردهی بر اساس نیاز کودک ادامه پیدا میکند.
علائم گرسنگی نوزاد چیست؟
نوزاد معمولاً پیش از گریه کردن، نشانههایی از گرسنگی نشان میدهد. شناخت این علائم کمک میکند پیش از بیقراری شدید، شیردهی را آغاز کنید.
نشانههای اولیه گرسنگی
-
باز کردن دهان یا حرکت دادن لبها
-
بیرون آوردن زبان یا حرکات مکیدن
-
بردن دستها به سمت دهان
-
چرخاندن سر به سمت سینه یا تلاش برای پیدا کردن سینه
-
افزایش حرکات بدن و بیدار شدن از خواب
-
تولید صداهای خفیف و بیقراری
اگر این نشانهها را دیدید، نوزاد را در وضعیت راحت قرار دهید و سینه را به او پیشنهاد کنید.
آیا گریه کردن نشانه گرسنگی است؟
گریه میتواند نشانه دیرهنگام گرسنگی باشد؛ اما همیشه به معنی گرسنگی نیست. نوزاد ممکن است به دلیل خستگی، ناراحتی، نیاز به تماس بدنی، پوشک کثیف یا دلایل دیگر گریه کند.
اگر کودک بهشدت گریه میکند و برای گرفتن سینه مشکل دارد، ابتدا با تماس آرام، بغل کردن و در صورت امکان تماس پوست با پوست او را آرام کنید و سپس دوباره شیر دادن را امتحان کنید.
اگر گریه غیرمعمول، مداوم یا همراه با علائم بیماری است، آن را صرفاً به گرسنگی نسبت ندهید.
آیا باید نوزاد را برای شیر خوردن از خواب بیدار کنیم؟
در روزهای نخست زندگی، بسیاری از نوزادان باید بهطور منظم شیر بخورند؛ حتی اگر خودشان برای تغذیه بیدار نشوند. نوزادان تازه متولدشده معمولاً به ۸ تا ۱۲ وعده شیر در شبانهروز نیاز دارند و ممکن است لازم باشد هر دو تا سه ساعت، با توجه به وضعیت نوزاد و توصیه کادر درمان، برای تغذیه بیدار شوند.
بهویژه در شرایط زیر، درباره زمانبندی شیردهی و بیدار کردن نوزاد با پزشک یا ماما مشورت کنید:
-
نوزاد هنوز به وزن تولد خود برنگشته است.
-
نوزاد نارس یا کموزن متولد شده است.
-
زردی دارد یا بیش از حد خوابآلود است.
-
مکیدن ضعیفی دارد یا هنگام شیر خوردن زود خسته میشود.
-
وزنگیری او کافی نیست یا تعداد پوشکهای خیس کم است.
بسیاری از نوزادان تا حدود ۱۰ تا ۱۴ روزگی به وزن تولد خود بازمیگردند؛ بااینحال، این زمان در همه نوزادان یکسان نیست. پس از تأیید وزنگیری مناسب، تثبیت شیردهی و دریافت راهنمایی از پزشک، ممکن است بتوان اجازه داد نوزاد مدت بیشتری بخوابد.
نکته مهم: اگر نوزاد بهسختی بیدار میشود، بیحال است یا توان مکیدن مناسبی ندارد، فقط او را برای شیر دادن بیدار نکنید و دوباره به خواب نگذارید؛ در چنین شرایطی ارزیابی فوری پزشکی لازم است.
اگر نوزاد زودتر از موعد شیر خواست چه کنیم؟
اگر نوزاد کمی پس از یک وعده شیر خوردن دوباره نشانههای گرسنگی نشان داد، میتوانید به او شیر بدهید. لازم نیست برای رسیدن زمان وعده بعدی منتظر بمانید.
شیر مادر بهصورت مداوم تولید میشود و سینهها مانند ظرفی نیستند که با یک وعده کاملاً خالی شوند و دیگر شیری در آنها وجود نداشته باشد. مکیدن مؤثر و تخلیه مناسب شیر به بدن پیام میدهد که تولید شیر ادامه پیدا کند.
اگر کودک مرتب شیر میخواهد، اما بلعیدن شیر را نمیبینید، پس از بیشتر وعدهها ناراضی است یا وزنگیری مناسبی ندارد، بهتر است وضعیت گرفتن سینه، مکیدن و انتقال شیر توسط متخصص شیردهی یا پزشک بررسی شود.
نوزاد باید چند دقیقه از هر سینه شیر بخورد؟
برای تمام نوزادان مدت زمان مشخصی وجود ندارد. بعضی نوزادان سریعتر شیر میخورند و بعضی دیگر به زمان بیشتری نیاز دارند. مدت شیردهی به سن کودک، میزان جریان شیر، کیفیت گرفتن سینه و میزان هوشیاری او بستگی دارد.
بهجای محدود کردن شیردهی به تعداد دقیقههای مشخص، به مکیدن و بلعیدن شیر توجه کنید. اگر کودک مکیدن مؤثر دارد، میتوانید اجازه دهید خودش سینه را رها کند یا نشانههای سیری نشان دهد.
پس از پایان شیر خوردن از سینه اول، سینه دوم را نیز به او پیشنهاد کنید. ممکن است کودک آن را بپذیرد یا دیگر تمایلی نداشته باشد؛ هر دو حالت میتواند طبیعی باشد.
اگر کودک دائماً هنگام شیر خوردن خوابش میبرد، بهسختی مک میزند، وعدههای بسیار طولانی و خستهکننده دارد یا وزنگیری مناسبی ندارد، برای ارزیابی شیردهی کمک بگیرید.
چگونه بفهمیم نوزاد بهاندازه کافی شیر خورده است؟
هیچ علامت منفردی بهتنهایی برای تشخیص دریافت کافی شیر کافی نیست. بهتر است چند نشانه را همزمان بررسی کنید.
۱. وزنگیری مناسب
بررسی روند وزن کودک توسط پزشک یا مراقب سلامت یکی از مهمترین روشهای ارزیابی دریافت شیر است. کاهش مقداری از وزن در روزهای اول تولد ممکن است طبیعی باشد؛ اما ادامه کاهش وزن پس از روز پنجم یا بازنگشتن به وزن تولد در زمان مورد انتظار، نیازمند بررسی است.
۲. شنیدن صدای بلعیدن شیر
در ابتدای وعده، مکیدنهای سریع به راه افتادن جریان شیر کمک میکنند. پس از آن معمولاً مکیدنها منظمتر میشوند و میتوان بلعیدن شیر را دید یا شنید.
اگر کودک بیشتر زمان را بدون بلعیدن مؤثر میمکد، مرتب از سینه جدا میشود یا گرفتن سینه برایش دشوار است، بهتر است شیردهی بررسی شود.
۳. تعداد پوشکهای خیس
تعداد ادرار در روزهای نخست بهتدریج افزایش مییابد. بهعنوان راهنمای کلی، معمولاً انتظار میرود تعداد پوشکهای خیس تقریباً با روز زندگی افزایش پیدا کند؛ برای مثال، حدود یک پوشک خیس در روز اول، دو پوشک در روز دوم و سه پوشک در روز سوم.
از روز پنجم زندگی به بعد، بیشتر نوزادانی که شیر کافی دریافت میکنند، دستکم شش پوشک خیس در ۲۴ ساعت دارند.
اگر پس از روز پنجم تعداد پوشکهای خیس کمتر از حد انتظار است، ادرار بسیار تیره است یا نوزاد مدت طولانی ادرار نکرده، برای بررسی دریافت شیر و وضعیت آب بدن با پزشک تماس بگیرید.
۴. تغییر مدفوع نوزاد
مدفوع نوزاد در روزهای نخست معمولاً تیره و چسبناک است و بهتدریج به رنگ سبز و سپس زرد تغییر میکند. در هفتههای اول، نوزادانی که فقط شیر مادر میخورند ممکن است چند بار در روز مدفوع کنند.
پس از حدود شش هفتگی، دفعات مدفوع بعضی نوزادان شیرخوار کمتر میشود و این تغییر بهتنهایی نشانه کمبود شیر نیست؛ به شرط آنکه کودک حال عمومی خوبی داشته باشد، مدفوع نرم باشد و وزنگیری مناسبی داشته باشد.
۵. آرامش و رفتار نوزاد پس از شیر خوردن
بسیاری از نوزادان پس از یک وعده شیر خوردن مؤثر آرامتر میشوند و خودشان سینه را رها میکنند. بااینحال، بیقراری یا تمایل دوباره به شیر خوردن بهتنهایی ثابت نمیکند که شیر مادر کافی نیست.
اگر درباره دریافت شیر نگران هستید، بهتر است وزنگیری، تعداد پوشکها و کیفیت مکیدن بهصورت همزمان بررسی شوند.
تغذیه زنجیرهای نوزاد چیست؟
تغذیه زنجیرهای یا Cluster feeding به حالتی گفته میشود که نوزاد در یک بازه زمانی چندین بار با فاصلههای کوتاه شیر میخواهد. این حالت ممکن است در ساعات عصر یا شب بیشتر دیده شود و در ماههای نخست زندگی، بهویژه دورههای رشد سریع، شایع است.
در این شرایط ممکن است نوزاد مدتی کوتاه شیر بخورد، استراحت کند و دوباره درخواست شیر داشته باشد. این الگو بهتنهایی نشانه کممغذی بودن شیر مادر یا ناکافی بودن آن نیست.
اگر کودک در مجموع شیر را مؤثر دریافت میکند، پوشکهای خیس متناسب با سن دارد و وزنگیری مناسبی دارد، تغذیه زنجیرهای معمولاً جای نگرانی ندارد.
بااینحال، اگر کودک تقریباً همیشه روی سینه است ولی بلعیدن شیر بهندرت دیده میشود، بیحال است، پوشک خیس کمی دارد یا وزن نمیگیرد، باید برای ارزیابی شیردهی کمک بگیرید.
آیا باید نوزاد را طبق برنامه زمانی مشخص شیر بدهیم؟
برای بیشتر نوزادانی که با شیر مادر تغذیه میشوند، شیردهی بر اساس نشانههای گرسنگی مناسبتر از تحمیل فاصلههای ثابت است. اگر نوزاد زودتر گرسنه شد، نباید او را به انتظار گذاشت تا ساعت وعده بعدی برسد.
بااینحال، شیردهی بر اساس تقاضا به این معنی نیست که نیازهای نوزادان خوابآلود، نارس یا کموزن نادیده گرفته شود. در این شرایط ممکن است لازم باشد تعداد وعدهها و فاصله زمانی آنها طبق برنامهای که پزشک تعیین میکند، تنظیم شود.
اگر به دلیل درد نوک سینه، دشواری گرفتن سینه یا نگرانی از کمبود شیر، شیردهی برایتان دشوار شده است، از متخصص شیردهی کمک بگیرید. در بسیاری از موارد، اصلاح وضعیت قرارگیری و گرفتن سینه میتواند به بهبود انتقال شیر کمک کند.
آیا شیر اول و شیر آخر مادر با هم تفاوت دارند؟
میزان چربی شیر مادر در طول یک وعده شیردهی میتواند تغییر کند. معمولاً با ادامه شیر خوردن، غلظت چربی شیر افزایش مییابد؛ اما این تغییر تدریجی است و نباید شیر مادر را به دو نوع کاملاً جدا و مستقل تقسیم کرد.
برای همین، لازم نیست با زمانسنج مدت مشخصی برای هر سینه تعیین کنید یا کودک را به زور روی یک سینه نگه دارید. اجازه دهید کودک شیر را مؤثر دریافت کند و پس از پایان از سینه دوم نیز به او پیشنهاد دهید.
آنچه اهمیت دارد دریافت کافی شیر در مجموع، مکیدن مؤثر و رشد مناسب کودک است؛ نه تلاش برای رسیدن به یک زمان مشخص از شیر خوردن در هر سینه.
چه زمانی باید درباره شیردهی با پزشک مشورت کنیم؟
در صورت مشاهده نشانههای زیر، دریافت راهنمایی پزشکی را به تعویق نیندازید:
-
نوزاد بهسختی بیدار میشود یا بسیار بیحال است.
-
مکیدن ضعیفی دارد یا نمیتواند سینه را بهخوبی بگیرد.
-
تعداد پوشکهای خیس کمتر از حد انتظار است.
-
پس از روز پنجم، کمتر از شش پوشک خیس در شبانهروز دارد.
-
کاهش وزن او ادامه پیدا کرده یا وزنگیری کافی ندارد.
-
پوست یا سفیدی چشمهایش زردتر شده است.
-
دهانش خشک است یا نشانههای کمآبی دارد.
-
مادر هنگام شیردهی درد شدید دارد یا نوک سینهها آسیب دیدهاند.
در نوزادان زیر سه ماه، تب ۳۸ درجه سانتیگراد یا بالاتر نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است. اگر نوزاد بیحال است، بهسختی بیدار میشود یا شیر نمیخورد، منتظر ظاهر شدن نشانههای دیگر نمانید.
پرسشهای متداول درباره زمان شیر دادن به نوزاد
آیا باید نوزاد را هر دو ساعت شیر بدهیم؟
بسیاری از نوزادان در هفتههای اول به ۸ تا ۱۲ وعده شیر در ۲۴ ساعت نیاز دارند. فاصله وعدهها ممکن است متفاوت باشد و بهتر است با مشاهده نشانههای گرسنگی شیر بدهید. اگر نوزاد نارس، کموزن یا دارای وزنگیری ناکافی است، برنامه شیردهی را با پزشک تنظیم کنید.
اگر نوزاد هر یک ساعت شیر بخواهد، طبیعی است؟
بله، در برخی بازهها ممکن است نوزاد هر یک ساعت شیر بخواهد یا چند وعده را با فاصله کوتاه دریافت کند. این رفتار میتواند بخشی از تغذیه زنجیرهای باشد. اگر همراه با کاهش ادرار، ضعف مکیدن یا وزنگیری ناکافی است، باید بررسی شود.
از کجا بفهمیم شیر مادر برای نوزاد کافی است؟
وزنگیری مناسب، شنیدن صدای بلعیدن شیر، تعداد کافی پوشک خیس و حال عمومی مناسب از نشانههای مهم هستند. در صورت شک، بررسی وزن و مشاهده یک وعده شیردهی توسط متخصص کمککننده است.
چه زمانی میتوان نوزاد را شب برای شیر خوردن بیدار نکرد؟
زمانی که نوزاد بهخوبی شیر میخورد، وزنگیری مناسب دارد و پزشک تأیید کرده است که تغذیه تثبیت شده، ممکن است نیازی به بیدار کردن مکرر او نباشد. در روزهای نخست یا در صورت نارس بودن، زردی یا وزنگیری ناکافی، ممکن است بیدار کردن نوزاد همچنان لازم باشد.
آیا شیر خواستن مکرر یعنی شیر مادر رقیق است؟
خیر. درخواست مکرر شیر بهتنهایی نشان نمیدهد که شیر مادر کیفیت یا ارزش غذایی کافی ندارد. تغذیه زنجیرهای در نوزادان شایع است؛ اما اگر نشانههای دریافت ناکافی شیر وجود دارد، باید وضعیت شیردهی بررسی شود.
جمعبندی
برای بیشتر نوزادان، شیردهی بر اساس نشانههای گرسنگی و سیری، بهجای تحمیل برنامه زمانی ثابت، روش مناسبی است. نوزادان شیرخوار در هفتههای نخست معمولاً ۸ تا ۱۲ بار در شبانهروز شیر میخورند و ممکن است در بعضی ساعتها دفعات شیردهی بیشتر شود.
در روزهای نخست تولد، ممکن است لازم باشد نوزاد برای شیر خوردن بیدار شود؛ بهخصوص اگر هنوز به وزن تولد برنگشته یا وزنگیری کافی ندارد. از روز پنجم به بعد، تعداد پوشکهای خیس، روند رشد و کیفیت مکیدن به تشخیص دریافت کافی شیر کمک میکنند.
اگر نوزاد بهسختی بیدار میشود، ضعیف شیر میخورد، ادرار کمی دارد یا وزنگیری مناسبی ندارد، با پزشک مشورت کنید. در صورت نگرانی درباره شیردهی، دریافت کمک زودهنگام میتواند از بسیاری از مشکلات جلوگیری کند.
منابع علمی
https://www.cdc.gov/infant-toddler-nutrition/breastfeeding/how-much-and-how-often.html
https://www.cdc.gov/infant-toddler-nutrition/breastfeeding/newborn-basics.html
https://www.cdc.gov/infant-toddler-nutrition/mealtime/signs-your-child-is-hungry-or-full.html
https://www.nhs.uk/baby/breastfeeding-and-bottle-feeding/breastfeeding-problems/enough-milk/
تاریخ آخرین بهروزرسانی علمی: ۴ مهر ۱۴۰۵ (۲۶ سپتامبر ۲۰۲۶)